Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жан Батист Рише, Гранде-Ривьер-дю-Норд графы (1780 – 27 ақпан 1847) – Гаити армиясының кәсіби офицері және генералы. 1846 жылдың 1 наурызында Гаити президенті болып тағайындалды.
Jean Baptiste Riché, Count of Grande Riviere du Nord (1780 – February 27, 1847) was a career officer and general in the Haitian Army. He was made President of Haiti on March 1, 1846.
Өмір
Рише Сен-Домингте (кейін Гаитиге айналған француз колониясы) сол есімді белгілі бостандыққа ие қараңғы терілі адамның ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі отаршыл милициясында сержант болған, және мүмкін, көтерілісшілер қатарында да қызмет еткен. Рише өзі 1801 жылдың шамасында Гаити революционерлеріне қосылды. 1803 жылы революция аяқталғаннан кейін Гаити тәуелсіздік алған соң, Рише Анри Кристофтың әскеріне қосылды, ол 1807 жылы оны генерал және әскерінің орынбасары етіп тағайындады. Александр Петион мен Кристоф арасындағы азамат соғысы кезінде Рише Кристофтың 1807 жылғы 1 қаңтардағы Сибер шайқасындағы жеңісіне зор үлес қосты. 1811 жылы Порт-о-Пренс қамалында Рише Кристоф әскерінің сол жақ бөліміне басшылық етті. Сенімді офицер Рише Кристофтың ең жақын қолбасшыларының біріне айналды, соның нәтижесінде ол Гаитидің Солтүстік провинциясының басшысы болып тағайындалды, онда ол мулаттарды бағындыруда тиімді болды. 1811 жылы Кристоф патша болғаннан кейін, оны Гранд-Ривьер-дю-Нор графы деп жариялады. 1820 жылы Жак Виктор Генри ханзаданың қайтысынан кейін Гаити корольдігі жойылғанда, ол лауазымын жоғалтты.
Riché was born free, the son of a prominent free black man of the same name in the North Province of Saint Domingue (the French colony that later became Haiti). His father was a sergeant in the colonial militia and probably served in the rebel forces. Riché himself joined the Haitian Revolutionaries probably some time in 1801. After Haiti gained independence at the end of the revolution in 1803, Riché joined the forces of Henri Christophe, who in 1807 promoted him to the rank of general and deputy commander of his army. During the civil war that followed between Alexandre Pétion and Christophe, Riché was instrumental in Christophe's victory at the Battle of Siebert on January 1, 1807. During the siege of Port au Prince in 1811, Riché commanded the left wing of Christophe's army. A loyal officer, Riché quickly became one of Christophe's most trusted commanders, and as a consequence he was placed in command of Haïti's Northern Province, where he was effective in subduing the mulatto population. When Christophe became King in 1811, He proclaimed him Count of Grande Riviere du Nord. When the Kingdom of Haiti was abolished in 1820 after Prince Jacques Victor Henry's death, he lost his title.
Төрағалық
1820 жылы Кристофтың құлауынан кейін Рише жаңа үкіметті қолдады, сол себепті ол Жан-Пьер Бойердің келесі әкімшілігі және одан кейінгілер кезінде лауазымын сақтап қалды. Бұл 1845 жылы Жан Луи Пьерро Гаитидің президенті болғанға дейін жалғасты. Пьерро Гаити үкіметін реформалауға тырысты, бұл 1846 жылы Гаитидің бойерист иерархиясын Порт-о-Пренс және Артибонит провинцияларында көтеріліс ұйымдастыруға итермеледі. 1846 жылдың 1 наурызында мулаттар бақылауындағы көтерілісшілер әскері Ришені Гаитидің президенті деп жариялады. Гаити әскерінің көп бөлігі көтерілісшілердің жағына өткеннен кейін, президент Пьерро 1846 жылдың 24 наурызында өкілеттігінен бас тартты. Гаити президенті болғаннан кейін Ришенің алғашқы қадамдарының бірі 1816 жылғы Конституцияны қайта жаңарту болды. Президент ретінде Рише өз бойерист қолдаушылары үшін сәтсіздікке ұшырады. Бастапқыда бейнелі тұлға ретінде қарастырылған Рише тез арада белсенділікке көшті. Көп ұзамай ол бұрынғы президент Пьерро ұсынған реформаларға ұқсас реформаларды ұсынды. Бұл ұсыныстардың нәтижесінде, мүмкін, уланудан 1847 жылдың 27 ақпанында қайтыс болды, бірақ бұл факті ешқашан дәлелденбеді. Тарихшылар тиімсіз деп санайтын Ришенің президенттік кезеңі Гаитидің саяси ландшафтында келесі әкімшіліктер кезінде маңызды өзгерістерге жол ашты. Осының салдарынан оның президенттігі Гаити саясаты тарихындағы шешуші момент деп есептеледі. 1847 жылы Ришенің қайтысынан кейін, оның орнына Ришеге ұқсас болады деп күтілген Фаустин Эли Солук келді. Солук кейіннен өзін император I Фаустин деп жариялады.
After Christophe's downfall in 1820, Riché supported the new government and was therefore able to retain his post during the subsequent administration of Jean Pierre Boyer, and those that followed. This continued until Jean Louis Pierrot became President of Haïti in 1845. Pierrot attempted to reform the Haitian government, causing the Boyerist hierarchy of Haiti to sponsor a rebellion in the provinces of Port au Prince and Artibonite in 1846. The rebel army under mulatto control proclaimed Riché president of Haiti on March 1, 1846. After much of the Haitian army sided with the rebels, President Pierrot relinquished his office on March 24, 1846. After gaining the presidency of Haiti, one of Riché's first acts was to restore the Constitution of 1816. As president, Riché was considered a failure by his Boyerist backers. Originally intended to be a figurehead, Riché quickly began to take an active role. He soon proposed reforms similar to those espoused by former President Pierrot. Probably as a result of these proposals he died on February 27, 1847, possibly from being poisoned, although this has never been established. Riché's presidency, considered ineffective by historians, opened the way for considerable changes in the political landscape of Haiti during the succeeding administrations. As a result, his presidency can be considered a turning point in the history of Haitian politics. After Riché's death in 1847, he was replaced by Faustin Élie Soulouque, who was anticipated to be similar to Riché. Soulouque later appointed himself Emperor Faustin I.