Кіріспе
1996 жылы Тим Бертонның "Марс шабуылы" фильмі. "Марс шабуылы" – 1996 жылы шыққан американдық қара комедиялық ғылыми-фантастикалық фильм, режиссері Тим Бертон, сонымен қатар оны Ларри Дж. Франкомен бірге продюсерлік еткен. Джонатан Гемстің сценарийі Topps сауда карталарының осы аттас сериясына негізделген. Фильмде Джек Николсон (екі рөлде), Гленн Клоуз, Аннет Бенинг, Пирс Броснан, Дэнни ДеВито, Мартин Шорт, Сара Джессика Паркер, Майкл Дж. Фокс, Пэм Гриер, Род Штайгер, Том Джонс, Лукас Хаас, Натали Портман, Джим Браун, Лиза Мари және Сильвия Сидни өзінің соңғы фильмдегі рөлінде ойнады. Алекс Кокс 1980 жылдары Бертон мен Гемс 1993 жылы фильмді дамытуды бастамас бұрын "Марс шабуылы" фильмін жасауға тырысқан. 1994 жылы Гемс өзінің алғашқы нұсқасын ұсынған кезде, Warner Bros. бюджетті 60 миллион долларға дейін төмендету үшін Гемс, Бертон, Скотт Александр және Ларри Карасцевскиден сценарийді қайта жазуды тапсырды. Фильмнің түсіріліміне жұмсалған соңғы бюджет 80 миллион долларға жетті, ал Warner Bros. "Марс шабуылы" фильмінің маркетингтік кампаниясына тағы 20 миллион доллар жұмсады. Фильм түсірілімі 1996 жылдың ақпан және маусым айларында өтті. Фильм Калифорния, Невада, Канзас, Аризона және Аргентинада түсірілді. Фильм жасаушылар Барри Пурвз басшылық еткен тоқтау анимациясын пайдалану жоспары бюджеттік шектеулерге байланысты сәтсіз аяқталғаннан кейін, марсиандарды компьютерлік анимация арқылы жасау үшін Industrial Light & Magic компаниясын шақыртты. "Марс шабуылы" 1996 жылдың 13 желтоқсанында Warner Bros. Pictures тарапынан АҚШ кинотеатрларында көрсетілді, сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлер алды. Фильм прокаттан шамамен 101,4 миллион доллар жинады, бұл көңілі толмады. "Марс шабуылы" "Хьюго" сыйлығының «Ең үздік драмалық қойылым» номинациясына ие болды және Сатурн сыйлықтарында бірнеше номинация алды.
Mars Attacks! is a 1996 American black comedy science fiction film directed by Tim Burton, who also co produced it with Larry J. Franco. The screenplay by Jonathan Gems was based on the Topps trading card series of the same name. The film features an ensemble cast consisting of Jack Nicholson (in a dual role), Glenn Close, Annette Bening, Pierce Brosnan, Danny DeVito, Martin Short, Sarah Jessica Parker, Michael J. Fox, Pam Grier, Rod Steiger, Tom Jones, Lukas Haas, Natalie Portman, Jim Brown, Lisa Marie, and Sylvia Sidney in her final film role. Alex Cox had tried to make a Mars Attacks film in the 1980s before Burton and Gems began development in 1993. When Gems turned in his first draft in 1994, Warner Bros. commissioned rewrites from Gems, Burton, Scott Alexander and Larry Karaszewski in an attempt to lower the budget to $60 million. The final production budget came to $80 million, while Warner Bros. spent another $20 million on the Mars Attacks! marketing campaign. Filming took place from February to June 1996. The film was shot in California, Nevada, Kansas, Arizona and Argentina. The filmmakers hired Industrial Light & Magic to create the Martians using computer animation after their previous plan to use stop motion animation, supervised by Barry Purves, fell through because of budget limitations. Mars Attacks! was released theatrically by Warner Bros. Pictures in the United States on December 13, 1996, to mixed reviews from critics. The film grossed approximately $101.4 million in box office totals, which was seen as a disappointment. Mars Attacks! was nominated for the Hugo Award for Best Dramatic Presentation and earned multiple nominations at the Saturn Awards.
Сюжет
Жерге Марстан ұшатын тарелкалар келгенде, АҚШ президенті Джеймс Дейл АҚШ халқына үндеу жасады. Телешоу жүргізушісі Натали Лейк пен оның жігіті, жаңалықтар тілшісі Джейсон Стоун, Дейлдің ғылыми кеңесшісі профессор Дональд Кесслермен сұхбаттасып, оқиғаны жария етуге тырысады, бірақ сұхбат күтпеген жерден марсиандық көшбасшының хабарламасымен үзіледі. Марсиандар Невада штатының Пахрамп қаласының жанында қонуға дайындалып жатқанда, елдің түкпір-түкпіріндегі адамдар, соның ішінде донат дүкенінің қызметкері Ричи Норрис пен оның үлкен ағасы Билли Гленн, әйгілі казино операторы Арт Лэнд пен оның хиппи әйелі Барбара, ажырасқан бұрынғы боксшы Байрон Уильямс пен оның бұрынғы әйелі Луиза, және Байрон мен Луизаның балалары Седрик пен Невилл әртүрлі реакциялар білдіреді. Қатаң генерал Деккердің кеңесіне қарамастан, Дейл марсиандарды шетелдік дипломаттар ретінде қарсы алуды шешеді және әскери офицер генерал Кейсиге оларды Жерге қарсы алуға бұйрық береді. Билли Гленн, АҚШ армиясының сарбазы, Кейсидің марсиандарды қарсы алуына ерікті түрде қатысады. Марсиандық елшінің "Марсиандар бейбітшілікпен келді" деген хабарына қарамастан, елші хиппидің шығарған көгершінге сәулелі қарумен атқылайды. Марсиандар жиналған адамдарға шабуыл жасайды, сәулелі қаруларымен оларды қаңқаға айналдырады, Кейси, Джейсон және Билли Гленн де осы шабуылдан зардап шегеді, ал Натали мен оның чихуахуасы Поппиді алып кетеді. Кесслер Дейлді марсиандардың Невададағы шабуылы мәдени түсініспеушіліктен болуы мүмкін деп сендіреді, және Дейл марсиандар өз ісі үшін ресми кешірім сұрағаннан кейін марсиандық елшіге Конгреске сөз сөйлеуге рұқсат беруге келіседі. Марсиандар жиналған адамдарға тағы да шабуыл жасайды, Конгресс мүшелерінің көпшілігін қаңқаға айналдырып, Кесслерді ұрлап алады. Натали мен Кесслер марсиандық анакемеде тұтқынға алынғанда, марсиандар Натали мен Поппидің басын ауыстырып, Кесслерді денесіз басқа айналдырады. Дейл тар шашықты әйел кейпіндегі марсианның жасаған қастандығынан мүжілмей шығады, ол Ақ үйге кіріп, президенттің баспасөз хатшысын басынан соғып, оның итін қаңқаға айналдырып өлтіреді. Сәтті болмаған қастандықтан кейін марсиандар Жерге толыққанды шабуыл жасап, әлемнің ірі қалаларына шабуылдайды. Марсиан сарбаздары Ақ үйді басып алғанда, бірінші ханым Марша Дейл құлайтын шамшырақ астында қалады, ал президент Дейл PEOC-ке қашып кетеді. Марсиандар Лас-Вегастағы казиноны жойғанда Арт қаза табады. Лас-Вегаста Барбара Арттың жеке ұшағымен Тахоға қашуға дайындалады және Байронға онымен бірге жүруді ұсынады. Оларға Байронның әріптесі Синди және қонақ әнші Том Джонс қосылады, ол ұшақты жүргізуге келіседі. Осы уақытта Ричи ата-анасын жылжымалы үйінде тастап, әжесі Флоренстің зейнеткерлік үйіне барып, оны қауіпсіз жерге эвакуациялайды, ал ата-анасы марсиан ұшқышы басқаратын алып роботтың шабуылынан қаза табады. Зейнеткерлік үйде марсиандар Флоренстің Слим Уитменнің "Indian Love Call" әнімен yodeling жазғанын естігенде, олардың жалғыз әлсіз жері ашылады. Соңында марсиан сарбаздары Дейлдің қауіпсіз бункерін бұзады, оны қысқарту сәулесімен кішкентай мөлшерге дейін азайтып, Дейлді талқандайды, содан кейін бункердегі барлық адамдарға қаруларын бағыттайды, көптеген адамдарды қаңқаға айналдырады, ал қалғандары бункерден қашып шығады, Дейл бөлмедегі соңғы тірі қалған адам болады. Ол марсиандарды адамзатпен бейбітшілікке келуге шақырып, құмарлықпен сөйлейді, бірақ көздерінен жас ағып тұрған марсиандық көшбасшы қол бергеннен кейін оны жалған қолмен пышақтайды. Барбара, Байрон, Синди және Джонс Арттың ұшағына жетеді, бірақ ұшу-қону жолағын марсиандық елші бастаған марсиандар тобы басып алған. Серіктерінің қашып кетуіне уақыт беру үшін Байрон елшіге боксқа шақырып, ұшақ ұшып кетерде марсиандар басып алғандай болып көрінбей, оны өлтіреді. Әлемде марсиандар "Indian Love Call" әнімен жеңіледі, нәтижесінде Кесслер, Натали және Поппидің кемесі апатқа ұшырап, қаза табады. Марсиандармен соғыстан кейін Дейлдердің жасөспірім қызы Таффи Ричи мен Флоренске Құрмет медалін табыс етеді. Вашингтонда, марсиандармен кездескенде аман қалған Байрон Луизаның үйіне барып, отбасымен амандасады. Тахода Барбара, Синди және Джонс үңгірден аман-есен шығады.
Актерлік құрам
Фильмде тағы да бірнеше белгілі актерлер ойнады: Вилли Гарсон – Корпоративтік адамы, Джон Розелиус – GNN басшысы, Майкл Райли Берк және Валери Уайлдман – GNN тілшілері, Ребекка Бруссар – әйел, Стив Валентин – теледиректор, Энрике Кастильо – испаниялық полковник, Джон Финнеган – палата спикері, Грег Дэниел – зертхана техникасы, ал Дж. Кеннет Кемпбелл – дәрігер. Рэнс Ховард Техас инвесторының шағын рөлін орындады, ал дауыстау актері Фрэнк Уэлкер марсиандарға дауыс берді.
Даму
1985 жылы Алекс Кокс «Марс шабуылдары» сауда карталары сериясына негізделген фильм идеясын Orion және TriStar Pictures компанияларына бірлескен туынды ретінде ұсынды. Ол келесі төрт жылда үш нұсқа жазды, бірақ Мартин Амис оны алмастырды, ал Orion және TriStar «Марс шабуылдары» жобасын тоқтатты. 1993 жылы сценарийші Джонатан Гемс, бұрын режиссер Тим Бертон үшін бірнеше іске аспаған сценарийлер жазған болатын, режиссерге жүгініп, «Марс шабуылдары» мен «Динозаврлар шабуылдары!» фильмдерін түсіру идеясын ұсынды. Бертон, ол «Эд Вуд» (1994) фильмін дайындап жатқан болатын, «Марс шабуылдары!» Эдвард Д. Вуд-тың фильмдеріне, әсіресе «Космостан келген 9-жоспар» (1959) және басқа да 1950-жылдарғы ғылыми-фантастикалық «B» фильмдеріне құрмет көрсетуге тамаша мүмкіндік болар еді деп ойлады.
Бертон «Марс шабуылдары!» фильмін Warner Bros. компаниясымен келісіп, студия оның атынан сауда карталары сериясының фильмдік құқықтарын сатып алды. Фильмнің алғашқы көрсетілу күні 1996 жылдың жазына жоспарланған. Гемс 1994 жылы өзінің бастапқы сценарийін аяқтады, Warner Bros. оны 260 миллион долларлық бюджетпен бағалады. Студия фильмді 60 миллион доллардан аспайтын шығынмен жасағысы келді. Эд Вуд, Скотт Александр және Ларри Карашевски, Александр мен Карашевски 1995 жылдың шілдесіне дейін фильмде жұмыс істеді, кейіпкерлерге назар аударды және тонды аздап сатиралық етті – олар үшінші актіні қайта жазды, соның ішінде әскерилерді және «Тәуелсіздік күні» (1996) фильміне ұқсас финалды қосты, Гемстің сөзінше. Гемс ақырында жобаға оралып, сценарийдің 12 нұсқасын жазды (түсірілім сценарийінің 90% астам бөлігі). Ол «Марс шабуылдары!» фильмінің әңгімесі мен сценарийін жазғанмен, фильмнің романдық нұсқасын Бертонға арнады, ол «сценарийді бірлесіп жазды, бірақ авторлық құқық сұрамады». Бертонмен жұмыс істеген Гемс фильмнің 60 басты кейіпкерін 23-ке дейін қысқартты, ал фильмде жоспарланған әлемдік құлдымдау үш ірі қаламен шектелді. Марстың Қытайға, Филиппинге, Жапонияға, Еуропаға, Африкаға, Үндістанға және Ресейге шабуыл жасаған көріністері сценарийден алынып тасталды, қалдырылғандары – Париж, Лондон және Тадж-Махал ғана. «Есімізде болсын, бұл «Тәуелсіздік күні» (1996) жазылғанға дейін болды», - деді Гемс. «Бізде Манхэттен ғимараттардың бірінен соң бірі қирап жатқаны, Ақ үйдің де, Эмпайр Стейт Билдингінің де қирағаны сияқты көріністер болды. Warner Bros. мұның бәрі тым қымбатқа түсетінін түсінді, сондықтан шығынды азайту үшін көп бөлігін қысқарттық». «Марс шабуылдары» мен «Тәуелсіздік күні» арасындағы айырмашылықтарды талқылағанда Гемс: «Тәуелсіздік күні» – «Қауіпсіз сәт» фильміне ұқсас, ал «Марс шабуылдары» – «Доктор Странжлав» сияқты, себебі екі фильмнің де сюжеті ұқсас, бірақ әртүрлі мазмұнда еді.
Кастинг
"Марс шабуылдары" фильмі үшін жұлдызды актерлерді шақыру туралы шешім Ирвин Алленнің апат фильмдерінде, атап айтқанда "Посейдон оқиғасы" (1972) және "Қола жалыны" (1974) фильмдерінде қолданған стратегиясына ұқсас. Хью Грант профессор Дональд Кесслер рөліне алғашқы кандидат болды, бірақ ақырында бұл рөл Пирс Броснанға берілді. Мерил Стрип, Дайан Китон және Стокард Ченнинг Бірінші ханым Марша Дейл рөліне қарастырылды, алайда Гленн Клоуз рөлді ойнады. Николсоннан басқа, "Марс шабуылдары" фильмінде Бартонмен бірге түскен актерлердің арасында "Бетлжуис" (1988) фильмінен Сильвия Сидни, "Эдвард қайшы қолдарынан" (1990) О Лан Джонс және "Бэтмен қайтып келді" (1992) фильмінен Дэнни Де Вито болды, бұл Бартонның бұрынғы жұмыстарындағы актерлерді қайта шақыру үрдісін жалғастырды.
Түсірілім
Бастапқыда түсірілім 1995 жылдың тамыз айының ортасында басталмақ болған, бірақ түсірілім 1996 жылдың 26 ақпанына дейін кейінге шегерілді. Өндіріс барысында Бертон "Марс шабуылдайды!" фильмінің көркемдік шешімі, операторлық жұмысы және костюмдерінің дизайны 1960 жылдарғы коллекциялық карточкалардың стилінде болуын қатыстырды. Бартонның сүйіктісі Лиза Мари Смит ойнаған, Джерри Росты (Мартин Шорт) сүйкімдеп өлтіретін марсианды (Мартин Шорт) жасау кезінде костюм дизайнері Коллин Атвуд ойнау карточкаларынан, Мэрилин Монродан, Альберто Варгастың және Джейн Фонданың "Барбарелла" (1968) фильміндегі жұмысынан шабыттанды. "Марс шабуылдайды!" фильмінің түсірілімі 1996 жылдың 1 маусымында аяқталды. (Warner Bros. оның құны 75 миллион доллардан аспауын қалады).
Саундтрек
Фильмнің музыкасын Дэнни Эльфман жазды. Саундтрек 1997 жылдың 4 наурызында Atlantic Records компаниясымен жарық көрді.
Шығару және кассалық касса
Warner Bros. компаниясы фильмнің маркетингтік кампаниясына 20 миллион доллар жұмсады; өндіріс кезінде жұмсалған 80 миллион доллармен бірге, соңғы жиынтық бюджет 100 миллион долларға жетті. Сценарист Джонатан Гемс жазған роман 1997 жылдың қаңтар айында Puffin Books баспасынан жарық көрді. Фильм 1996 жылдың 13 желтоқсанында АҚШ-та көрсетілімге шықты және алғашқы апта соңында 9,38 миллион доллар табалдырысын өтті. Жалпы алғанда, ол «Джери Магуайрдан» кейін кассада екінші орынға ие болды. «Марс шабуылдайды!» АҚШ-та 37,77 миллион доллар, ал әлемнің басқа бөліктерінде 63,6 миллион доллар жинады, нәтижесінде жалпы әлемдік жиын 101,37 миллион долларды құрады. Фильм АҚШ-та кассалық сәтсіздікке ұшырады, бірақ Еуропада сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да үлкен жетістікке қол жеткізді. Көптеген сарапшылар 1996 жылы шыққан «Тәуелсіздік күнімен» сюжеттік ұқсастықтарды байқады. «Бұл жай ғана сәйкестік болды. Маған ешкім ескертпеді. Мен оның қаншалықты жақын екеніне таң қалдым», - деді режиссер Тим Бертон, - «бірақ бұл, сірә, өте қарапайым жанр. «Тәуелсіздік күні» тональды жағынан өзгеше болды – ол барлық нәрседе өзгеше еді. Біз «Тәуелсіздік күнінің» Mad журналындағы пародиясын жасағандай болдық».
Сыни қабылдау
Фильм сыншылардан әртүрлі пікірлер алды. Rotten Tomatoes шолу агрегаторында фильм 86 шолу негізінде 56% мақұлдау рейтингісіне ие, орташа бағасы 6.00/10. Сайттың сын пікірінде: "Тим Бёртонның ғарышкерлер шапқыншылығы пародиясы 50-ші жылдардағы ағаш кейіпкерлері мен шұбар тарихы бар ғылыми-фантастикалық және Эд Вуд фильмдерін адал қайталайды – мүмкін көрермендер үшін тым адал". Metacritic-те фильм 19 пікірге негізделген 52 балл алды, бұл "аралас немесе орташа пікірлерді" білдіреді. Роджер Эберт 1950 жылдардағы ғылыми-фантастикалық B фильмдеріне жасалған құрметті байқады: "Эд Вуд өзі бұл фильмнің несін қателікке ұшыратқанын айта алатын еді: фильмнің жасаушылары материалдан өзіңді жоғары санаған. Тіпті, ақымақтың өзіне сенуі керек. "Инфра-адам" (1975) немесе "Аралардың шабуылы" (1973) фильмдерін қараңыз, онда жұлдыздары мен үлкен бюджеттері, әсем арнайы эффекттері жоқ, бірақ Бёртонның мегапродюсері ешқашан түсінбеген күлкілі әрі қызықты фильмдерді табасыз". Лос-Анджелес Таймс газетінің журналисі Кеннет Туран "Марс шабуылдайды! – 1990 жылдардың цинизмі мен сенімсіздігі, "Тәуелсіздік күніне" деген құрметтің мәнсіздігі. Бұл жеткілікті түрде ақылды естіледі, бірақ шын мәнінде, "Марс шабуылдайды!" болуы керек болғандай қызықты емес. Оның көптеген актерлерінің біразы тұрақты әсер қалдырмайды, ал Бёртонның жүрегі мен жаны әзілге толы емес". "Вашингтон Пост" газетінің тілшісі Дессон Томсон "Марс шабуылдайды! "Жердің тоқтаған күні" (1951) мен "Доктор Странжлав" (1964) сияқты көптеген ғылыми-фантастикалық классикаларды еске салады, бірақ бұл жай ғана жаттығудан басқа ештеңе істемейді. Бертонның күлдіргіш көріністерін қоспағанда (Сара Джессика Паркердің басын чихуахуаның денесіне жапқан көріністен ешқашан қалпына келмеуім мүмкін), комедия жартылай дамыған, қарапайым материал. Жер мен марсиандар арасындағы соңғы шайқас жайсыз және тым ұзаққа созылады". Ричард Шикел "Тайм" журналында оң пікір жазды. "Сіз әркімнің батылдығына таңғалуыңыз керек: Бертонның (және жазушы Джонатан Гемстің) киноға сілтемелерінің кеңдігі, Куросавадан Кубрикке дейін; және ең бастысы, олардың бізге бір ғана сүйкімді кейіпкер ұсынудан бас тартуы. Мүмкін, олар өте күлкілі жерліктерді жеткілікті етіп жасамайды, бірақ үлкен бюджетті фильм әрқашан құнды сирек кездеседі". Джонатан Розенбаум Chicago Reader журналынан сюрреалистік юмор мен қара комедияны мақтады, ол оны "Доктор Странжлав" пен "Гремлиндер" (1984) жанрында тапты. Оның айтуынша, фильмнің сатиралық ма екені әлі белгісіз, бірақ сыншылар оны солай деп сипаттады. "Variety" журналының Тодд Маккарти "Марс шабуылдайды!" фильмін "культтік ғылыми-фантастикалық комедия, ол барлық жұлдызды студияның тамаша тамашасы ретінде қате түсірілді" деп атады. CinemaScore компаниясы фильмге "B" бағасын берді.
Марапаттар
Марс шабуыл жасайды! фильмі "Оскар" сыйлығының "Ең үздік визуалды эффекттер" номинациясына іліккен, бірақ Кино өнер және ғылым академиясы оның орнына "Тәуелсіздік күні", "Аждаһа жүрегі" және "Твистер" фильмдерін таңдады. Фильм "Сатурн" сыйлығының жеті номинациясына ұсынылды. Дэнни Эльфман "Ең үздік музыка" жүлдесін жеңіп алды, ал режиссер Тим Бертон, сценарист Джонатан Гемс, актер Лукас Хаас, костюм дизайнін жасаған Коллин Этвуд және Industrial Light & Magic визуалды эффекттер бөлімі номинация алды. Марс шабуыл жасайды! "Сатурн" сыйлығының "Ең үздік ғылыми-фантастикалық фильм" (жүлде "Тәуелсіздік күніне" берілді) және "Ең жақсы драмалық қойылым" үшін "Хьюго" сыйлығына ұсынылды.