2005 жылғы Атлант мұхитындағы «Дельта» дауілі

Кіріспе

2005 жылғы Атлантикалық мұхитындағы тропикалық дауыл «Дельта»

Тропикалық дауыл «Дельта» – 2005 жылғы Атлантикалық дауыл маусымындағы өте активті кезеңде пайда болған кешкі дауыл болды. Ол Канар аралдарына күшті экстратропикалық дауыл ретінде соқтығып, елеулі зардаптар келтірді. Содан кейін Марокко арқылы өтіп, тарап кетті. Бұл 2005 жылғы 28 дауылдық маусымда қалыптасқан 26-шы тропикалық немесе субтропикалық дауыл еді. «Дельта» тропикалық даулы, көптеген маусым соңындағы дауылдар сияқты, экстратропикалық төмен қысым аймағынан пайда болды. Дауыл бірте-бірте тропикалық сипаттарға ие болды және 22 қарашада тропикалық дауылға айналудан бұрын қысқа мерзімге субтропикалық дауылға айналды. «Дельта» бірнеше күн бойы беймәлім қозғалыс жасады, содан кейін Канар аралдарына қарай бағытталды. Арахипелагтің солтүстігінен өтуге аздай қалғанда ол экстратропикалық дауылға айналды.

Метеорологиялық тарих

19 қарашада Атлант мұхитының орталық бөлігінде, Азор аралдарының оңтүстік-батысына қарай 2200 км жерде шығысқа қарай жылжып келе жатқан төмен қысым аймағы қалыптасты. Ұлттық дауыл орталығы операциялық режимде бұл дауылдың тропикалық дауыл ретінде жіктелуге жеткілікті тропикалық сипаттамалары бар деп сарптады, бірақ дауылдан кейінгі талдау кезінде бұл шешім қайта қарастырылды. Оның ішіндегі терең қабатты циклондық айналым оны баяу оңтүстікке, содан кейін оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай бағыттады. 24 қарашада жоғары қысымдық аймақтан шығып, «Дельта» күш алды. Ағындар мен конвекциялық жолақтар Дельтаның жылдамдығын арттырды. Ол Атлант мұхитының солтүстігіндегі үлкен циклондық ойыстың оңтүстік бөлігіне жеткенде жылдамдығы баяулады. 25 қарашаның таңында дауылдың батыс жартысында конвекция әлсіреп, ұйымдасқандығы төмендеді, бұл дауылдың күшінің азаюына әкелді. Оңтүстікке қарай жылжу баяулады және әлсіреу кешке дейін жалғасты. 25 қарашада дауыл оңтүстік-батысқа қарай жылжып, келесі күні оңтүстік-шығысқа және содан кейін шығыс-солтүстік-шығысқа бұрылды. Бұл маневрлер кезінде «Дельта» күшті желдің әсерінен әлсіреп, желдің жылдамдығы азайды. Тенерифе Солтүстік әуежайы жабылып, жүздеген жолаушы дауыл кезінде әуежайда қалды. Fred Olsen компаниясы Тенерифе, Ла-Пальма және Ла-Гомера арасындағы теміржол қатынасын тоқтатты. Канар аралдарының жанындағы кеме суға батып, 18 адам қаза тапты, ал олардың 12-сінің денесі табылмады. Дауыл кезінде шатырын жөндеуге тырысқан он тоғызыншы адам желдің күшінен сатысынан құлап қайтыс болды. Тенерифе университетінің ауруханасындағы бірқатар науқас ғимараттың қауіпсіз бөлігіне көшірілді, себебі аурухананың тікұшақ алаңынан панельдер жыртылып, ғимараттың терезелерін қиратты. Санта-Крус портының оңтүстік жағалауында буксир кемесі тізгісінен босап, басқа кемемен соқтығысып, суға батып кетті. Рейстері тоқтатылған Тенерифе Солтүстік әуежайындағы жолаушылар жаңа халықаралық терминалдың шатырының желдің әсерінен жыртылып кеткенін көрді. Электр қуаты үзілген кезде вандализм мен тонау оқиғалары тіркелді, полиция түнде бірнеше адамды ұстады. Бір мың жылдан бері аспанға бағытталған El Dedo de Dios (Құдайдың саусағы) Гран-Канария жағалауында «Дельта» жел мен толқындарының әсерінен қирады. Табиғи ескерткіштің қирағанын естіген адам, кейіннен психикалық ауруы бар екені анықталды, өзін-өзі өлтіруге тырысып, сәтсіз аяқталғаннан кейін өз отбасының үш мүшесін пышақтап жарақаттады. «Дельта» қалдықтары Мароккоға жеткенде, олар «қалыпты атмосфералық бұзылыс» деп сипатталды. Бұл жерде ешқандай зақым тіркелмеді, шын мәнінде, жүйе дәнді дақылдарды себуді аяқтау үшін жаңбыр қажет болған фермерлер тарапынан қуанышпен қарсы алынды. Канар аралдары үкіметі көмек және қайта құру жұмыстарына шамамен 25 миллион евро (37,25 миллион АҚШ доллары) бөлді. Бұл соманың 22,5 миллион евросы (33,5 миллион АҚШ доллары) инфрақұрылым мен коммуналдық қызметтерді жөндеуге, 1,5 миллион евросы (2,2 миллион АҚШ доллары) ауыл шаруашылығына көмек көрсетуге, ал 1 миллион евросы (1,5 миллион АҚШ доллары) үйлерді жөндеуге жұмсалды. Өсімдіктердің көптеп зақымдануына байланысты фермерлерге мемлекеттік грант берілді, ол олардың шығындарының 50%-ын, соның ішінде инфрақұрылымдық шығындарды да қамтиды. «Дельтадан» зардап шеккен тұрғындардың көпшілігіне салық жеңілдіктері де берілді. Канар аралдарындағы балықшылар дауылдан сақтану үшін бірнеше күнге портқа оралып, онда қалуға мәжбүр болды, бұл аралдардың тунец балық аулауын 10-15%-ға азайтуға себеп болды. «Дельта» тропикалық даулының басқа да салдары болды. Оппозициялық «Халық партиясы» «Дельта» тропикалық даулының әсері аралдың табиғи және техногендік апаттармен күресу үшін төтенше жағдай жоспарын әзірлеу қажеттігін дәлелдеді деп мәлімдеді. Аралдың көптеген муниципалитеттерінің бесеуінде ғана төтенше жағдай жоспары болды және бүкіл арал тізбегінде үйлестіру болмады. «Дельта» сонымен қатар аралдардың ескірген электр желісін көрсетті. Дауыл аралдағы жаһандық климаттың өзгеруінің әсері, олардың аралдарға қалай әсер ететіндігі және осы әсерлерден қалай аулақ болу керектігі туралы қызу пікірталас тудырды.

On 19 November, a broad area of eastward moving low pressure formed in the central Atlantic Ocean about 2,200 km (1,400 miles) southwest of the Azores. Operationally, the National Hurricane Center considered that the storm had already gained enough tropical characteristics to be classified as a tropical storm, but in post storm analysis, this was reconsidered. The larger scale deep layered cyclonic circulation within which it was embedded steered it on a slow southward and then south southwesterly track. Moving out of the high shear environment on 24 November, Delta gained organization. Outflow and convective banding increased Delta's motion stalled as it reached the southern base of a large cyclonic trough over the northern Atlantic within which it was embedded. until, that evening when it began a slow southward drift at Convection broke down in the storm's western semicircle early on 25 November; the decreased organization caused slight weakening. The southward motion slowed and the weakening trend continued into the evening. The storm moved southwestward on 25 November, then turned toward the southeast and east northeast the following day. During these maneuvers, Delta grew weaker due to strong wind shear, with its winds decreasing to an estimated Tenerife North Airport was closed, stranding hundreds of passengers for the duration of the storm. The shipping company Fred Olsen suspended services linking the islands of Tenerife and La Palma and La Gomera. Eighteen died when a boat sank off the Canary Islands; twelve of the bodies were never found. The nineteenth man was killed when while trying to repair his roof during the storm; winds threw him from his ladder. Some patients at Tenerife's University Hospital were evacuated to a safer part of the building when paneling from the hospital's heliport was torn free and smashed some of the building's windows. Off Santa Cruz's southern quay a tug boat broke its ties, collided with another vessel, and sank. Passengers at Tenerife North Airport, who were stranded when their flights canceled, witnessed parts of the new international terminal's roof tear off in the wind. Some vandalism and looting was reported during the loss of power, and the police made several arrests during the night. El Dedo de Dios (or God's finger), which had been pointing towards the sky for over a millennium, was destroyed by Delta's wind and wave action along Gran Canaria's shore. Upon hearing of the destruction of the natural monument one man, later found to be clinically insane, unsuccessfully tried to kill himself and then stabbed three members of his own family. When the remnants of Delta arrived in Morocco they were described as a "normal atmospheric disturbance". No damage was reported there and in fact the system was welcomed by farmers who needed the rain to complete the sowing of cereal crops. Roughly €25 million (US$37.25 million) was allocated by the government of the Canary Islands in relief and reconstruction funds. Of this total, €22.5 million (US$33.5 million) was used to repair infrastructure and utilities; €1.5 million (US$2.2 million) was used for agricultural relief; and €1 million (US$1.5 million) was used in home repairs. Due to the severity of crop losses, farmers would be given a grant from the government that would cover 50% of their losses, including infrastructural. A tax break was also given to most residents who suffered damage from Delta. Fishermen of the Canary Islands had to return to and remain in port for several days while weathering the storm, and this disruption was blamed for a 10–15% reduction of the islands' tuna catch. Tropical Storm Delta also had some further reaching effects. The political opposition Popular Party challenged that the impact of Tropical Storm Delta proved the need for the island to prepare an emergency plan to deal with natural and man made disasters. Only five of the island's many municipalities had an emergency plan, and there was no coordination across the entire island chain. Delta also served to highlight the islands' aging power grid, The storm sparked a vigorous debate on the island about the effects of global climate change, how they will affect the islands, and how these effects can be avoided.

Жазба

Дельта маусымның 26-шы тропикалық немесе субтропикалық дауылының рекордтық пайда болу күнін орнатты. Бұл рекорд 2020 жылға дейін, 19 қазанда «Эпсилон» дауылы пайда болғанға дейін күшінде болды.