Қару ұңғысының көпбұрышты жиектері

Кіріспе

Мылтық трубкасының ойықтарының түрі

Көпбұрышты ойықтар (/p//ə/'/l//ɪ//ɡ//ə//n//əl/ pəLIGə nəl) – бұл мылтық трубкасының ойықтарының бір түрі, онда дәстүрлі өткір жиекті "тілшелер мен ойыстар" орнына көбірек дөңгелектелген "төбелер мен арықтар" қолданылады, сондықтан трубканың ішкі диаметрі көпбұрышты (әдетте алтыбұрышты немесе сегізбұрышты) көлденең қима профиліне ие. Көпбұрышты ойықтардың жиектері көп болған сайын бұрыштары азаяды, бұл салыстырмалы түрде үлкен диаметрлі трубкаларда жақсы газ тығыздамасын қамтамасыз етеді. Мысалы, 5-ші буынға дейінгі Glock тапаншаларында үлкен диаметрлі .45 ACP трубкасында сегізбұрышты ойықтар қолданылады, оның диаметрі 11,23 мм (0,442 дюйм), өйткені ол кішкентай диаметрлі трубкаларда қолданылатын алтыбұрышты ойықтарға қарағанда дөңгелекке жақын.

Тарих

Көпбұрышты труба принципін 1853 жылы белгілі британдық инженер және кәсіпкер сэр Джозеф Уитворт ұсынды. Уитворт дәстүрлі дөңгелек жиектері бар түйіршіктердің орнына бұрылған алтыбұрышты трубаларды қолдана отырып, зеңбіректермен тәжірибе жасады және 1854 жылы осы дизайнын патенттеді. 1856 жылы бұл идея мыс гаубицаларын пайдалана отырып, тәжірибелер сериясында көрсетілді. Алайда, британ әскері Уитворттың көпбұрышты дизайндарын қабылдамады. Кейін Уитворт осы концепцияны шағын қаруларда қолданды, өйткені көпбұрышты жиектеу 1853 жылғы Энфилд үлгісін алмастыратын дәл жиектелген мылтық жасау үшін пайдаланылуы мүмкін деп сенді. Америка Азаматтық соғысы кезінде Уитворттың көпбұрышты жиектелген Уитворт мылтығы Конфедерация армиясының мергендері (Уитворт мергендері деп белгілі) Одақ армиясының артиллерия экипаждарын үркіту үшін сәтті қолданылды. Тұмсығынан оқ салатын Уитворт мылтығы, оның дәуіріндегі басқа жиектелген мылтықтармен салыстырғанда жоғары дәлдігі үшін (Одақ армиясы қолданған қақпақтан оқ салатын Sharps мылтығынан асып түседі) көбінесе "мерген мылтығы" деп аталады және снайперлік мылтықтың ең алғашқы мысалдарының бірі саналады. Уитворт мергендері бірнеше жоғары шенді Одақ офицерлерін өлтірді, ең танымалдары – генерал-майор Джон Седжвик, ол Спотсильвания соты шайқасында қаза тапты. Көпбұрышты жиектеуді соңғы рет қолданған әскери мылтықтар британдық Lee–Metford мылтықтары болды, олардың атауы олардың жеке меншік Метфорд жиектеуімен байланысты, американдық M1895 Lee Navy мылтықтары (екеуі де Джеймс Париж Ли жасаған) және полковник Арисака мен полковник Намбу жасаған жапондық Арисака мылтықтары. Ли Метфорд мылтығы эрозиялық Кордитке ауысқаннан кейін сәтсіздікке ұшырады, өйткені қара ұңғыма оқ-дәрісі үшін трубаның ластануын азайту үшін жасалған тегіс және беткей Метфорд жиектеуі оған шыдамады. Метфорд жиектеуінің дизайны тоқтатылғаннан кейін Ли Метфорд Ли Энфилдке айналды, оның орнына Enfield түріндегі жиектеу қолданылды, ол ұзақ қызмет ету үшін терең ойыстармен жасалған. Ли Navy да осындай тағдырға ұшырады, өйткені 6 мм Lee Navy үшін қабылданған Rifleite Кордитке ұқсас болды. Алайда, Арисакалар 1897 жылдан 1945 жылға дейін Жапон императорлық армиясы үшін кеңінен өндірілді, оларда жиектеудің эрозиясы болған жоқ, өйткені жапондар жақсырақ, эрозияға төзімді мылтық ұнтағын қабылдады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көпбұрышты жиектеу неміс MG 42 жалпы мақсаттағы пулеметтерінде қайта пайда болды, бұл соғыс басталғанға дейін неміс инженерлері жасаған суық балғамен соғу процесінің нәтижесі болды. Бұл процесс дәстүрлі әдістермен өндірілгенге қарағанда, қысқа мерзімде көп мөлшерде ұзақ қызмет ететін қару трубаларын жасау қажеттігін шешті, өйткені MG 42-нің өте жоғары ату жылдамдығы трубаның тез қызуына бейімдік берді, сондықтан трубаны жиі ауыстыру қажет болды. MG 42-нің ізбасары Rheinmetall MG 3 пулеметінде де көпбұрышты жиектеу болуы мүмкін. Heckler & Koch G3A3 шайқас мылтығы және HK SL7 сияқты жартылай автоматты аңшылық мылтықтары сияқты қазіргі заманғы шағын қаруларда көпбұрышты жиектеуді қолдана бастаған алғашқы өндіруші болды. Бүгінгі таңда осы әдісті қолданатын компаниялар арасында Tanfoglio, Heckler & Koch, Glock (Gen 14), Magnum Research, Česká Zbrojovka, Kahr Arms, Walther және Israel Weapon Industries бар. Көпбұрышты жиектеу көбінесе тек пистолет трубаларында кездеседі және мылтықтарда сирек кездеседі; алайда, Heckler & Koch PSG1 және оның Пәкістандық PSR 90 нұсқасы, сондай-ақ LaRue Tactical Stealth System снайперлік мылтығы сияқты өте жоғары дәлдігі бар мылтықтар көпбұрышты трубаларды қолданады.

The principle of the polygonal barrel was proposed in 1853 by Sir Joseph Whitworth, a prominent British engineer and entrepreneur. Whitworth experimented with cannons using twisted hexagonal barrels instead of traditional round rifled barrels and patented the design in 1854. In 1856, this concept was demonstrated in a series of experiments using brass howitzers. The British military, however, rejected Whitworth's polygonal designs. Afterwards, Whitworth adopted the concept on small arms, believing that polygonal rifling could be used to create a more accurate rifled musket to replace the Pattern 1853 Enfield. During the American Civil War, Whitworth's polygonally rifled Whitworth rifle was successfully used by the Confederate States Army marksmen (known as the Whitworth Sharpshooters) to terrorize Union Army artillery crews. The muzzle loading Whitworth rifle is often called the "sharpshooter" because of its superior accuracy compared to other rifled muskets of its era (far surpassing the breechloading Sharps rifle used by the Union Army) and is considered one of the earliest examples of a sniper rifle. The Whitworth sharpshooters killed multiple high ranking Union officers, most famously Major General John Sedgwick, who was fatally shot at a range of during the Battle of Spotsylvania Court House. The last service rifles to use polygonal rifling were the British Lee–Metford rifles, named after their proprietary Metford rifling, American M1895 Lee Navy rifles (both designed by James Paris Lee), and the Japanese Arisaka rifles designed by Colonel Arisaka and Colonel Nambu. The Lee Metford rifle turned out to be a failure after the switch to the erosive Cordite proved too much for the smooth and shallow Metford rifling, which had been designed to reduce barrel fouling for black powder ammunition. When the Metford rifling design was dropped, the Lee–Metford became the Lee–Enfield rifle in favour of Enfield type rifling, which was deep grooved for longer service life. Lee Navy shared the same fate since Rifleite adopted for 6 mm Lee Navy was analogous to Cordite. However, the Arisakas were manufactured extensively for the Imperial Japanese Army from 1897 to 1945 with no excessive rifling erosion problems, as the Japanese had adopted a better, non erosive, rifle powder. During World War II, polygonal rifling emerged again in the German MG 42 general purpose machine guns, as an outgrowth of a cold hammer forging process developed by German engineers prior to the outbreak of the war. The process addressed the need to produce large quantities of more durable gun barrels in less time than those produced with traditional methods, as the MG 42's infamously fast rate of fire tended to overheat the barrel quickly and thus warranted frequent barrel changes. The MG 42's successor, the Rheinmetall MG 3 machine gun, can also have polygonal rifling. Heckler & Koch was the first manufacturer to begin using polygonal rifling in modern small arms like the G3A3 battle rifle and several semi automatic hunting rifles like the HK SL7. Companies that utilize this method today include Tanfoglio, Heckler & Koch, Glock (Gen 1 4), Magnum Research, Česká Zbrojovka, Kahr Arms, Walther and Israel Weapon Industries. Polygonal rifling is usually found only in pistol barrels, and is less common in rifles; however, some extremely high end precision rifles like the Heckler & Koch PSG1 and its Pakistani variant PSR 90, and the LaRue Tactical Stealth System sniper rifle use polygonal bores.

Дизайн

Көпбұрышты қаптаманы қолдаушылар бірнеше артықшылықтарды атап көрсетеді. Олардың қатарында: дәстүрлі қаптамадағыдай, әр ойықтың орнында стволдың қалыңдығын кемітпеу, сондай-ақ кернеудің шоғырлануынан туындайтын стволдың бұзылуына төмен сезімталдық. Көпбұрышты бұрғылар оқтың айналасында газды жақсырақ тығыздайды, себебі олардың жиектері тегіс әрі беткей болып келеді, ал бұрғының диаметрі сәл кішірек болады. Бұл оқ артындағы жану газдарының тиімді тығыздалуын қамтамасыз етеді, нәтижесінде оқтың бастапқы жылдамдығы (тұрақтылығы) сәл артады және ату дәлдігі жоғарылайды.