Кіріспе

Уэльстік саясаткер (1737–1802)

Томас Уильямс (13 мамыр 1737 – 30 қараша 1802) – уэльстік өнеркәсіпші және Парламент мүшесі. Ол қайтыс болған кезде Уэльстегі ең бай адам болған.

Өмір

Томас Уильямс Ланнидан қаласында, Лансэдврендегі Сефн Кохтың Оуэн Уильямстың ұлы болып дүниеге келді. XVIII ғасырда еңбекшілерге азық-түлік жетіспеушілігі болды. Уэльс тілінде сөйлейтін жұмысшыларына Twm Chwarae Teg ("Tom Fairplay") деп танылған Уильямс бірде Ланнидан судьясына Англсидегі ауыл тұрғындарының оның егістіктеріне шабуыл жасап, оның малына арналған репаларды ұрлап, оларды өз отбасыларын асырауға қолданғанын шағымдаған. Оның саудадағы бәсекелесі Мэтью Болтон Уильямсты "мыс патшасы" – "мыс саудасының деспотикалық билеушісі" деп атады. Досы мен агентіне ол: "Мен сізге Уильямспен қарым-қатынаста өте сақ болуды кеңес беремін" деді. Ол Уильямс туралы "нағыз тиран және сөзіне берік емес, және ол біреуді ұстап алғанда қатты қиянат жасайды" деп айтты. Корнуоллдық өндірушілер туралы Болтон: "Олар мен сияқты оларды тепкілеп, қаралауға жол бермес еді" (Уильямс және оның серіктесі Уилкинсон) деді. Уильямстың заңгерлік шеберлігі Ллисдуластың Хьюз отбасы үшін жұмыс істегенде айқын болды, олар Плас Ньюдтың сэр Николас Бейлимен Parys Mountain мыс кеніші үшін қатысты дауға түсті. Бұл дау тоғыз жылдан астам уақытқа созылды, онда өте қанағаттанарлық емес өсиеттік құрал – үлес түсіндірілуіне қатысты. Бір кезде дау Канцелярия сотында Атторней генерал мен Солиситор генералдың қарсыласып жүрген тараптар үшін төрт жыл бойы қымбат сот ісіне қатысты және 1778 жылға дейін толығымен шешілмеді. Сол жылы сэр Николас өзінің мыс кенішін Лондон банкирі Джон Доуеске (Уильямстың құпия серіктесі) 21 жылға жалға берді. Уильямс даудан Эдвард Хьюз және Джон Доузбен бірге Parys Mine Company компаниясының басқарушы серіктесі ретінде шықты. Уильямстың басқаруындағы бұл кеніштің жұмыс істеуі арзан және өте өнімді болды. Оның басты мәселесі мысқа тартымды баға табу еді. Ол мыс қорытушылардың картелімен күресті, олардың мақсаты – арзан сатып алып, қымбат сату. Ол өз қорыту қондырғыларын құруға бел буып, Джон Маккеймен Ланкаширдегі Сент-Хеленс маңындағы Рейвенхедте өнеркәсіптік кешен құру туралы келісімге келді. Ол сондай-ақ қоймалар мен мыс өндіру және өңдеу қондырғыларын, тіпті монетахананы құрды, осылайша тік интеграцияланған ұйым құрды. 1788 жылы Уильямс Беркширдегі Бишемдегі Temple Mills диірмендерін сатып алды. Ол өзіне Temple House деп аталатын әдемі сарай салып, диірмендерді валлийлік кен орындарынан әкелінген мысты қорыту үшін пайдаланды. Ол Бэкингемширдегі Марлоу қаласының депутаты болды. Ол басқа өндірушілерді, әсіресе Корнуолл кеніштерін картелге толық жауап беру үшін тез араластырды немесе бақылауға алды. Әрқашан жетекші күш болғанмен, Уильямс ірі коммерциялық ұйымды құрып, басқарды және өзін қабілетті қызметкерлермен қоршады. Эдвард әрқашан серіктес болды, бірақ кіші інісі Майкл Хьюз қабілетті менеджер болды. Басқа серіктестер мен қызметкерлерге Уксбридж графы, Оуэн Уильямс және Томас Харрисон кірді. Оның бизнес-ұйымдастыруы жоғары деңгейде болды. Ол әр түрлі бизнестерін жеке компанияларға бөлу әдісін дамытты. Осылайша Parys Mine Company Оңтүстік Уэльстегі, Ланкаширдегі және Холивелл мен Рейсберидегі мыс өндірісін өз бақылауында ұстады. Сондай-ақ Мона кенішінің (Париспен көршілес) өнімділігі Ланкашир мен Оңтүстік Уэльстегі Стэнли компаниясымен қорытылды. Басқа компаниялар Флинтке жақын Гринфилдте және Темза алқабында, Гарстон Ливерпульдегі химиялық жұмыстармен (витриол) және тағы басқалары қойма және банк қызметімен айналысты. Уильямс Флинт пен Пенклаудда мыс зауыттарын құрды, онда мыс және мыс бұйымдарын жасады. Бұл материалдардың көбісі Африка құл саудасында пайдаланылды. Мыс әшекейлер және т.б. Африкаға көбінесе құлдар үшін төлем ретінде экспортталды, содан кейін олар Батыс Үндістанға жеткізіліп, сатылды. Осылай алынған ақша Ұлыбританияға импортталатын тауарлар сатып алуға жұмсалды. Уильямс бұл саудаға 70 000 фунт стерлинг жұмсады деп мәлімдеді және 1788 жылы британдық кемелердің құлдарды тасымалдауына тыйым салу туралы заң жобасы талқыланып жатқан кезде парламентке өтініш жасады. Уильямс құлдықты жоюға қарсы белсенді күресті және теңіз кемелеріне мыс табақтарды бекіту үшін мыс бұрандаларды қолдануды енгізген деп айтылады. Ол барлық тараптарға сатқан болып көрінеді. Ол 1802 жылы қайтыс болғанда, оның Парис пен Мона кеніштерінде 1200 адам жұмыс істеді, бірақ бес жылдан кейін олардың саны 120-ға дейін төмендеді. Бұл, ішінара мыс бағасының құлдырауынан, сонымен қатар жергілікті мыс кен орындарының тозуынан, бірақ, әрине, компанияның үлкен қозғаушы күшінің өлімінен туындады. Ол 1790–91 жылдары Англсидің жоғары шерифі болды.

Отбасы

Уильямс шамамен 1763 жылы Энглси аралынан Джон Ллойдтың қызы Кэтрин Ллойдқа үйленді. Олардың екі ұлы және үш қызы болды.