Кіріспе

Американдық суретші Уильям Эдвардс Кук (31 тамыз 1881 - 10 қараша 1959) – Америкада туған, шетелде өмір сүрген суретші, сәулет меценаты және американдық жазушы Гертруда Штайнның көп жылдық досы. 1903 жылы АҚШ-тан кеткеннен кейін Кук Париж, Рим, Ресейде және Испанияның шығыс жағалауындағы Балеар аралдарындағы Майорка аралында тұрды. Бүгінде ол өнер саласындағы жетістіктерімен емес, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гертруда Штайнға француз соғысына көмектесу үшін автомобиль жүргізуді үйреткенімен және 1926 жылы швейцариялық сәулетші Ле Корбюзьені (оның мансабының басында) Париждің шетінде инновациялық кубистік үйді жобалауға шақырғандығымен танымал, бұл үй қазір Maison Cook немесе Villa Cook деп аталады.

қалыптасу жылдары

Кук Айова штатының солтүстік-шығысындағы Independence шағын қауымында өсті. 1890 жылдардың басында ол жалпыұлттық деңгейде ат жарысы орталығы ретінде танымал болды, осы ерекшелігі үшін ол Солтүстік Лексингтоны деген атаққа ие болды. Айова штатының заңгері және бірнеше ферманың иесі болған Кук 1898 жылы Чикаго өнер институтында, ал одан кейін көп ұзамай Нью-Йорктегі Ұлттық дизайн академиясында оқу үшін үйден кетті. Көшпенді суретшілердің арасындағы дәстүр бойынша, ол 1903 жылы Парижге көшіп, Жан-Поль Лоранс пен атақты (бірақ көп сынаған) француз академиялық шебері, қарт Адольф Уильям Бугеродан сабақ алды. Бұл оқу Académie Julian академиясында өтті.

Қоғам суретшісі

Куктың мансабындағы өрбу 1907 жылы болды, ол уақытша Римде тұрғанда Ватикан оның Папа Пий X-тің портретін салу туралы өтінішін мақұлдады (бұл жасаған алғашқы американдық болды). Осының нәтижесінде Кук көп ұзамай жас әлеуметтік суретші ретінде танылды (ол өте бағалаған және танысқан Джон Сингер Сарджент сияқты), соның салдарынан басқа да жоғары лауазымды тұлғалардан өз портреттерін салу туралы көптеген сұраныстар түсті.

Шетелдік модернист

Кук Парижге оралғанда, ол Гертруда Штайнмен және оның серігі Элис Б. Токласпен біршама танысты. Осының нәтижесінде, үшеуі жақын және адал дос болып қалды, себебі ол жиі Стейннің 27 rue de Fleurus мекенжайындағы сенбі кешкі кештеріне ықпалды адамдарды алып келетін, олардың арасында (Штайн кейін өзінің алғашқы автобиографиясында баяндағандай) "Чикагодан келген көптеген бай, семіз әйелдер және олармен тең бай, биік бойлы, әдемі, жіңішке әйелдер" де болды. Штайн өзінің кештері мен басқа да шаралары арқылы Кукты заманауи дәуірдің көптеген суретшілері мен жазушыларымен таныстырды, олардың ішінде Пабло Пикассо, Жорж Брак, Анри Матисс, Эрнест Хемингуэй, Гийом Аполлинер, Жак Липшиц, Роберт Грейвс және тағы да басқалар бар еді.

Штейнмен достық

Жеке жағдайда, Стейн мен Кук та басқа себептермен дос болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін аз уақыт қалғанда, Стейн мен Токлас Испанияның Майорка аралында Кук пен оның сүйіктісі, француз суретшісінің моделі және Жанна Моалик есімді үй шаруашылығын жүргізуші әйелмен бірге демалысқа кетіп қалды. Соңында, екі жұп Парижге оралғанда, Кук автомобиль зауыдында жұмыс істеді, содан кейін такси жүргізушісі болды, осы барыста ол Renault машиналарын сынақтан өткізді. Кук өзінің таксиін пайдаланып, Стейнге жүргізу сабақтарын берді, осылайша ол Токласпен бірге француз соғысы үшін қажетті жабдықтарды тасымалдауға мүмкіндік алды. Осы кезеңде Кук АҚШ құпия қызметінің жасырын агенты болып, бірқатарда такси жүргізушісі болып жұмыс істеген болуы мүмкін. Кездейсоқ жағдай (Штейннің "Фильм" атты туындысында сипатталғандай), ол және Моалик АҚШ әскерінің ұрыларын ұстауға көмектесті, нәтижесінде олар 1919 жылдың шілдесінде Триумф аркасынан өткен танымал жеңіс шеруіне (бірге, өздерінің Renault көлігімен) шақырылды. Соғыстан кейін бірнеше жыл бойы Кук КСРО-ның Кавказ аймағындағы Қызыл Крест ұйымында жұмыс істеді (кейбір деректерге сәйкес, құпия қызметтің дереккөзі де болды), 1917 жылғы Революциядан кейін босқындарға азық-түлік және басқа да көмек көрсетті. Кук сол сапарға аттанғанға дейін, ол және Моалик 1922 жылдың 2 наурызында ресми емес салтанатта неке қиды, онда Стейн мен Токлас олардың заңды куәгерлері болды.

Мейсон Кук

Куктың әкесі 1924 жылы қайтыс болды, сол кезде ол (қарындасы мен екі бауырымен бірге) үлкен сомадағы ақшаға мұрагер атанды. Әке-шешесінің мүлігін реттеу мақсатында, сондай-ақ әйеліне туыстарын (және керісінше) таныстыру үшін Куктер 1925 жылы шамамен бес ай бойы АҚШ-ты шығыстан батысқа, содан кейін кері жолға жүріп өтті, Айова штатындағы туған қаласында бір ай тоқтады. Еуропаға оралғаннан кейін олар Францияда тұрақты қоныстануға шешім қабылдады. Суретші Жак Липшиц оларды сол кезде көп танылмаған архитектор Ле Корбюзьемен таныстырды, ол осы кезеңде Майкл Штайнге (Гертруданың ағасы) және Липшицтің өзіне арналған жаңашыл үйлерді қоса алғанда, бірнеше виллалардың жобасын жасады. 1926 жылы олар архитекторға Ле Корбюзьенің айтуынша, алғашқы "шынайы куб тәрізді үйді" жобалауды тапсырды. Бұл үй Вилла Кук немесе Масон Кук деп аталды, ол Парижден тыс, Булон-сюр-Сен қаласындағы 6 rue Denfert Rochereau мекенжайында орналасқан.

Кейінгі өмірі

Кейінгі өмірінде, Стайнның бір кездегі досы айтқандай, Кук ең алдымен "Ле Корбюзье салған үйдің иесі" ретінде танылды. 1930 жылдары суретші ретіндегі табысқа жете алмауынан көңілі толып, ол сурет салуды қойып, уақытша Римде тұрып, содан кейін 1936 жылы әйелімен бірге Балеар аралдарындағы Пальма-де-Майоркаға қоныстанды. Сол кезде Майорка шетелдік суретшілер мен жазушылар үшін қолжетімді пана болды, оның ішінде Роберт Грейвс есімді белгілі тұлға да бар еді. Өмірінің соңғы жылдары Уильям мен Жанна Кук сурет салуға қайта оралып, аралдың өнер қауымдастығына белсенді қатысты. Олар қалған өмірін Пальма-де-Майорканың Эль-Террено ауданында өткізіп, жақын орналасқан Генуя ауданындағы кішкентай діни зираттағы жер үстіндегі мазарларда жерленді.

Келесі сөз

Гертруда Стайнның досы ретінде Кук оған өмір бойы адал болған санаулы адамдардың бірі болды. Бұл, мүмкін, оның оны туралы әрқашан жақсы жазғанымен байланысты болған шығар. Америкалық жазушы Роберт МакАлмон бірде Кукқа (оның хаттарында айтқандай) былай деді: "[Стайн] сізді басқа ешкімдей жақсы көреді. Менің ойымша, ол сізді ұнатады". Кук оған: "Әрине, ол әрқашан солай болды, мен де оны әрқашан ұнаттым" деп жауап берді. Стайннің жазбаларында Кук туралы жиі кездеседі, бірақ оның өнері туралы дерлік ештеңе айтылмаған. Олар сөйлескенде, көбінесе бұқа күресі, дін, ақша, автомобильдер және екеуі де әлі де сүйетін (бірақ қашықтан қарағанда жақсы көретін) елдегі балалық шақтары туралы әңгімелесетін. Олар бұл жерді әңгімелерінде де, хаттарында да "туған жеріміз" деп лақап атайтын.