Кіріспе

Американдық саясаткер (1916–2003)

Тено Доменико Ронкалио (туған аты Селеста Доменико Ронкальо; 23 наурыз 1916 – 30 наурыз 2003), – Америка Құрама Штаттарының Өкілдер палатасында қызмет еткен американдық саясаткер және жазушы. Бүгінгі күнге дейін ол Вайоминг штатынан Өкілдер палатасына сайланған соңғы демократ. 1950 және 1960 жылдары Ронкалио Вайоминг Демократиялық партиясының түрлі лауазымдарында қызмет етті. Ол 1964 жылы Өкілдер палатасына сайланды және 1966 жылы АҚШ Сенатына сайлауға түсіп, жеңіліске ұшырағанға дейін қызмет етті. Ронкалио 1970 жылы қайтадан Өкілдер палатасына сайланды және 1978 жылы қайта сайлануға түспейтінін хабарлағанға дейін қызмет етті. Ронкалио Джон Ф. Кеннеди әкімшілігі кезінде және 1980 жылдары қоршаған орта туралы комитеттерде жұмыс істеді. Өкілдер палатасындағы қызметі барысында ол көптеген экологиялық заңдарды қолдады және Американың Вьетнам соғысына қатысуына қарсы күресті. Өкілдер палатасынан кеткен соң да ол саясатқа белсенді қатысып, қайтыс болғанға дейін Вайоминг Демократиялық партиясының бірнеше табысты науқанына көмектесті.

Ерте өмір

Селесте Доменико Ронкальо 1916 жылғы 23 наурызда Вайоминг штатының Рок-Спрингс қаласында, 1903 жылы АҚШ-қа көшіп келген итальяндықтар Франк пен Эрнеста Ронкалио отбасында дүниеге келді. Кейіннен оның отбасы тегінен "G" әрпін алып тастады; ол "Celestino" деп аталды, сондықтан бала кезінде "Тино" деп лақап аты берілді, ол кейін "Тено" болып өзгерді. 1933 жылы ол шаштараздық лицензиясын алды және орта мектепті бітіргеннен кейін Rock Springs Rocket Miner газетінде репортер болып жұмыс істеді. Перл-Харборға шабуылдан кейін ол әскерге қатарына енді, және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гела шайқасына қатысты, ал кейін Омаха жағалауындағы Нормандияға шабуылдағы батылдығы үшін Күміс Жұлдызбен марапатталды. 1945 жылы ол капитан шенімен әскерден босатылды. 1940 жылы ол "Каспер Трибюн Геральд" газетінде жарияланған "Вайоминг Колледжі" материалдарының редакторы болды. Оқу орнында оның студенттік ұйым президенті болып сайланды, Жас демократтар қатарына қосылды, ал сенатор Джозеф С. О'Махони оған Вашингтон қаласында жұмыс ұсынды. 1947 жылы ол Вайоминг университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді.

Саясат

1950 жылы Вайоминг штатындағы "Еңбек журналы" газетінің редакторы болып жұмыс істей бастады. 1950-1956 жылдары Ларами округінің прокуроры қызметін атқарды. 1957 жылы Вайоминг Демократиялық партиясының төрағасы болып сайланды. Сол жылы губернатор Милвард Симпсон Ронкалионың бір қара нәсілді жұбайды мейрамханадан шығарып жатқандарын көргеннен кейін дайындаған азаматтық құқық туралы заң жобасын ұсынды. Ол сондай-ақ 1956, 1960, 1964 және 1968 жылдардағы Демократиялық ұлттық конвенцияларға делегат ретінде қатысты. 1958 жылы ол Әділет министрі лауазымына тағайындалуы мүмкін деген болжам тарады, бірақ 3 желтоқсан күні 1958 жылы ол бұл лауазымға тағайындалуға ниеті жоқ екенін мәлімдеді. Вайоминг делегациясының төрағасы ретінде 1960 жылғы конвенцияда ол Джон Ф. Кеннедиге Демократиялық партияның президенттік тікелей кандидаттығын жеңу үшін қажетті ең төменгі мөлшерде – он бес дауыс берді. Сенатор сайланған Эдвин Кит Томсонның қайтыс болуынан кейін Кеннеди губернатор Джон Хикиден Ронкалионы Сенаттағы бос орынды толтыру үшін тағайындауды сұрады, бірақ ол өзі тағайындалды. Кейіннен Кеннеди оны 1961 жылы АҚШ пен Канада арасындағы су құқықтары жөніндегі Халықаралық бірлескен комиссияның төрағасы етіп тағайындады және ол 1964 жылға дейін қызмет етті.

1965-1967 жылдар

1964 жылғы 28 сәуірде ол Вайоминг штатының жалпы штаттық конгресс өкілі үшін Демократиялық партиядан түсуге кандидат болатынын жариялады. Жалпы сайлауда ол президенттік сайлауда Вайоминг штатында президент Линдон Б. Джонсонның жеңісінің нәтижесінде, қазіргі өкіл Уильям Генри Харрисонды шамалы айырмамен жеңді. Қызметке кіріскен соң ол президент Джонсонның мемлекеттік хабарламасын жоғары бағалап, оны "осы ұлт негізінде құрылған конституциялық принциптердің 20 ғасырлық жаңа баяны" деп атады. 89-шы сессияда ол Ішкі істер және Ардагерлер істері комитеттерінде жұмыс істеді. 1966 жылғы 15 маусымда ол қайта сайлануға емес, АҚШ Сенатына кандидат болатынын ресми түрде жариялады, бірақ жалпы сайлауда губернатор Клиффорд П. Хансен жеңіске жетті.

Аралық

Сенат сайлауында жеңілгеннен кейін Ронкалио Snake өзені маңындағы жер дауына қатысты бірнеше мәлімдемелер жасады және 1972 жылы оның талап еткен жерлерінде 7 миллиард долларлық алтын болуы мүмкін екені жарияланды. 1967 жылы оған 1968 жылғы сайлауда қайтадан Өкілдер палатасына сайлану ұсынылды, бірақ ол бас тартты. 1968 жылғы Демократиялық президенттік іріктеу сайлауларында ол сенатор Роберт Ф. Кеннедиді қолдады және оның штабында жұмыс істеді. Ронкалио Роберт Кеннедидің қазасы туралы естігенде: «Жаңалыққа лайықты немесе жақсы айтарлық ештеңе ойға келмейді» деді. Кеннедидің қайтысынан кейін ол ұлттық съезде Хамфриға қарсы қозғалысты қолдады. 1969 жылдың сәуір айында Вайоминг штатының Демократиялық ұлттық комитетінің мүшесі Уильям А. Норрис отставкаға кететінін хабарлады, ал 1969 жылдың 5 мамырында Ронкалио оны алмастыру үшін бірауыздан сайланды, өйткені тағы бір үміткер Джо Стюарт сайлаудан екі күн бұрын бас тарды.

1971-1978 жылдар

1969 жылы ол демократиялық партияның алғашқы сайлауында қолданыстағы сенатор Гейл В. Макгиге қарсы түспейтінін және губернаторлыққа немесе палатаға үміткер болатынын мәлімдеді. 1970 жылдың 23 маусымында Вайоминг штатының жалпы палатасының демократиялық партиясынан кандидаттыққа түсетінін хабарлады. Алғашқы сайлауда штат өкілі және болашақ губернатор Эдгар Гершлерді оңай жеңіп, жалпы сайлауда штаттың білім беру жөніндегі бас инспекторы Гарри Робертсті 608 дауыспен тізе бүктірді. Ол оны қолдамаса да, Ронкалио 1972 жылғы демократиялық президенттік праймеризде сенатор Эдмунд Маски ең салмақты кандидат болғанын айтты, бірақ кейін Флорида штатының Майами-Бич қаласында өткен ұлттық конвенцияда Джордж Макговернге дауыс берді. Ронкалио 1971 жыл бойы Клиффорд П. Хансенге қарсы сенатқа қайта түспейтінін мәлімдеді және 1972 жылдың 20 шілдесінде қайта сайлануға тіркеліп, Билл Кидтке қарсы жалпы сайлауда шамамен бірдей үлкен артықшылықпен қайта сайланды. 1974 жылдың 28 маусымында ол тағы бір мерзімге кандидат болатынын жариялады және штат сенаторы Томас Ф. Строкты 12 000-нан астам дауыспен жеңді. 1976 жылы ол Ларри Дж. Харттан шамамен 20 000 дауыспен қайта сайланды. Уотергейт ісі кезінде ол «шешімді дәлел» таспасы жарияланғанға дейін бейтарап қалды және оның импичментін қолдады. Ол Спайро Агню отставкаға кеткеннен кейін жаңа вице-президент бекітілгеннен кейін импичмент процесін өткізу керектігін мәлімдеді және 1973 жылы Палатаның азшылық көшбасшысы Джеральд Фордты вице-президенттік лауазымға тағайындауға дауыс берді. Никсон отставкаға кеткеннен кейін және Форд президенттік лауазымға ие болғаннан кейін Ронкалио Нельсон Рокфеллердің вице-президенттік лауазымға тағайындалуына дауыс берді. 1977 жылдың 17 қыркүйегінде Вайоминг университетінің футбол матчында ол қайта сайлануға түспейтінін және бұрынғы штат өкілі Эдгар Гершлерді қолдап, губернаторлыққа түспейтінін мәлімдеді. 1978 жылғы сайлауда Ақ үйдің бұрынғы бас штабы Дик Чейни Ронкалионың орнын оңай жеңіп алды, ал Ронкалио 1978 жылдың 30 желтоқсанында мерзімінен бұрын отставкаға кетті.

Кейінгі өмірі

Вайомингке оралып, 1982 жылға дейін Вайоминг штатының Үндістан су құқықтарын анықтау жөніндегі Биг Хорн ісінде арнайы сарапшы болып қызмет етті. 1980 жылы ол Джим Роджерстің сайлауалды науқанын қолдады, бірақ Роджерс Дик Чейниден үлкен айырмамен жеңіліске ұшырады. 1982 жылы ол Роджер МакДэниелдің АҚШ Сенатына өткенге сәтсіз тырысып баққан науқанын қолдады. 1986 жылы оның әйелі Кэти Карпанның Мемлекеттік хатшы болып сайлану науқанының тең төрағасы болды, ал 1990 жылы ол Пит Максфилдтің Крейг Л. Томаске қарсы Ұлттық палатаға өткенге сәтсіз тырысып баққан науқанына 1000 доллар сыйлады. 1980 жылы ол Тетон округындағы Жылан өзені маңында алтын іздеді. 2002 жылы Вайоминг штатының Рок-Спрингс қаласындағы почта бөліміне оның есімі берілді. 2003 жылдың 30 наурызында Ронкалио Шейендегі (Вайоминг) Life Care Center орталығында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды және Маунт-Оливет зиратына жерленді. Губернатор Дейв Фрейденталь, бұрынғы губернатор Майк Салливан, сенатор Крейг Л. Томас, штаттың бас судьясы Уильям У. Хилл, бұрынғы мемлекеттік хатшы Кэти Карпан және Вайоминг штатының басқа да саяси қайраткерлері оның қоштасу рәсіміне қатысты, ал сенатор Тед Кеннедидің хаты қоштасу рәсімінде оқылды.

Ішкі

1965 жылы ол 1954 жылғы Ұлттық жүн туралы заңды 1972 жылдың желтоқсанына дейін ұзарту туралы заң жобасын Палатада, Сенатта ұсынған сенатор Гейл МакГимен бірге енгізді. 1965 жылы ол кәсіподақтарға келісімшарттар немесе заңды міндетті құжаттарды келісуге тыйым салатын Тафт-Хартли заңының 14B бөлімін жоюға бағытталған заң жобасын ұсынды, бірақ ол қабылданбады. 1966 жылы ол коммерциялық ұшақтардың барлық терезелерін авариялық эвакуациялық шығуларға айналдыруды ұсынды және Федералдық авиация басқармасының осы идеясын қолдауын алуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 1974 жылдың шілдесінде ол федералдық қаражатты аборттарға жұмсауға тыйым салатын түзетуге дауыс берді, бірақ ол екі жүз қырық жеті қарсы дауыспен, бір жүз жиырма үш жақтап дауыспен жеңілді.

Түзетулер

1966 жылы президент Линдон Б. Джонсон өзінің жылдық үндеуінде Конгресс Өкілдер палатасының мүшелеріне қазіргі екі жылдың орнына төрт жылдық мерзім беруді көздейтін конституциялық түзетуді қабылдау керектігін айтты. Ронкалио осы идеяны қолдады, бірақ конституциялық түзету қабылдана қойған жоқ. 1966 жылы ол дауыс беру жасын төмендетуге бағытталған конституциялық түзетуді қолдау туралы резолюция ұсынды. Бұл резолюция конституциялық түзетуге әкелмесе де, Ронкалио 1971 жылы Өкілдер палатасына қайта оралғанда 26-шы түзетуді қолдады.

Қоршаған орта

1965 жылы ол Агат қазбалар төсегін қорғалатын ландшафт ретінде құру жөніндегі жұмыстарды бастады. Конгресс 1965 жылы бұл қазбалар төсегін ұлттық ескерткіш ретінде бекітті, бірақ ол ресми түрде 1997 жылдың 14 маусымында ғана құрылды. 1972 жылы ол Фоссил Бутт Ұлттық ескерткішін қорғалатын ландшафт ретінде құруға көмектесті. 1973 жылы ол табиғи газ өндіру үшін жер астындағы ядролық жарылыстарды пайдалануға бағытталған әрекеттерге қарсы сәтті күресті.

Шетелдік

1965 жылы ол өкіл Омар Берлсон жасаған, АҚШ-тың мұнай импортын күніне 2,200,000 баррельден 375,000 баррельге дейін азайтуға және ішкі мұнай өндірісін арттыруға бағытталған заң жобасын қолдады. 1966 жылы ол Американдықтарға қарсы қызметтер жөніндегі Палата комитетінің қаржыландыруын тоқтатуға жасалған күш-жігерді қолдады және Францияның АҚШ-қа соғыс қарызы бойынша 6 миллиард долларын қайтаруын талап ететін резолюция жасады.

Вьетнам соғысы

1965 жылғы 12 ақпанда Ронкалио Қытайдың араласу қаупіне қарамастан, АҚШ-тың Вьетнамдағы араласуын жалғастыруы керек екенін айтты. 1965 жылғы 5 сәуірде Оңтүстік Вьетнамның Сайгон қаласындағы жаңа американ елшілігін қаржыландыруға бағытталған қаражатты қолдады, бұл АҚШ аймақтағы қатысуын жалғастыратынын көрсету үшін жасалды. Алайда, ол 1970-ші жылдары Өкілдер палатасына оралғанда, Вьетнам соғысына қатысты күшті қарсылық танытты. 1969 жылы Ричард Никсонның «Намыспен бейбітшілік» жоспарын «жалған уәде» деп сынап, АҚШ Вьетнамда сәтсіздікке ұшырағанын және әскерін шығаруы керек екенін мәлімдеді. 1971 жылғы 10 қарашада ол 15 қарашаға дейін барлық қорғаныс шығындарын тоқтатуға бағытталған бюджеттік түзетутерге дауыс берді, Вьетнамнан әскер шығару күні белгіленгенше қорғанысқа дауыс бермейтінін айтты, бірақ ол үш жүз елу алты қарсы дауыспен жеңіліске ұшырады. 1971 жылғы ақпан айында ол әскерге шақыру мерзімін екі жылға ұзартуға қарсы дауыс берген тоқсан тоғыз депутаттың бірі болды, бірақ бұл ұсыныс екі жүз тоқсан үш дауыспен қабылданды.