Кіріспе
Американдық биограф және тарихшы (1936–2006)
Валеен Типпеттс Эйвери (22 желтоқсан 1936 – 7 сәуір 2006) – Батыс Америка және Соңғы күнгі қасиеттілер тарихы саласындағы американдық биограф және тарихшы. Биограф Линда Кинг Ньюэллмен бірлесіп, «Мормонның құпиясы: Эмма Хейл Смит» атты, Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің негізін қалаушы Джозеф Смиттың әйелінің өмірбаянын жазды.
Өмірбаян
Эйвери Монтана штатының Грейт-Фолс атты ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік қаласында дүниеге келген. Ол Биллингстегі Роки Маунтин колледжінде және Юта штатының Прово қаласындағы Бригам Янг университетінде оқыды. 1961 жылы Чарльз С. Эвериге үйленді; олардың төрт баласы болды, бірақ 1986 жылы ажырасты. 1996 жылы Эйвери Брайан Коллиер Шортқа үйленді. Эмма Смиттің өмірбаянын зерттеу барысында Эйвери Солтүстік Аризона университетінің аспирантурасына қатысты. 1981 жылы тарих бойынша магистр дәрежесін, ал 1984 жылы тарих ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 1987-1988 жылдары Мормон тарихы қауымдастығының президенті қызметін атқарды. Эйвери батыс тарихы саласындағы мақалаларымен, рецензияларымен және түсіндірмелерімен кеңінен танымал болды. 2005 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Солтүстік Аризонада әйелдер тарихы және Колорадо үстіртінің зерттеулері саласындағы тарих профессоры болып жұмыс істеді. Эйвери 69 жасында Аризона штатының Флагстафф қаласында қайтыс болды.
Негізгі өмірбаяндары
Мормон жұмбағы: Эмма Хейл Смит 1984 жылы алғаш жарық көрген кезде ғылыми қауымдастықта жақсы қабылданды. Оның өмірбаяны Эванс өмірбаяны сыйлығын, Мормон тарихы қауымдастығының үздік кітап сыйлығын және Джон Уитмер тарихи қауымдастығының (RLDS) үздік кітап сыйлығын жеңіп алды. Эвери мен Ньюэлл кітаптың кіріспесінде былай деп жазды: Ютаның алғашқы басшылары Бригам Янгқа және көп әйел алу амалына қарсы шыққаны үшін, сондай-ақ Реорганизацияны қолдағаны үшін Эмманы мінберлерден сынады. Бұл көзқарастар жылдар бойына тараған сайын, Эмма Ютаның ресми тарихынан дерлік жойылды. Осы өмірбаянда біз осы ерекше және көптеген адамдар дұрыс түсінбеген әйелдің өмірін толыққанды қалпына келтіруге тырыстық. Сапасы мен танылуына қарамастан, бұл өмірбаян Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиетті шіркеуінің басшылары, әкімшілері және мүшелері арасында сенсация тудырып, дауға себеп болды. Жарияланғаннан кейін көп ұзамай, Эвери мен Ньюэлл, екеуі де шіркеудің белсенді мүшелері болатын, шіркеу жиналыстарында өз зерттеулері мен кітабы туралы сөйлеуге мүмкіндік алған жоқ. Кітаптың екінші басылымының алғы сөзінде авторлар былай деп жазады: «Он айлық тоқтап тұрғаннан кейін Линда Ньюэлл шіркеу басшыларынан тыйымды қайта қарастыруды сұрады. 1986 жылдың 26 сәуірінде оған тыйымның күшін жойғаны туралы хабарланды». Бірақ, шіркеуге тиесілі Deseret News газеті бұл тыйымның алынғаны туралы хабарламағандықтан, олар бұл «шынайы шіркеу мүшелеріне кітап пен оның авторларына әлі де күдікпен қаралатынын анық көрсетеді» деді.
Early leaders in Utah castigated Emma from their pulpits for opposing Brigham Young and the practice of polygamy, and for lending support to the Reorganization. As these attitudes filtered down through the years, Emma was virtually written out of official Utah histories. In this biography, we have attempted to reconstruct the full story of this remarkable and much misunderstood woman's experiences. Despite its quality and recognition, the biography was startling and controversial among leaders, administrators and members of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints. Shortly after publication, Avery and Newell, both participating members in the church, were refused any opportunity to talk about their research or book in church meetings. In the preface to the second edition of the book, the authors write: «After a ten months stalemate Linda Newell successfully petitioned church leaders to reconsider the prohibition. On April 26, 1986, she was informed that the restrictions were no longer in effect.» Yet the fact that the lifting of that ban was not reported by the church owned newspaper Deseret News led them to say that it «gave the unmistakable message to faithful church members that both the book and its authors were still suspect.»
Эвери 1998 жылы Джозеф пен Эмма Смиттердің ең кіші ұлы Дэвид Хайрам Смит туралы өмірбаян жазды – «Миссиядан уақытқа дейін: Мормон пайғамбарының соңғы ұлы». Бұл өмірбаян да Батыс тарихындағы үздік өмірбаян үшін Эванс сыйлығын жеңіп алды. Ол Смиттың психикалық денсаулығының нашарлауын, 1870 жылдың басында болуы мүмкін дағдарыстан басталып, 1904 жылы Иллинойс штатының Эльгин қаласындағы Солтүстік Иллинойс ауруханасында және Ақыл-есті жоғалғандар үйінде қайтыс болуымен аяқталғанын сипаттайды. Ол 27 жыл бойы осы мекемеде ұсталды. Кітап Смиттың жеке басы мен эмоционалдық жағдайына талдау жасау үшін оның көптеген хаттары мен өлеңдерін пайдаланады.