Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшадағы көтеріліс (1537)
Польшаның тауық соғысы
Rebellion in Poland (1537)
Polish Chicken War
Тауық соғысы немесе Құс соғысы (Wojna kokosza) – 1537 жылғы Польша ақсүйектерінің патшалыққа және абсолютизмге қарсы рокошының (көтерілісінің) халық арасындағы атауы. Бұл есқараманды атауды патшаны қолдаған магнаттар тағайындады. Олар бұл қақтығыстың жалғыз салдары жергілікті тауықтардың құрылысқа жақын келуі екенін, оларды Рутения воеводшалығындағы Львов қаласында рокошқа жиналған ақсүйектер жегенін айтты. Магнаттардың «кокош» – «жұмыртқа түйетін тауық» деген сөзді таңдауы, «кокош» және дыбыстас «рокош» сөздерімен ойын жасаудан туындаған болуы мүмкін. Тауық соғысы – Польша тарихындағы ақсүйектердің алғашқы рокошы.
Chicken War or Hen War (Wojna kokosza) is the colloquial name for a 1537 anti royalist and anti absolutist rokosz (rebellion) by the Polish nobility. The derisive name was coined by the magnates, who for the most part supported the King and claimed that the conflict's only effect was the near extinction of the local chickens, which were eaten by the nobles gathered for the rokosz at Lwów, in Ruthenian Voivodeship. The magnates' choice of "kokosz"—meaning "an egg laying hen"—may have been inspired by a play on words between "kokosz" and the similar sounding "rokosz". The Chicken War was the first rokosz of the nobility in Polish history.
Өмірбаян
Билік етуінің басында Ежелгі Сигизмунд I Польша Корольдігін мұра етті, онда ақсүйектердің ғасырлық дәстүрдегі еркіндіктері сақталған, олар көптеген жеңілдіктермен бекітілген. Сигизмунд елге сыртқы қауіп-қатерлерді жою үшін ішкі билікті нығайту міндетіне тап болды. Оның ізашары Александр I билік еткен кезде "Нихиль нови" заңы қабылданды, ол Польша патшаларына Парламенттің келісімінсіз заң шығаруға тиімді түрде тыйым салды. Бұл Сигизмундтың ақсүйектермен арақатынасына қиындық туғызды және елдің тұрақтылығына үлкен қауіп төндірді. Патша билігін күшейту үшін ол реформалар жиынтығын бастады, 1527 жылы тұрақты тұрақты әскер құрды және мемлекетті басқаруға және әскерді қаржыландыруға қажетті бюрократиялық аппаратты кеңейтті. Италиялық әйелі Бона Сфорцаның қолдауымен ол жер сатып ала бастады және патша қазынасын молайту үшін бірнеше ауыл шаруашылығы реформаларын жүзеге асырды. Сондай-ақ, ол бұрын ақсүйектерге кепілге берілген немесе жалға берілген патшалық мүлікті қайтару процесін бастады.
At the start of his reign, King Sigismund I the Old inherited the Kingdom of Poland with a century long tradition of liberties of the nobility that was confirmed in numerous privileges. Sigismund faced the challenge of consolidating internal power to handle external threats to the country. During the rule of his predecessor, Alexander I, the statute of "Nihil novi" had been instituted, effectively forbidding kings of Poland to promulgate laws without the consent of the Parliament. That proved crippling to Sigismund's dealings with his nobles and a serious threat to the country's stability. To strengthen royal authority, he initiated a set of reforms, establishing a permanent conscription army in 1527 and extending the bureaucratic apparatus necessary to govern the state and finance the army. Supported by his Italian consort, Bona Sforza, he began buying up land and started several agricultural reforms to enlarge the royal treasury. He also initiated a process of restitution of royal properties, previously pawned or rented to the nobles.
Рокос
Алайда 1537 жылы патшаның саясаты үлкен қақтығысқа әкелді. Львовқа жақын жерде жиналған ақсүйектер жаппай шақырумен кездесуге жиналды және Молдавияға қарсы әскери науқанға шақырды. Бірақ ақсүйектердің төменгі және орта топтары патшаны реформаларынан бас тартуға мәжбүрлеу үшін "рокош" яғни, жартылай заңды көтеріліс ұйымдастырды. Сол кездегі деректерге сәйкес, көтеріліс үшін 150 000 сарбаз жиналған. Олар мемлекеттегі өз билігін күшейтуге тырысты, тіпті екі жағдайдың да нәтижесі жақсы болғанымен. Бірақ көп ұзамай ақсүйектердің басшылары арасында келіспеушіліктер туды және келісімге келуге мүмкін емес екені анық болды. Патшаға қарсы азаматтық соғыс бастауға күші жетпеген наразылар, соңында келісімге келді деп ойлаған нәрсеге келісті. Патша олардың көптеген талаптарын қабылдамады, бірақ келесі жылы үйлеспеушілік принципін қабылдады және биліктегі патшаның өмір сүру кезеңінде болашақ патшаны сайлауға мәжбүрлемеуге келісті.
In 1537, however, the King's policies led to a major conflict. The nobility, who gathered near Lwów to meet with a levée en masse, called for a military campaign against Moldavia. However, the lesser and the middle strata of the nobility called a rokosz, or semi legal rebellion, to force the King to abandon his reforms. According to contemporary accounts, 150,000 militia had been assembled for the rebellion. and seeking to increase her power in the state even if both involvements were generally positive. It soon transpired, however, that the nobility's leaders were divided and that achieving a compromise was almost impossible. Too weak to start a civil war against the King, the protesters finally agreed to what was thought a compromise. The King rejected most of their demands but accepted the principle of incompatibilitas the next year and agreed not to force the election of the future king vivente rege, in the lifetime of the reigning king.