Кіріспе

Британдық театр әртісі (туған 1952)

Лоренс Рудик (10 қыркүйек 1952 жылы туған) – британдық театр әртісі, 1972-1996 жылдары Глазго Азамат театрының жетекші мүшесі ретінде кеңінен танымал. 34 жыл бойы (1969–2004) «Цитц» деп аталған театр Гайлс Хавергал, Филип Прауз және Роберт Дэвид Макдональд атты үш генийдің басшылығында болды. Осы үштік басшылық астында театр сирек қойылатын еуропалық және ағылшын классикасын еуропалық стильде, әдемі және кейде әбден ысырапты қою арқылы жылдам даңққа ие болды. «Камилла», «Чинчилла», «Уақыттың босқа кетірілуі» және «Вебстер» сияқты жаңа туындылар тұрақты түрде театрдың драматургі, драматург және аудармашысы Р. Д. Макдональд жазып берді. Көп жылдар бойы «Цитц» жас актерлер үшін өзіндік, құштарлықпен ойнау тәсілін дамыту үшін қалыптасқан ағылшын әдебиеті мен механикалық актерлік шешімдерден бас тартатын шығармашылық орта болды. Онда мансабын бастаған танымал актерлер қатарында Тим Карри, Пирс Броснан, Гэри Олдман, Руперт Эверетт, Шон Бин, Тим Рот, Селия Имри және Сиаран Хиндс бар. Рудик Шотландияның Глазго қаласында музыка мен театрмен байланысты отбасында дүниеге келген. Оның әкесі скрипкашы, анасы жартылай кәсіби опера әншісі, ал тәтесі – шотланд актрисасы және теледиктор Эдит Руддик болды.

Мансап

Рудик ерте жасында әуесқой драмаларда ойнай бастады және он екі жасында Глазгодағы Джимми Логанның Метрополь театрында костюмер болып жұмыс істеді. Вариате және мюзик-холл әлеміндегі бұл ерте тәжірибе, театрдың адам өмірінің шұғылалы шындығын, мәтінге негізделген театрдың дәстүрлі тәсілдерінен тыс, білдіруге арналған кеңістігі ретінде терең және берік қызығушылықты қалыптастырды. Актер болуды қалайтын ол 15 жасында мектепті тастап, Би-Би-Сиде кеңседе жұмыс істеді. Қызметкерлердің қойылымында ойнағанда режиссер Фарик Макларен оны BBC-дің «Сәрсенбілік пьеса» сериясының бөлігі – «Бейбітшілік қалаған бала» (1969) фильміндегі басты рөлге таңдады. Рудик Глазгодағы Шотландия Корольдік музыка және драма академиясында (1969–1972) үш жылдық актерлік білімін аяқтады. Сонымен қатар ол Линдсей Кемптің – мимші, биші және әнші Дэвид Боуидің ұстазы – физикалық театрында өнер көрсетуге кірісті. Рудик Кемптің тәсілін, сезімдердің күшейтілген театрына теңеді, онда интуиция мен өнер көрсету сәтіндегі спонтандық маңызды рөл атқарады. Кемппен өткізген уақыты Этьен Декроу, Марсель Марсоның дене мимі, сондай-ақ уақыттың сызықтық емес және қазіргі сәтте болатын классикалық жапондық Но және Кабуки театрларында тірі білімге айналды. Эдинбургтегі Траверс театрында Жан Женедің «Гүлдердің біздің ханымы» романы негізінде «Гүлдер» және Джордж Бюхнердің «Войцек» пьесалары бойынша Кемппен бірлесіп жұмыс істеуі, оның жаңа құрылған Азаматтар театрының мүшесі ретінде қабылдануына әкелді. Сол кезде (1972) ол, көбінесе ағылшын актерлерінен тұратын жас топқа қабылданған үш шотланд актерінің бірі болды. Рудик 1996 жылға дейін шамамен ширек ғасыр бойы үзіліспен сол жерде жұмыс істеді.

Шығыс елдеріне саяхат

Citz-те болған жылдары Рудик ауызша өнер орындау дәстүріндегі толық процесті жақсырақ түсіну үшін Еуропадан тыс мәдениеттерге жиі саяхат жасады. 1975 жылы Гималайдағы Далай-ламаның босқындар штаб-пәтеріне алғашқы сапарында, Далай-ламаның жеке кеңсесі оны Тибет өнер институтының (ТИП) жас босқындар артистеріне актерлік өнерді үйретуге шақырды. Олар Еуропа мен Америкаға тибет мәдениетінің алғашқы турына дайындалып жатқан болатын. 1978 жылы ол Оңтүстік Үндістандағы Керала штатындағы Керала Каламандалумында, каткали актерлерінің жетекші мектебінде каткали актерлігін оқыды. Музыка, би және әңгіме айтудағы ауызша дәстүрі күшті мәдениеттерге жасаған осы және басқа сапарлар (Иран, Египет, Ауғанстан, Пәкістан, Марокко) оның жеке сезімін жақсы түсінуіне үлкен үлес қосты. 2000 жылы өзін «жекелеген актер» ретінде дамытуға ниеттенген ол Форд қорынан грант алып, Египетке барып, эпикалық әңгіме айтудың жоғалып бара жатқан дәстүрін зерттеуге мүмкіндік алды. Зерттеу барысында ол Қаһиренің орталық бөлігінде жұмыс істейтін жас египеттік актерлер, бишілер мен әншілер тобы – «Эль Варша» театрымен бірге жұмыс істеді. Ол осы театр арқылы Жоғарғы Египеттен шыққан эпикалық әңгімеші, импровизатор Саид Эль Дави және 2005 жылы 74 жасында қайтыс болған Каирден келген дәстүрлі көше артисі, Арагоз қуыршақ шебері Хасан Хануфа сияқты ескі буынның өнер шеберлерімен танысты.

Соңғы жобалар

2006 жылы шотландтық театр шебері Эндрю Маккиннонмен бірге Каирден Глазгоға оралып, өзінің бұрынғы театры "The Citz" сахнасында "Stand Up Theatre" форматында "And God Created" атты жеке импровизациялық қойылымын орындады. Актерлік өнер мен саяхат туралы жеке басының оқиғалары негізінде импровизацияланған бұл қойылым, Уақыт, қоғам мен мәдениеттен асып түсетін жекеленіуді іздеу, санадағы ой мен естеліктердің атқаратын рөлі сияқты жалпыға ортақ мәселелерді қамтиды. 2008 жылдың қазанында ол тағы да Глазгоға келді, бұл жолы американдық драматург Теннесси Уильямстың ерте туындысы – "Парад" спектаклін қойып, актерлік тобында ойнады. Актерлер сезімталдыққа назар аудара отырып, оқиға аясында жұмыс істеуге ынталандырылды. Кейіпкерлердің мінез-құлқы алдын ала бекітілмеді, және он екі қойылым барысында мәтін арасындағы өмір үнемі өзгеріп тұрды, нәтижесінде әр кеш алдыңғыдан ерекше болды. Бұл туындының Еуропа және Ұлыбританиядағы тұңғыш көрсетілімі Глазго қалалық "Citizens Theatre" театрының Circle Studio-сында өтті. Мысырда өткен жылдары ол театрдағы санаға қатысты соматикалық тәсілдерін жетілдіріп, дамытуды жалғастырды, онда актер бірқатар оқиғаларды баяндаушы да, оқиғаның өзі де болатын екі жақты импровизациялық шындықтан жұмыс істейді.