Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Питерман орогенезі – шамамен 550-535 миллион жыл бұрын Австралиядағы ішкіконтиненттік құбылыс, солтүстік Масгрейв провинциясының фундаменттік жыныстарына және (қазіргі) оңтүстік Амадей алабының Эдиакар (протерозой) шөгінділеріне әсер еткен. Оның қалдықтары бүгін Питерман тауларында көрініс береді. Питерман орогенезіне дейін, Масгрейв блогының жер бетіне шығуына (эксгумация) әкелген Амадей алабы Оңтүстік Австралиядағы Офицер алабымен біріккен болатын. Питерман орогенінің аумағы мен әсері салыстырмалы түрде шектеулі, ең көп солтүстік Масгрейв блогында байқалады. Мұнда, көне Мусгравияның (~1200-1150 миллион жыл бұрынғы) құрылымдары жартылай немесе толығымен субэклогит фациясының минералды жиынтықтарымен (650°C температурада 11-12 кбар қысымда) жабылады. Вудроуф иілімі, Давенпорт қима аймағы және Манн жарылысы 30-40 км эксгумацияның көп бөлігін қамтиды. Масгрейв блогының (және үстіндегі шөгінділердің) эксгумациясы нәтижесінде, арқанша және конгломерат сияқты тау жыныстары түрлерінің бірінен соң бірі ашылуы мен жиналуы жүрді, қазіргі кезде олар Ұлуру және Ката Тьютада көрінеді. Осы белсенді аймақтан тыс, Питерман орогеніне байланысты деформация аз таралған және майлы. Питерман орогенезімен байланысты шөгінділер Георгина алабы, Офицер алабы, Нгалия алабы және Амадей алабы шөгінділерінің кембрийде қалыптасуына жауапты. Шөгінділер – өзен конгломераттары, құмтастар және сазтастардың қоспасы. Орогендік белдеудегі иілімдерде бірнеше жарылымдық грабендер пайда болып, Левенгер және Моорильяна грабендерін құрады.
The Petermann Orogeny was an Australian intracontinental event that affected basement rocks of the northern Musgrave Province and Ediacaran (Proterozoic) sediments of the (now) southern Amadeus Basin between ~550 535 Ma. The remains are seen today in the Petermann Ranges. Prior to the Petermann Orogeny, which resulted in exhumation of the Musgrave Block, the Amadeus Basin was contiguous with the Officer Basin in South Australia. The extent and effect of the Petermann Orogen appears to be relatively confined, occurring most pervasively within the central northern Musgrave Block. Here, older Musgravian (~1200 1150 Ma) fabrics are partially to completely overprinted by sub eclogite facies mineral assemblages (11 12 kbar at 650 °C). The Woodroofe Thrust, Davenport Shear Zone and Mann Fault accommodated much of the 30–40 km exhumation. Exhumation of the Musgrave Block (and overlying sediments) resulted in successive unroofing and deposition of rock types such as arkose and conglomerate in localised sedimentary basins that now outcrop as Uluru and Kata Tjuta respectively. Beyond this region of intense Petermann aged activity, deformation related to the Petermann Orogen is less pervasive and ductile. Sedimentation associated with the Petermann Orogeny is responsible for the deposition of the Georgina Basin, Officer Basin, Ngalia Basin and Amadeus Basin sediments in the Cambrian. Sediments are a mixture of fluvial conglomerates, sandstones, and siltstones. Several pull apart structural grabens formed at flexures in the orogenic belt, forming the Levenger and Moorilyanna Grabens.
Динамикасы
Питерман орогенезінде бірнеше ірі, өрілісқан қисық итеру қабаттарында оңтүстік бағытында солтүстікке қарай жылжу басым. Басты итеру қабаты – Вудрофф итеруі, ол 300 метрге дейін қалыңдығы бар қабатталған псевдотахлиттік тақтатас аймағы. Бұл шамамен 15-20 градус бұрышта 42 километрге дейін тік қозғалысқа мүмкіндік береді. Масгрейв блогындағы Питерман орогенезінің құрылымы гүл тәрізді құрылым деп есептеледі, ол бір-біріне қарай еңкейетін тік доғалы итеру қабаттарының жиынтығы болып табылады және орталық блокты жоғары және сыртқа қысып, тік қозғалысты қамтамасыз етеді. Бірнеше солтүстік-шығысқа қарай бағытталған үзілістер, соның ішінде Мундрабилла сызығы, Питерман орогенезін бөліп тұрады, олардың бойымен кең көлемде тік ығысулар байқалады, көбінесе батыс жағы жоғары, бірақ бұл құбылыстың уақыты белгісіз.
The Petermann Orogeny is dominated by south over north movement on several large, anastomosing curved thrust faults. The prime thrust fault is the Woodroffe Thrust, which is a laminated pseudotachlyte schist zone up to 300 metres thick. This has accommodated up to 42 kilometres of vertical movement at an angle of about 15 to 20 degrees. The structure of the Petermann Orogen within the Musgrave Block is considered to be a flower structure, which is a set of vertically arcuate thrust faults which dip toward each other and accommodate vertical movement by essentially squeezing the central block up and out. Several northeast trending discontinuities including the Mundrabilla lineament divide the Petermann orogeny, with extensive vertical offsets across them, usually west side up, though the timing of this event is unknown.
Жапырақтар
Питерман орогенезімен байланысты жапырақтар әдетте оңтүстікке қарай тік немесе сәл төмен бұрышта жатады және олар пайда болған итеру қабаттарына параллель болады. S аймақтық кең таралған созылу сызықтары кейбір қабаттармен байланысты болуы мүмкін, әсіресе тереңдеген және жер бетіне шығарылған қабық аймақтарында, себебі олар сынықты-пластикалық және пластикалық деформация жағдайларына сәйкес температура мен қысымда болған.
Foliations associated with the Petermann Orogeny are typically steeply to gently south dipping and subparallel to the thrust faults upon which they were developed. S regionally pervasive stretching lineation is potentially associated with some of these faults, especially in the deeper areas of the crust which have been exhumed, because these were within the temperature and pressure conditions for brittle ductile and ductile deformation.
Транспрессия
Транспрессиялық модель (SRK Ltd) Петерман оргогенін бірқатар өрілісқан қабық деңгейіндегі соққылық жарылымдар бойымен транспрессиялық соққылар нәтижесінде пайда болған деп қарастырады. Бұл қозғалыстар пан-африкалық оргендер мен кембрий-ордовик кезеңдерінің тектоникалық оқиғалары барысында болған. Теория бойынша, Петерман оргогенезінде байқалған ең жоғары көтерілу, атап айтқанда Вудрофф жарылымы бойымен ~42 км көтерілу, қабық деңгейіндегі жарылу бетінің қалыптасуының нәтижесінде, тау жыныстары жанында жылға бағытталған қозғалыспен байланысты «негіздік көтерілу» құбылысынан туындаған. Бұл модельдің кемшіліктері – жеткіліксіз геохронология және транспрессиямен тікелей байланысты кинематиканың жалпы түрде болмауы.
The Transpression model (by SRK Ltd) considers the Petermann Orogen to be caused by transpressional strike slip along a series of anastomosing crustal scale strike slip thrusts which included movements during the pan African orogenies and tectonic events of the Cambrian Ordovician. The theory states that the degree of extreme uplift experienced in the Petermann Orogeny, specifically the ~42 km of uplift along the Woodroffe Thrust, occurred as a consequence of a crustal scale detachment surface forming a 'basement pop up' as rock was thrust laterally along the detachment. Problems with this model include lack of geochronology, and general lack of kinematics directly linked to transpression.
Интраплаталық жылулық қысым-қайта қалпына келтіру
Петерман оргогенінің терең және өте жылдам экхумациялану себептерінің тағы бір теориясы – терең қабықтағы жылулық құбылыстардың нәтижесінде туындаған изостатикалық тұрақсыздықтар, олар жинақталған кернеуді күшті жылулық қайта көтерілу арқылы босатуға алып келеді (Sandiford және басқалар, 2001). Бұл тұнбалану және изостатикалық орогендік құбылыстар арасындағы кері байланыс механизмі ретінде қарастырылады. Дегенмен, кейбір авторлар (Camacho және басқалар) изотоптық модельдермен бұл тұжырымды сарапқа салды.
Another theory for the causes of the deep and extremely rapid exhumation of the Petermann Orogen is that it is due to isostatic instabilities caused by thermal events in the deep crust, causing accumulated stress to be released by violent thermal rebound (Sandiford, et al. 2001). This is envisaged as a kind of feedback loop between sedimentation and isostatic orogenic events. However, some authors (Camacho et al.) have called this into question with isotopic models.
Танымал мәдениетте
Улуру мен Ката Тютаның пайда болуын Австралияның Петерман тауларымен байланыстыра зерттейтін бір-екі ғана геологияға бағытталған деректі фильм бар. 2012 жылғы «Австралияға уақыт саяхатшысының нұсқаулығы», мүмкін, осы байланысты нақты түсіндіретін алғашқы деректі фильм болуы мүмкін.
There are only one or two geology oriented documentaries that trace Uluru and Kata Tjuta's origins with the Australian Petermann Ranges. The Time Traveller's Guide To Australia in 2012 is possibly the first documentary to make the connection with reasonable clarity.