Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Биланд-Кел немесе Боланд-Кел, шамамен 6,5 шаршы километрлік кішкентай аймақ, осы ауданның бір бөлігі болып табылады және Солтүстік Вазиристан мен Куррам агенттіктерімен шектесетін Тхалл қаласынан екі километр қашықтықта орналасқан. Орақзай тайпаларының көп жылдық талабына жауап ретінде, Пәкістанның сол кездегі президенті 1973 жылдың 3 қарашасында Орақзай агенттігін құру туралы жариялады және 1973 жылдың 1 желтоқсанында ресми түрде ашылды. Агенттік мәртебесіне қол жеткенге дейін бұл аймақ Кохат ауданының шекаралық аймағы ретінде Кохаттың вице-комиссары басқаруында болды. Орақзай ауданы екі бөлімнен тұрады: Жоғарғы бөлім және Төменгі бөлім. Жоғарғы бөлімге Жоғарғы және Исмаилзай аудандары кіреді, ал Төменгі бөлімге Төменгі және Орталық аудандары кіреді. Орақзай тайпаларының жері 33°33' және 33°54' солтүстік ендігі және 70°36' және 71°22' шығыс бойлығы арасында орналасқан. Солтүстік жағынан Хайбер ауданы, шығыс жағынан ФР Кохат, оңтүстік жағынан Кохат және Хангу аудандары, ал батыс жағынан Куррам ауданымен шектеседі. Ауданның жалпы аумағы 1538 шаршы километрді құрайды. Тарихи және әкімшілік себептермен Масозай және Лашкарзай тайпаларының бір бөлігі Куррам агенттігінде орналасқан. Әкімшілік және тарихи себептермен Орақзай агенттігіне Буланд-Кел немесе Беланд-Кхил деп аталатын этникалық паштун Бангаш тайпасы да қосылған, бірақ олар Тхалл мен Банну, Солтүстік Вазиристан арасында, агенттіктен шалқары орналасқан. Сол кездегі премьер-министр Зұлфиқар Әли Бхутто Саманда өткен үлкен тайпалық жиналыста агенттіктің құрылуын жариялады және ол 1973 жылдың 1 желтоқсанында жұмыс істей бастады. Бұрын Орақзай тайпалары Кохат және Хангу шекаралық аймағының құрамында болған. Агенттіктің бас кеңсесі Хангу ауданында орналасқан, ал аудандық деңгейдегі бас кеңселер Калая және Гилжо Базарда орналасқан.
The Biland Khel or Boland Khel, a small pocket of about 6.5 square kilometers, is part of this district and is two kilometers off Thall, bordering North Waziristan and Kurram agencies. Responding to a long standing demand of the Orakzais, the then President of Pakistan announced the creation of Orakzai Agency on 3rd of November, 1973 and was formally inaugurated on 1st of December, 1973. Before it was attained the status of an agency, this area was administered as a Frontier Region of the Kohat district by the Deputy Commissioner of Kohat. The Orakzai District consists of two sub divisions: Upper sub division and Lower sub division. The Upper sub division comprises two Tehsils, Upper Tehsil and Ismailzai Tehsil, and the Lower sub division also has two Tehsils, Lower Tehsil and Central Tehsil. The land of the Orakzai tribes is between 33° 33' to 33° 54' north latitudes and 70° 36' to 71° 22' east longitudes. It is bounded in the north by Khyber District, in the east by FR Kohat, in the south by Kohat and Hangu districts, and in the west by Kurram District. The total area of the district is 1,538 square kilometers. Certain Orakzai tribes like the Masozai and half the Lashkarzai find themselves in Kurram Agency for historical and administrative reasons. An ethnic Pashtun Bangash tribe, the Buland Khel or Beland Khil, is attached to the Orakzai agency also for administrative and historical reasons, although they live some distance from the agency between Thall and Bannu, North Waziristan. Then Prime Minister Zulfiqar Ali Bhutto announced the creation of the agency at a grand tribal jirga at Samana, and it began functioning on 1 December 1973. Before this, the Orakzai tribes were part of the Kohat and Hangu Frontier region. The headquarters of the agency are at Hangu District, but tehsil level headquarters are in Kalaya and Ghiljo Bazar.
География
Аңғарды 2134 метрге (6000-7000 фут) дейін жететін таулар қоршап тұрады. Жеті тайпалық агенттіктердің ішінде Орақзай агенттігі Баджаур агенттігінен кейін екінші кішкентайы болып табылады. Ол батысында Құрам агенттігімен, солтүстігінде Хайбермен, оңтүстігінде Кохат ауданымен және шығысында Пешавармен шектеседі. Орақзай агенттігінің барлық аумағы – әсіресе агенттіктің оңтүстік-батыс бөлігінде, көптеген құрғақ арналармен тілінген таулы аймақ. Екі маңызды өзен – Мастура және Ханки Тои, екеуі де батыстағы таулардан басталып шығысқа қарай ағады. Орақзай агенттігі – құнарлы аңғарға ие төбелі аймақ. Таулардың биіктігі батыста 3048 метрден (10000 фут) асып, шығыста 2027 метрден (6650 фут) төмендейді. Жалпы, жазықтың биіктігі теңіз деңгейінен 5200-ден 5500 футқа (1676 м) дейін өзгереді. Маңызды шыңдар – Сангла (6325 фут) және Чара Кандако (5643 фут). Қалай мен Сангланың биіктігі шамамен бірдей. Орақзай агенттігінде қысы суық, жазы ыстық болады. Желтоқсан, қаңтар және ақпан айлары ең суық айлар, осы айларда қар жауады. Жаз мезгілінде температура 30 градустан аспайды. Айналасындағы таулар тығыз орманмен жабылған, ол жазда салқындату әсерін береді. Орақзайдың географиялық орны мен тығыз орманды болуына байланысты жыл бойы жаңбыр жауады. Қыста жауын-шашын көбінесе қар түрінде болады, ол айналасындағы таулар мен аңғарды жабады. Жаңбыр өлшегіш құрал жоқ, бірақ жауын-шашын мөлшері жылына шамамен ... болатыны естілген.
The valley is flanked by mountain ranges 6,000 to 7000 feet (2134 m) high. Among the seven tribal agencies, Orakzai Agency is the second smallest in area after Bajaur Agency. It is bounded by Kurram Agency in the west, Khyber in the north, Kohat District on the south and Peshawar in the east. The whole of the territory of Orakzai agency is a mountainous tract dissected by numerous dry water courses, especially in the southwest part of the agency. The two major streams are the Mastura River and Khanki Toi River, both of which originate from the hills to west and run eastwards. Orakzai Agency is a hilly region with a fertile valley. The elevation of the hills varies from over 10000 feet (3048 m) in the west and to less than 6650 feet (2027 m) in east. Generally, the elevation of the plain varies from 5,200 to 5500 feet (1676 m) above sea level. Important peaks are Sangla (6325 ft) and Chara Kandaco (5643 ft). The height of Kalaya and Sangla is nearly equal. Orakzai Agency is characterized by intensely cold winters and mild summers. December, January and February are the coldest months and snow falls in these months. Summers are mild and the maximum temperature does not go above 30 degrees Celsius. Surrounding mountains are covered by dense thick forests, which produce a cooling effect in summer. Due to the geographical position of Orakzai and its thick forest cover, it rains throughout the year. In winter, the precipitation is snowfall over the surrounding mountains and the valley. There is no rain gauge, but rainfall is estimated to be around per year.
Демография
2017 жылғы санақ бойынша ауданда 31 177 үй шаруашылығы және 254 303 адам тұрды. Оракзайдағы әйелдер мен еркектер арақатынасы 1000 еркекке 993 әйелді құрады, ал сауаттылық деңгейі 37,43% болды, оның ішінде еркектердің сауаттылығы 60,63%, әйелдердің сауаттылығы 15,02% шамасында. Халықтың барлығы ауылдық жерлерде тұрды. Халықтың 36,45% 10 жасқа дейінгі балалар еді. Аудан тұрғындарының 176-сы (0,07%) діни азшылық өкілдеріне жатты. Пашту тілі – халықтың 99,59% сөйлейтін басты тіл болды.
At the time of the 2017 census the district had 31,177 households and a population of 254,303. Orakzai had a sex ratio of 993 females per 1000 males and a literacy rate of 37.43% 60.63% for males and 15.02% for females. The entire population was rural. 36.45% of the population was under 10 years of age. 176 (0.07%) people in the district were from religious minorities. Pashto was the predominant language, spoken by 99.59% of the population.
Туризм
Нанавар үңгірі Мани-Кел-Дара Оракзай тайпалық округінде орналасқан. Шамамен 200 метрлік ұзындықтағы, 2 кіреберісі бар үңгірде мыңдаған жартарқанаттар мен құмырсқалар мекендейді. Үңгірдің тарихы мыңдаған жылдарға жетеді және оған қатысты әртүрлі пікірлер мен аңыздар бар:
Nanawar cave is located in Mani Khel Dara Orakzai Tribal District. It is approx 200 Meters long cave with 2 entrances and is home to thousands of bats & spiders. The cave traces its history back thousands of years with varying opinions and myths:
• Мыңдаған жылдар бұрын мұнда лава атқан, нәтижесінде лава ішінде қалып қойған көпіршік сияқты үңгір пайда болған. • Екінші пікір бойынша, бұл әктас үңгір, ол жазда жер астындағы су арнасына жалғасқан. • Тарихшылардың пікірінше, аймақтағы жер бетіндегі қабірлер мұсылман қабірлері емес, және бұл үңгір біздің заманымыздың 127 жылында Канишка дәуірінде медитация үшін қолданылған. • Үңгірдің ең шеткі бөлігі зерттелмеген деген аңыз жалған болып көрінеді. Оның соңғы бөлігінде оттегінің жетіспеуінен тарылып, тұншығу сезімі туындайды. Нанавар үңгірінің тарихын Закир Улла Хан жинақтаған.
•Thousands of years back, lava erupted here and it seems like a bubble trapped in lava which made this cave. •Second opinion is that it is a limestone cave which ended up on water channel beneath the surface in summer water. •Other opinion of the historian is that the graves on the ground in the general area are not Muslim graves, and it is believed that this cave was used for meditation in Kanishka times 127 CE. •The myth that its farther end is unexplored, seems false. It has a farther end with a graduated narrowing/ suffocating effects due to low oxygen. History of Nanawar Cave compiled by Zakir Ullah Khan.
Білім
Алиф Айлан жариялаған 2017 жылғы Пәкістанның аудандық білім беру рейтингісіне сәйкес, Орақзай ауданы бастауыш мектептердің инфрақұрылымы бойынша Пәкістанда 125-ші орында, ал орта мектептердің инфрақұрылымы бойынша 132-ші орында тұр. Білім беру көрсеткіштері бойынша Орақзай ауданы ұлттық рейтингте 103-ші орында. Қолда бар мәліметтер бойынша, оқушыларды сақтап қалу көрсеткіші 30,03, гендерлік теңдік көрсеткіші 63,14 құрайды. Орақзай ауданының тұрғындары "Тәлем До!" қосымшасы арқылы мемлекеттік мектептердің жетіспеушілігі және мұғалімдермен қамтамасыз ету мәселелерін басты проблемалар ретінде атады.
According to Pakistan District Education Rankings 2017 published by Alif Ailaan, Orakzai District ranks 125th in Pakistan in terms of primary school infrastructure while it ranks 132nd in Pakistan for middle school infrastructure. In terms of education score, Orakzai District stands at 103rd number in National Ranking. The retention score is 30.03 whereas the gender parity score is 63.14 from the available data. Lack of government schools and provision of teachers are among the main issues reported by the residents of Orakzai District using the Taleem Do! App.
Мәдениет
Бұл аймақтың мәдениеті басым түрінде паштун мәдениеті, және адамдар "Пахто немесе Паштунвали" деп белгілі паштун мінез-құлық кодексін қатаң сақтайды. Дін олардың өмір салтында айқын көрінеді. Адамдар өте әлеуметтік және худжра мәдениетін дамытады. Худжра – қауымдық орталық, қонақ үй, жиналатын орын, сот және паналауға арналған жер. Адамдар бейбітшілік пен әділдік үшін жұмыс істейтін "джирга" жүйесіне берік сенімді және құрметті ақсақалдардың айтқан сөздеріне құлақ естіп, оларды орындайды.
Culture of the area is dominantly Pashtun, with people adhering strongly to the Pashtun code of conduct also known as "Pakhto or Pashtunwali". Religion is evident in their lifestyle. People are very much social and maintain Hujra culture. Hujra is a community centre, guest house, meeting place, court and shelter. People adhere strongly to the jirga system for peace and justice where saying of the respectable elders is observed.
Талибандықтар және әскердің шабуылдары
Бұл аймақтың талибандығы 2006 жылы басталды, сол кезде діни ағымдар арасындағы зорлық-зомбылық өршіп тұрған шақ еді. Бастапқыда талибандарды жақсы қабылдады, себебі олардың нақты ниеттерін ешкім білмеді, олар жергілікті халықпен араласып, жеткілікті күшке жеткен соң халыққа диктат тануға кірісті. Жергілікті халық әлсіздікке ұшырап, талибандардың талаптарына бағынуға мәжбүр болды. 2013 жылдың тамызында Калая ауылында талибандар 230 оракзай халқын шабуылдап, ұрлап кетті. Қарлы-қарт Оракзайлар, жас жігіттер, әйелдер мен балалар тұтқындалды. Талибандар көптеген адамдарды азаптап, 80 бейкүнә адамды қаза таптырды. Бір апта өткен соң, қалғандары Пәкістан армиясының талибтарға қарсы операциясын бастады. Көптеген адамдар жарақат алды. Талибандар Калая ауылын және Оракзайдың бизнесін толығымен қиратты. Адамдар өмірін сақтап қалу үшін түрлі елдерге көшіп кетті. Вазиристандағы жеңіліссіз шайқастан кейін талибандар Оракзай агенттігіне қашты. Көп ұзамай аймақта қатты зорлық-зомбылық орын алып, армия ескертусіз шабуылға кірісті (Оракзай және Куррам операциялары). Армия батыста талибандарды Куррам агенттігінен, оңтүстікте Кохаттан, ал шығыста Барадан бөліп, шабуылға көшті. Жергілікті халық армияны қолдады, осының нәтижесінде талибандар қашуға және төменгі бөлімнен кетуге мәжбүр болды. Жоғарғы бөлімде оларға ауыр зиян келтірілді, ал аймақтағы олардың ықпалы күрт азайды. Бұл оқиға салдарынан, көшірілген адамдар көптеп Кохат және Хангуға эвакуацияланды, онда олар лагерьтерде баспана тапты. Төменгі Оракзай ауданындағы жағдай біршама жақсарды, бірақ Орталық және Жоғарғы аудандарда талибандарға қарсы армия операциясы жалғасуда. Калая – Төменгі Оракзай агенттігінің орталығында орналасқан шағын ауыл. Жергілікті халық оны Оракзайдың жүрегі деп есептейді. Төменгі Оракзай агенттігінде орналасқан Терай деген шағын ауыл Оракзай халқының бастапқы және атамекені саналады.
Talibanization of the area started back in 2006 when sectarian violence was at a peak. In the beginning, the Taliban were welcome because no one knew their real intentions, they intermingled with the locals in the start and when they were in sufficient numbers, they started to dictate to the people. The local people found themselves helpless and were forced to obey Taliban dictates. In Kalaya village in August 2013, the Taliban attacked and kidnapped 230 Orakzai people. Elderly Orakzai, young men, women and children were arrested. Taliban tortured many and martyred 80 innocent people. After one week the remaining people founded the Pakistan army's operation against the Talibs. Many people were injured. The Taliban entirely destroyed Kalaya village and Orakzai's business. People migrated to different places and different countries to save their lives. After a humiliating defeat in Waziristan, the Taliban fled to Orakzai Agency. Very soon the area saw intense violence and the Army commenced an unannounced offensive (Orakzai and Kurram offensive). The army cut the Taliban in the west from the Kurram Agency, in the south from Kohat and in the east from Bara and began an attack. Locals supported the army and soon the Taliban were forced to flee and evacuate the lower subdivision. Heavy casualties were also inflicted upon them in the upper subdivision, and their influence in the area was greatly reduced. This resulted in the mass evacuation of the IDPs towards Kohat and Hangu where they were given shelter in camps. The situation has defused greatly in Lower Orakzai division, but an army operation against Taliban militants continues in Central and Upper sub divisions. Kalaya is a small village in the centre of Lower Orakzai Agency. Locals consider it the Heart of Orakzai. A small village called Terai situated in lower Orakzai agency is considered to be the original and ancestral home of the Orakzai people.