Кіріспе
Діни қызметкерлер мен дін қызметшілері діни ордендердің мүшелері емес. Христиандық дінде "дүниежүзілік діни қызметкерлер" термині монахтар немесе діни өмір салтының басқа мүшелері емес діни қызметкерлер мен дін қызметшілерін білдіреді. Дүниежүзілік дін қызметшілері (кейде епархиялық дін қызметшілері деп те аталады) – белгілі бір географиялық аймаққа аданып, епархияның немесе оған балама шіркеу әкімшілік аймағының тұрғындарына қызмет ету үшін ізгілікке ие болған дін қызметшілері. Олардың қызметіне қауым мүшелерінің күнделікті қажеттіліктерін қанағаттандыру кіреді, бірақ олардың қызметі тек қана олардың қауымдарымен шектелмейді.
In Christianity, the term secular clergy refers to deacons and priests who are not monastics or otherwise members of religious life. Secular priests (sometimes known as diocesan priests) are priests who commit themselves to a certain geographical area and are ordained into the service of the residents of a diocese or equivalent church administrative region. That includes serving the everyday needs of the people in parishes, but their activities are not limited to that of their parish.
Этимологиясы мен терминологиясы
Латын сөзі шамамен 100 жылға тең келетін уақыт аралығын білдіреді. Бұл роман тілдеріндегі (мысалы, француз немесе итальян тілдеріндегі) ғасыр сөзінің негізін құрайды. Латын христиандығы бұл терминді жердегі және уақытша, аспандағы және мәңгілік сипаттағы мәселелерді білдіру үшін шіркеу латын тілінде қабылдады. 12-шы ғасырда бұл термин діни тәртіпке бағынған, көбінесе "діни қызметкерлер" деп аталатын монахтардың емес, шіркеулік және қызметтік міндеттерімен міндеттелген діни қызметкерлерге қатысты қолданыла бастады. "Диоцездық діни қызметкер" термині діни емес діни қызметкерлерді сипаттау үшін жиі қолданылса да, барлық діни емес діни қызметкерлер диоцездық емес. Латын шіркеуінде басқа да аумақтық және аумақтық емес шіркеулік юрисдикциялар, мысалы, Opus Dei жеке прелатурасы, әскери және жеке ординариаттар, апостолдық викариаттар да діни емес діни қызметкерлерді қамтиды. Католик шіркеуінде, англиканизмде және басқа контекстерде "діни емес діни қызметкер" термині бойдақ және бойдақ емес діни қызметкерлерді ажыратпайды.
Католик шіркеуі
Латын шіркеуінің канондық заңы діни қызметкерлерге, тұрақты немесе зайырлы болсын, діни анттармен байланысты міндеттерден өзге, нақты талаптар қояды. Осылайша, Латын шіркеуінде, басқа ережелермен қатар, тұрақты дьякондардан басқа дін қызметкерлері "көк патшалығы үшін толық және мәңгілік ұстамдылықты сақтауға міндетті, сондықтан олар бойдақ болуға міндетті" және әдетте сағат литургиясына сәйкес күн сайын канондық сағаттарды орындауға міндетті. Константин христиан дінін заңдастырмас бұрын өткен Эльвира соборында епископтар мен басқа дін қызметкерлерінің әйелдерімен жыныстық қатынасқа түсуіне тыйым салатын заң қабылданды. Дін қызметкерлерінің бойдақ болуы доктринасын үнемі қолдап келгенімен, келесі ғасырларда шіркеу оны іске асыруда, әсіресе Еуропаның ауылдық аймақтарында көптеген қиындықтарға тап болды. Соңында, 12 ғасырда Батыс шіркеуі діни қызметкерлердің некелесуін жарамсыз деп жариялады, бұл тек тыйым емес, сонымен қатар некеге келуге кедергі келтіретін канондық себеп болды. Зайырлы дін қызметкерлері, иерархия негізінен онда орналасқандықтан, тең дәрежедегі тұрақты дін қызметкерлерінен басымдыққа ие. Епископтық лауазым шіркеудегі биліктің басты көзі болды, ал зайырлы дін қызметкерлері епископқа көмектесу үшін пайда болды. Католик дін қызметкерлерін тағайындау құқығы тек епископтарға ғана берілген. 1896 жылғы Филиппин революциясының бір себебі – жергілікті зайырлы дін қызметкерлерінің шіркеуге тағайындалуы үшін күресі болды. Бұл тағайындамаларда күшті діни ордендердің дін қызметкерлеріне басымдық берілді, олар көбінесе еуропалық семинарияларда білім алған испандықтар болды. Бұл күрес 1872 жылғы Кавите көтерілісіне қатысқан деген айыппен "Гомбурза филибустероларының" өлім жазасына кесілуіне әкелді. Әйгілі Томас Бекет – зайырлы дін қызметкерлерінің қасиетті қамқоршысы. Әйгілі Иоанн Виани – шіркеу дін қызметкерлерінің қасиетті қамқоршысы. Әйгілі Степан – дьякондардың қасиетті қамқоршысы.
Дайындық
Католик діни қызметкеріне дайындық әдетте жоғары мектептен кейін сегіз жылдық оқуды талап етеді, көбінесе колледж дипломын алу және содан кейін діни семинарияда теологияны кем дегенде төрт жыл оқуды қамтиды. Диакондыққа бекітілген кезде (әдетте дін қызметкері ретінде бекітілуге бір жыл бұрын) олар епархиялық епископқа және оның ізбасарларына құрмет көрсетуге және бағынуға уәде береді. Сондай-ақ, олар пәк болуға және дін қызметкерлерінің мәртебесіне сәйкес өмір сүруге (бұл салыстырмалы түрде қарапайым өмірді қамтиды) уәде береді. Епархиялық дін қызметкерлері уәде береді, бойдақ болуға және Канон заңын сақтауға міндетті, бірақ кедейлікке уәде бермейді, сондықтан олар көлік сияқты мүлікке ие болып, өздерінің қаржылық мәселелерін өздері шеше алады.
Литургиялық міндеттер
Рим папасы Иоанн Павел II «Dies Domini» атты апостолдық хатында былай деп жазды: «Парафияның көптеген іс-әрекеттерінің ішінде, Иеміздің күнін және Оның Евхаристиясын жексенбі күні тойлау сияқты маңыздырақ және қауымды біріктіретін нәрсе жоқ». Діоцездық діни қызметкер өзінің уақытының көп бөлігін діни сакраменттерді (Евхаристия, тәубеге келтіру, крещение, неке, науқастарды майлау, міндеттеме) дайындауға және оларды орындауға жұмсайды. «Lumen gentium» догматикалық конституциясында Екінші Ватикандық собор діни қызметкердің «in persona Christi» ретінде Құрбандық шалуды және сакраменттерді орындауды үйретеді. «Мәсіх уағыз арқылы және сенімділерге басшылық ету арқылы да қатысады, және діни қызметкер осы міндеттерге жеке шақырылады». Ол көптеген парафиялықтарды, ауруларды, өлім төсегінде жатқандарды және үйде қалуға мәжбүр болғандарды аралайды. Кейде ол парафияның катехизистік жұмысына тікелей қатысып, катехизис сабақтарын өткізеді. Ол парафиялық және қаржы кеңестерімен бірге жұмыс істейді, олар парафияның әл-ауқатын қадағалауға көмектеседі. Діоцездық діни қызметкерлер сан алуан қызметтерді атқара алады, олардың ішінде университеттегі қызмет, оқыту және ауруханалар мен түрмелердегі капелландық жұмыс бар.
Шығыс православие шіркеуі
Шығыс православие шіркеуінде "зайырлы дін қызметкерлері" деген термин үйленген қасиетті әкелер мен дьякондарды, ал монастырлық дін қызметкерлерінен (иеромонахтар мен иеродиакондардан) айырмашылықты білдіреді. Зайырлы дін қызметкерлерін кейде "ақ дін қызметкерлері" деп те атайды, ал монахтар дәстүрлі түрде қара киім киеді. Дәстүр бойынша, приходтағы қасиетті әкелер монастырлық емес, зайырлы дін қызметкерлері болуы тиіс, себебі қасиетті әке "дүниеде" өмір сүргенде әйелінің қолдауы қажет деп есептеледі. Католик шіркеуіндегідей діни ордендер болмағандықтан, Шығыс православиесіндегі барлық дін қызметкерлері, зайырлы да, монастырлық та, епархиялық болып табылады.