Кіріспе
Tropheus moorii (бұтақбас цихлид) – Африкадағы Танганьика көліне ендемик цихлид балығының бір түрі. Көлде осы түрдің 40-тан астам әртүрлі түс морфтары кездеседі, олардың түсі қара-жасылдан қызыл және сарыға дейін өзгереді. Олар негіздігінен талшықты балдырлармен қоректенеді, олар жартасты аймақтардың жағалауында өседі. T. moorii аналық балық аузында шабақтарын көтереді, яғни жұмыртқалар аналықтың аузында ұрықтандырылады және шабақтар осы ауызда дамып өседі.
Tropheus moorii (blunthead cichlid) is a species of cichlid endemic to Lake Tanganyika in Africa. Over 40 different color morphs of this species are dispersed throughout the lake, ranging from dark green to flame red and yellow. They mostly feed on filamentous algae on the rocky shallows they inhabit. T. moorii is a maternal mouthbrooder, so eggs are fertilized and young are carried in the mouth of the female while they hatch and develop.
Аумақтық
Ересек еркектер мен аналықтар жеке тамақтану аумақтарын иеленеді. Тереңде қоныстанған блунтхед циклидтерінің ересек дене мөлшері кішкентайрақ, ал аумақтары көбірек болады, шалшық сулардағыларға қарағанда. Еркектердің аумағы аналықтардың аумағынан үлкен. Аналық жұптасу үшін өз аумағынан шығып, әдетте, бір еркекті таңдамас бұрын бірнеше аумаққа бірнеше рет барады. Еркек пен аналық жұп құрғаннан кейін, аналық шашудан бұрын үш аптаға дейін оның қорғауында оның аумағында тамақтанады. Аналықтың жұмыртқасы еркекпен жұптасып, оның аумағынан тамақтанғанға дейін толық пісіп жетілмейді. Шашудан кейін аналық еркектің аумағынан шығып, ауызға алып күтім жасайтын кезеңге кішкентай бос орынды иеленеді. Аналықтардың жиі қозғалуына қарамастан, еркек әйелдермен кездеспесе де, айлар бойы өз аумағында қалады. Жұптасу кезінде V. moorii сияқты ұқсас әлеуметтік моногамияны көрсететін басқа циклид түрлері, паразиттік шашуға байланысты әрқашан генетикалық моногамияны көрсетпейді (еркектер басқа еркекпен жұптасқан аналықтың жұмыртқаларын ұрықтандырады). Шашу тасты бетте жүзеге асады, аналық 20-ға дейін жарқыраған қызғылт сары түсті жұмыртқа салады. Жұмыртқалар 30-35 күндей инкубацияланады, ал жас балықтар анасының аузынан шыққанда ересектер сияқты өмір сүруге жеткілікті дамыған болады.
Ауысты тамақтандыру
Бұқалық тамақтандыру – ауызға жұмыртқаларын алып, оларды күтіп-бағатын ананың ауыз қуысындағы шабақтарын тамақтандыруын білдіреді. Т. moorii аналықтары өз балаларына ерекше көп күтім жасайды, себебі олар ірі жұмыртқалар туады және шабақтарын бұқалық тамақтандыру арқылы қоректендіреді. Цихлидтердің ішінде Т. moorii-дің жұмыртқасының және ересек денесінің мөлшері арасындағы қатынасы өте жоғары. Ауызға жұмыртқа алудың алғашқы кезеңдерінде аналық көбінесе тамақтанбайды, бірақ жұмыртқалардан шабақтар шыққаннан кейін оларды қоректендіру үшін тамақтана бастайды. Анасы ауызға жұмыртқа алу кезеңінде өзін-өзі аштыққа салады, өйткені ол қабылдаған барлық қоректік заттар шабақтарды тамақтандыруға жұмсалады. Жұмыртқаның сары ағы ауызға жұмыртқа алудың 25-ші күніне қарай тозады, бірақ шабақтар бірнеше күн бойы босатылмайды, сондықтан осы уақыт аралығында олардың барлық қорегі бұқалық тамақтандыру арқылы қамтамасыз етілуі керек. T. moorii-дің нақты бір түс морфының өкілдері көбінесе бір географиялық аймақта кездеседі, сондықтан түс морфтары T. moorii популяцияларының салыстырмалы оқшаулануымен сақталады.
Жыныстық айырмашылықтар
Жыныстық мономорфты түр ретінде T. moorii-дың жынысын анықтау қиынға түседі. Еркектердің үстінкі ерні әйелдерге қарағанда анық көрінеді (яғни, ірі). Сонымен қатар, еркектердің еріндері көбінесе ақшыл түске жуық болады, себебі олар үнемі еріндерін біріктіріп шайқасады. Бұдан өзге, еркектердің мұрыны көтеріңкі болады, ал әйелдердің мұрыны көбірек еңіс және дөңгелек болып келеді, бұл олардың басының пішінін эллипс тәрізді етеді. Еркектер әдетте жылдам өседі және ересек түсін ертерек көрсетеді. Еркектердің түсі әйелдерге қарағанда көбінесе жарқырақ болады, себебі олар әйелдерге құда түсу кезінде оны көрсетеді. Ересек еркектердің денесі көбінесе қалың, ал әйелдер арық және ұзын болып көрінеді.
Тамақтандыру және тіршілік ету ортасы
Т. moorii барлық Tropheus түрлері сияқты қатаң өсімдік жейтін. Олар уақыттың көп бөлігін тастардан балдырларды қырқып алуға жұмсайды. Табиғатта, дөңгелек басты цихлидтер көлдің жағалауындағы шалқақ шығанақтарда және жартасты рифтерде кездеседі, себебі осы жерлерде балдырлар мен басқа да өсімдік заттары ең көп өседі. Осының салдарынан, олар жарқын жарыққа бейімделген.
Этимология
Аталған есім осы түрді ашқан Джон Эдмунд Шаррок Мурға (1870-1947) арналған.