Кіріспе
Француз композиторы Антуан де Бертран (сондай-ақ Антуан) (1530/1540 – шамамен 1581) – Ренессанс дәуірінің француз композиторы. Өмірінің басында ол көптеген халық әндерін жазды, ал өмірінің соңында иезуиттердің ықпалымен гимндер мен ән-жырлар шығарды. Ол Францияның дін соғыстары кезінде протестанттар тарапынан өлтірілді.
Antoine de Bertrand (also Anthoine) (1530/1540 – probably 1581) was a French composer of the Renaissance. Early in his life he was a prolific composer of secular chansons, and late in his life he wrote hymns and canticles, under the influence of the Jesuits. He was murdered by Protestants during the French Wars of Religion.
Өмір
Оның өмірі туралы мәліметтер сол кезеңнің белгілі композиторы үшін салыстырмалы түрде аз, себебі ол ешқашан музыкант ретінде жалақы алатын қызметте болған емес, сондай-ақ оның қызметіндегі жазбалары сақталған орындар да жоқ. Ол Оверньдегі Фонтангес қаласында дүниеге келген, ал шамамен 1560 жылдан бастап Тулузада тұрған. Оның қазасы туралы толық мәлімет белгісіз, бірақ оның иезуиттер рухымен жазылған әндері үшін протестанттар тарапынан шейіт болғаны сол замандағы бірнеше авторлардың куәлігінде айтылған. Мишель Койссардың 1608 жылы жазғанынша, ол Тулуза мен басқаратын шаруашылықтарының біріне жол жүріп бара жатқанда шабуылға ұшырап, қаза тапқан.
Музыка және әсер
Бертран 1576 және 1578 жылдар аралығында үш үлкен шансон кітабын жариялады, ал екі жылдан кейін екі рухани музыка кітабын шығарды (үшіншісі 1582 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді). Оның сақталған әлемдік музыкасының ішінде 83 шансон және бір итальяндық мадригал бар. Оның рухани музыкасынан француз тіліндегі бір шансон спиритуэлле, латын тіліндегі 10 гимн, 14 ән және үш латын мотеті сақталған. Оның музыкасының көп бөлігі төрт дауыстың ырғақсыз орындалуына арналған. Ол өзінің алғашқы шансон кітабының (1576) алғы сөзінде бес немесе алты кітап жариялау ниетін білдірді, олардың ішінде өмірінің басында жазған көптеген шығармалары да болды; бұл оның музыкасының шамамен жартысы бізге жетпегенін көрсетеді. Оның шансон кітаптарының алғашқы екеуі төрт дауысқа арналған, және олар Пьер де Ронсардың «Махаббат» өлеңдеріне жазылған, бұл өлеңдер махаббаттың аяқсыз аяқталу сатыларын және оқиғаларын сипаттайды. Шансондарда қолданылған кейбір гармониялық тіл өте батыл, тіпті Висентиноның тәжірибелік деңгейіне жақындайды; Бертран екінші кітабының (1578) екі шығармасында экспрессивтік құрал ретінде микротонды, оның ішінде төртінші тонды қолданады. Бұған ең айқын мысал – «Je suis tellement amoureux» шансонының соңғы он жеті тактысы, онда Бертран диатоникалық жазудан толығымен бас тартып, «тек хроматикалық және энгармониялықты қолданады, бас контрапункттегі бір интервал мен жоғарғы контрапункттегі екінші интервалдан басқа, диатоникалықтың ешқандай қоспасы жоқ, олар «өлім» сөзін білдіру үшін жасалған». Алайда, осы әндердің кейінгі басылымында (1587 жылы, оның өлімінен кейін жарияланған) оның баспагері микротондық белгілер ретінде қолданылған нүктелерді алып тастады; бұл нүктелерді орындау өте қиын болған, немесе нотация тым бейтаныс болған. Алғы сөзінде ол музыканың сезімдерге әсер ететін кезде және математикалық күрделіліктерден аулақ болатын кезде ең жақсы екенін айтады. Бертран тек бір итальяндық мадригал – шын мәнінде вилланелла жазса да, оның шансон жазуына итальяндықтардың мәтінді бейнелеуге және сөздер мен тіркестерді тиісті және символдық мелодиялық және гармониялық материалмен нақтылап көрсетуге деген қызығушылығы әсер еткені анық. Ол контрастты текстуралар мен өлшемдерді пайдалануға ұқыпты болды, мысалы, композиция барысында бірнеше рет екі уақыттан үш уақытқа ауысты. Бертранның «Airs spirituels» және «sonets chrestiens» атты үш басылымындағы рухани шығармалары стилистикалық жағынан гугеноттардың сол кездегі псалмдық әндерімен тығыз байланысты: олар мелодиялық және гармониялық жағынан қарапайым, және көбінесе гомофониялық текстураны сақтайды. Әндердің көбі Грегориан әнінен алынған. Олардың мелодияларының бастауы бойынша, олар он жыл бұрын католиктермен Сент-Бартоломей күніндегі қырғында қаза тапқан гугенот композиторы Клод Гудимельдің кейбір псалмдық әндеріне өте ұқсас.
His first two volumes of chansons are for four voices, and are settings of the Amours of Pierre de Ronsard, poems which describe the stages and incidents in a love affair gone sour. Some of the harmonic language used in the chansons is daring, and approaches the experimental level of Vicentino; Bertrand uses microtones, including quarter tones, as an expressive device in two of the pieces from the second book (1578). The most extreme example of this is the last seventeen measures of the chanson Je suis tellement amoureux, in which Bertrand completely avoids diatonic writing, using "only chromatic and enharmonic, with no mixture of diatonicism except in an interval in the bassecontre and another in the hautecontre, made to express the word 'death However, in a later edition of the same songs (published posthumously in 1587) his publisher removed the dots used as microtone accidentals; evidently they were either too hard to sing, or the notation was too unfamiliar. In the preface he also mentions that music is best when it appeals to the senses, and avoids mathematical subtleties. Although Bertrand only wrote one Italian madrigal—actually a villanella—he was clearly influenced in his chanson writing by the Italian concern for text painting and careful underlining of words and phrases with appropriate and symbolic melodic and harmonic material. He was careful to use contrasting textures and meters, for example switching from duple to triple meter several times during the course of a composition. Bertrand's sacred works, contained in his three publications of Airs spirituels and sonets chrestiens, are closely related stylistically to the contemporary psalm settings by the Huguenots: they are simple both melodically and harmonically, and usually maintain a homophonic texture throughout. The melodies are mostly from Gregorian chant. Except for the origin of their tunes, they are very similar to some of the psalm settings by the Huguenot composer Claude Goudimel, who had been killed by Catholics in the St. Bartholomew's Day Massacre a decade earlier.