Кіріспе

Италиядағы ежелгі римдік су құбыры – Аква Вирго, ежелгі Рим қаласын сумен қамтамасыз еткен он бір римдік су құбырының бірі. Ол император Августтың тұсында Марк Агриппамен б.з.д. 19 жылы аяқталды және негізінен Март алаңындағы Агриппаның сол кездегі мойналарын сумен қамтамасыз ету үшін салынған. Су құбырының ең жоғары қуатында күніне 450 тоннадан астам су жеткізе алатын. Атаудың судың тазалығы мен айқындығынан шыққандығы айтылады, себебі оның құрамында әк көп емес. Фронтиннің баяндаған аңызына сәйкес, шөлдеген римдік әскерлер жас қызға су сұраған, ол оларды кейін су құбырын қамтамасыз еткен бұлаққа жетелеген; Аква Вирго оның құрметіне аталған.

Бағыт

Оның бастауы Виа Колатинаның солтүстігіндегі 8 шақырымдық белгіге дейін созылады. Ол Аниен өзенінің жанындағы бұлақтардан су жинады – үлкен жүйе (әлі де жұмыс істеп тұрған және тексерілетін) су қоймалары мен бұлақтар, олар жер асты туннельдері арқылы бассейнге жеткізілді (19 ғасырға дейін сақталған) және каналға бөгет арқылы су ағынын реттеу арқылы толықтырылды. Сонымен қатар, бойымен бірнеше қосымша арналар салынды. Су құбырының көбі жер астынан өтті, тек соңғы бөлігі ғана Марс алабындағы аркалармен жүрді, оның екі бөлігі бүгінге дейін сақталған. Су құбыры Марс алабының ортасына дейін бойымен төмендеді. Бұл маршрут кең доға тәрізді, шығыстан басталып, солтүстіктен қалаға кірді. Виа Колатина арқылы Портоначчо ауданына дейін, Номентана арқылы Саларияға дейін созылып, оңтүстікке бұрылып, Хорти Лукулланидің астынан қалаға кірді, Пинциан төбесі мен қазіргі Вилла Медичи аймағына жетті, онда спиральді баспалдақ (Пинцио бұрышы) жер астына түсетін каналға алып келеді. Бұл ұзақ айналудың себебі – акведуктың бұрын сумен қамтамасыз етілмеген қаланың солтүстік жаққа су жеткізуі және су көзінің төменгі жағдайы (теңіз деңгейінен жоғары ғана) ең қысқа маршрутта кездесетін тік беткейлерден аулақ болу қажеттігі болды. Сонымен қатар, қалаға солтүстік жақтан кіру Марс алабына тығыз орналасқан қалалық аумақтардан өтусіз жетуге мүмкіндік берді. Пинцианға жақын жердегі лимария бассейнінен кейін қалалық бөлік ішінара аркалармен салынды, олардың көп бөлігі 1871 жылы ашылды. Содан кейін ол Треви фонтанынан өтіп, қазіргі Виа дель Корсодан арка арқылы өтті, кейіннен Клавдийдің Британиядағы әскери жеңістерін құрметтеу үшін триумф аркасына айналды. Кейінгі зерттеулер су құбырының аркалары Виа дель Семинарио арқылы Пантеонның шығысына дейін жалғасқандығын көрсетті. Ол Марс алабында Саепта Джулияның алдында аяқталды. Екінші тармақ Трастевере аймағындағы VII, IX және XIV аудандарына жетті. Маршрут Кампус Мартиустың төменгі бөлігінен Пантеон бассейнін қоршаған төбелердің биік жеріне, содан кейін Агриппа көпіріне дейін өтті. Тибр өзені және Теодорик. Император Клавдий оны 46 жылы жаңартты, бұл туралы Виа дель Наццаренодағы архитравтағы жазуда айтылған, онда ол Калигула амфитеатр салу үшін тастарды алып кеткендіктен, су құбырының үлкен бөлігін қайта салғанын жазған. 537 жылы Римді қоршаған готтар Прокопийдің мәлімдемесі бойынша, осы жер асты каналын Римге басып кірудің құпия жолы ретінде пайдалануға тырысты. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін тозуға ұшырап, қолданыстан шыққаннан кейін, Аква Виргоны 8 ғасырда Папа Адриан I жөндеп шықты. 1453 жылы Папа Николай V оны бастауынан аяқталу нүктелеріне дейін толыққанды қалпына келтіріп, кеңейтті, Пинцио мен Квиринале арасында және Кампо Марциода, оны Acqua Vergine деп бағыштады. Бұл суды Треви фонтаны мен Piazza del Popolo бұлақтарына жеткізді, олар бүгінге дейін қызмет етеді. Судың аз ғана төмен қарай ағысын сақтау үшін акведуктар Римге тікелей бармады, оның орнына жердің бедерін пайдаланды. Әдетте, градиент су ағысын баяулату үшін жай болатын, себебі жылдам ағыс зақымдануға әкелуі мүмкін және жөндеуді қажет ететін еді. Су ағысының жылдамдығына қарай градиенттің әртүрлі дәрежелері қолданылды. Мысалы, туннель арқылы өтетін кезде, су ағысын жылдамдату үшін тік градиент қолданылуы мүмкін еді. Туннельдің ішінде жөндеудің қажеті аз болғандықтан, су жоғары жылдамдықпен ағып, тік градиентті қажет ететін еді, ал туннельден өткеннен кейін, судың орташа жылдамдығына дейін баяулату үшін градиент азайтылуы керек еді. Кейінгі уақытта акведуктар үшін аңғарлар мен жазықтардағы биік аркалар пайдаланылды, кейбіреулері тіпті жерден жоғары көтерілді. Диоптра – жерде тұрғызылатын және әртүрлі нысандардың бұрышын тексеру үшін жоғарыдағы дәлдік бұрандаларымен реттелетін тағы бір деңгей. "De architectura" кітабындағы бір ұғым – сәулеттік жұмыстың сапасы суретшінің жұмысының әлеуметтік маңыздылығына байланысты, емес, оның формасына немесе өңдеуіне. Витрувийдің тағы бір пікірі – құрылыс беріктік, пайдалылық және сұлулық (күшті және берік, пайдалы, әдемі және әсем болуы керек) сияқты үш қасиетке ие болуы керек.

Acqua Vergine

Аква Вирго су құбырының Ренессанс кезеңінде қайта жаңғыртуы. 1453 жылы папа Николай V Аква Виргоның негізгі арналарын жаңартты және Кампо Марцио астына көптеген қосалқы құбырларды қосты. Алғашқы аялдамасы, "мостра" деп аталатын, яғни "көрнекі үлгі" деген мағынаны білдіретін, Леон Баттиста Альбертидің Крестоносшылар алаңында (Piazza dei Crociferi) салған әсем әрі сәнді қабырғалық фонтаны болды. Кейінгі жылдары құбырлардың соңғы бөліктеріне бірнеше қосымшалар мен өзгерістер енгізілгендіктен, Ренессанс және Барокко дәуірлерінде Аква Вирго бірнеше тамаша мостраларда аяқталды: Треви фонтаны және Piazza del Popolo фонтандары.