Кіріспе

Американдық бизнесмен

Джозиа Кирби Лилли аға (18 қараша 1861 – 8 ақпан 1948), «J. K.» лақап атымен танымал болған американдық бизнесмен, фармацевтикалық өнеркәсіпші және қайырымдылық жасаушы, оның әкесі, полковник Эли Лилли 1876 жылы құрған Eli Lilly and Company компаниясының президенті және басқарма төрағасы болды. Жосия – полковниктің жалғыз мұрагері, ол он төрт жасында әкесінің компаниясында жұмыс істей бастады. Филадельфия Фармация және ғылым колледжін бітіріп, 1882 жылы Лилли зертханаларының бастығы, ал 1898 жылы компанияның президенті болды. Оның басшылығымен компания стандартталған өндіріс процестерін енгізді, сату желісін кеңейтті және жаңа дәрілерді әзірлеу үшін ғылыми зерттеулерді күшейтті. Eli Lilly and Company әлемдегі ең ірі және беделді фармацевтикалық корпорациялардың біріне, сондай-ақ Индиана штатындағы ең ірі корпорацияға айналды. Лиллидің үлкен ұлы Илай кіші 1932 жылы президенттік лауазымға тағайындалды. Оның кіші ұлы Жосия кіші («Джо») 1948 жылы Илайдың орнына компания президенті болды. J. K. 1932 жылдан 1948 жылы қайтыс болғанға дейін басқарма төрағасы қызметін атқарды. Лилли сонымен қатар Индианаполистегі және Индиана штатындағы қайырымдылық және қоғамдық ұйымдардың жобаларын қолдаған меценат болды. Лилли және оның екі ұлы 1937 жылы Лилли қорын құрды, оның құны 280 000 долларға бағаланған Eli Lilly and Company акцияларымен. Бұл әлемдегі ең ірі қайырымдылық қорларының біріне айналды және бүгін Лилли отбасының қайырымдылық дәстүрін жалғастыруда. Лилли сонымен қатар композитор Стивен Фостердің музыкасы мен оның естеліктері туралы маңызды коллекцияны жинады, оны 1937 жылы Питтсбург университетіне сыйлады.

Ерте өмір және білім

Джозиа Кирби Лилли, фармацевт Илай Лилли мен Эмили (құрметті есімі Лемен) Лиллидің жалғыз ұлы және мұрагері, 1861 жылдың 18 қарашасында Индиана штатының Гринкастл қаласында дүниеге келді. 1861 жылы Одақ армиясына қатысқан және кейін полковник шеніне көтерілген Илай, ұлы туылғанда соғыста болды. Жосияның әкесі қайтадан әскерге шақырылудан бұрын үйге оралды және оны алғаш рет 1863 жылы көрді. Кейіннен «Ж. К.» деп аталған Жосияның балалық шағы тұрақсыз болды. Әкесінің іскерлігіне байланысты ол жиі көшіп-қонып тұратын. Полковник Лилли Америка Азамат соғысынан кейін Оңтүстікте қалды, 1865 жылы отбасымен Миссисипидегі мақта шаруашылығына көшті. 1866 жылы Жосия мен оның ата-анасы маса шаққаннан туған, болжам бойынша, безгек ауруына шалдықты. Жосия мен оның әкесі жазылып кетті, бірақ анасы 1866 жылдың 20 тамызында екінші ұлын күтіп жүргенде қайтыс болды, бала өлі туды. Жосияның қайғыға батқан әкесі шаруашылықты тастап, оның күйреуіне жол берді. 1868 жылы полковник Лилли банкроттыққа өтініш берді. Осы уақытта Жосия Гринкастлге оралып, әжесі мен атасы Густав пен Эстер Лиллимен бірге тұрды, ал әкесі қаржылық қиындықтарды шешуге және басқа жұмыс табуға тырысты. 1876 жылдың 10 мамырында полковник Лилли Индианаполистегі 15 Батыс Перл көшесінде өз фармацевтикалық өндіріс бизнесін құрды, ол Eli Lilly and Company деп аталды. Жосия он төрт жаста болғанда, ол мектепті тастап, әкесінің компаниясының зертханасында шәкірт және шаруашылық жұмысын атқарушы болып жұмыс істеді. 1880 жылы полковник Лилли Жосияны Филадельфия фармацевтикалық колледжіне (қазіргі Ғылым университеті) жіберді, ұлының техникалық білімін арттырып, отбасылық бизнесті дамытуға көмектесу үшін. Жосия 1882 жылы колледжді бітіріп, Индианаполиске оралды, онда әкесі оны Лилли өндірістік зертханасының бастығы етіп тағайындады, ол 1898 жылға дейін, компания президенті болғанға дейін бұл лауазымды атқарды. Ж. К. пен Лайланың балалары болмады. Ол 1971 жылы қайтыс болды. Индианаполистегі негізгі үйлерінен басқа, Лилли отбасы Индиана штатының Косиуско округіндегі Ваваси көлінде де коттедж сақтап тұрды. Ж. К. әкесі 1886-1887 жылдары жазғы демалыс орнының алғашқы коттедждерінің бірін салып, 1891 жылы Ваваси гольф клубын құрды. Ж. К. 1936-1938 жылдары гольф клубынан жолдың қарсы жағындағы Лиллидің көл жағалауындағы үйінде «Якорь поднят» (Anchors Aweigh) деп аталатын отбасылық коттеджін салдырды. Сондай-ақ, Ж. К. 1896 жылы сатып алған жерінде алма бағын құрды, ол Индианаполис қаласының солтүстігіне қарай 11 шақырым жерде, Семидеуі бірінші көше мен Колледж даңғылында орналасқан. 1927 жылы Лилли бақта Тюдор стиліндегі жеке концерт залын салдырып, арнайы жасалған орган орнатты. Ол ғимаратты алғаш Melodeon Hall деп атады, бірақ 1930 жылдары композитор Стивен Фостердің құрметіне Foster Hall деп қайта атады. 1960 жылдардың ортасында Лилли отбасы мүлікті, оның ішінде концерт залын Парк ұлдар мектебіне сыйға тартты. Қазіргі Парк Тюдор мектебі осы мүлікте орналасқан және залды пайдалануды жалғастыруда.

Ерте мансап

1880-ші жылдардың басында, J. K. Eli Lilly and Company зертханасының бастығы болған кезде, компания венериялық ауруларды, ревматизмнің түрлерін және тері ауруларын емдеуге арналған Succus Alterans өндірісін бастады. Бұл компанияның алғашқы, кеңінен танымал және сәтті өнімі болды. Дамып келе жатқан компания жылдам кеңейді, жаңа қызметкерлер қабылдады және 1881 жылы Индианаполистің оңтүстігіндегі Маккарти және Алабама көшелеріндегі ғимараттар кешеніндегі жаңа, үлкен ғимараттарға көшті. 1890 жылы, J. K. компанияның де-факто басшысы болған кезде, ол Индиана штатындағы ең ірі компаниялардың біріне айналды және онда бірнеше жүз қызметкер жұмыс істеді. Лиллидің кіші ұлдары Илай мен Джо да компанияда жұмыс істеді, олар мектептен кейін түрлі шаруалық жұмыстарды орындап, тапсырыстарды жеткізді. 1890 жылдары J. K. күнделікті басқаруды өз мойнына алды, ал полковник Лилли қайырымдылық және қоғамдық істерге белсенді қатысу үшін зейнеткерлікке шықты. J. K. басшылығымен компания 1890-шы жылдардың дағдарысты экономикалық жағдайларына қарамастан гүлденді. Ол экономикалық төмендеуден аман қалды және өндіріс процестерінде, мысалы, капсула өндірісін автоматтандыру сияқты бірнеше маңызды технологиялық жетістіктерге қол жеткізді, сондай-ақ жоғары сапалы дәрілік препараттарды зерттеуге және жаппай өндіріске баса назар аударды.

Компанияның президенті

1898 жылы полковник Лилли қайтыс болғаннан кейін, Дж. К. отбасылық фармацевтикалық бизнестің президенті және отбасылық мүліктің мұрагері атанды. Дж. К. бизнесті дамытуды жалғастырды, ол 1910 жылдары айтарлықтай өсімді көрді. Компания өндірісті автоматтандыруды ұлғайтты, ал ғылыми-зерттеу бөлімі шағын жетістіктерге қол жеткізді. Оның президенттік қызметі кезінде компания стандартталған өндіріс процестерін енгізіп, сату бөлімін кеңейтті және жаңа дәрілерді әзірлеу үшін зерттеу жұмыстарын күшейтті. Оның ең маңызды жобаларының бірі 1922 жылы болды, ол компания атынан Торонто қаласындағы Коннаут антитоксин зертханаларымен серіктестік туралы келісімге қол қойды, нәтижесінде инсулиннің алғашқы коммерциялық, жаппай өндірісі іске асырылды. Лилли компаниясы жаңа өнімі үшін Iletin деген сауда маркасын тіркеді және 1923 жылы оны таратуды бастады. Лиллидің екі ұлы әкесінің жолын жалғастырып, отбасылық бизнеске қатысты. Оның үлкен ұлы Илай 1932 жылы президент болып тағайындалды, ал Дж. К. басқарма төрағасы қызметін сақтап, көбірек уақытын қайырымдылыққа жұмсады. 1948 жылы Дж. К. қайтыс болғаннан кейін, Илай басқарма төрағасы (1948–1953 және 1966–1969) және құрметті төраға (1953–1966 және 1969–1977) болды, ал Дж. К.-нің кіші ұлы және осы атпен аталған Жосия (Джо) президент (1948–1953) және басқарма төрағасы (1953–1966) қызметін атқарды.

Кейінгі жылдар

1930 жылдары, Eli Lilly and Company компаниясының күнделікті басқару ісінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Дж.К. жеке және қайырымдастық қызығушылықтарымен айналысты. Ол орхидея өсіруге бейімделді және Стивен Фостердің музыкалық шығармаларын мен оған қатысты естеліктерді жинауды бастады. Өзінің мол жинағын Мелодеон залында (кейін Фостер залы деп аталды), Индианаполистегі жеке концерт залы мен кітапханасында сақтап тұрды.

Қайырымдылық жасаушы

Лилли Индианаполиске "өмір бойы меценат" болды және көптеген қайырымдылық ұйымдарда, соның ішінде Индианаполис коммерциялық клубында, жергілікті YMCA, Краун Хилл зиратында, Индиана тарихи қоғамында және Джеймс Уиткомб Райли ескерткіш қорында белсенділік танытты. Дж.К. Индианаполис қорының кеңесінің төрағасы қызметін атқарды және Индианаполис симфониялық оркестрін, Индианаполис балалар мұражайын, қаланың әлеуметтік қорын, туберкулез қауымдастығын, Уилер құтқару орталығын және Қызыл Крестті қолдады. Лилли Пердью университеті мен Филадельфия фармацевтикалық колледжінің қамқоршылық кеңесінің мүшесі де болды. Ол Калифорния орхидеялар қоғамының мүшесі еді.

Лили қоры

1937 жылы Лилли және оның ұлдары, Илай мен Джо, Индианаполисте Лилли қорын құрды, бастапқы жарнасы Eli Lilly and Company акцияларынан 280 000 долларға бағаланды. Дж.К. қор кеңесіне кірді және ең ірі қаржылай үлес қосушы болды, ал оның ұлы Илай алғашқы он екі жыл бойы жеке отбасылық қорды басқарды. Уақыт өте келе Дж.К. Eli and Lilly Company акцияларын 86,8 миллион долларлық сомаға берді, оның ішінде 1948 жылы қайтыс болғаннан кейін 30 миллион доллар мұра қалдырды; оның екі ұлы 6,8 миллион долларлық акциялармен үлес қосты. 1998 жылы Лилли қоры активтерінің көлемі (шамамен 15,4 миллиард доллар) және қайырымдылық көмегі көрсетуі бойынша әлемдегі ең ірі қайырымдылық қоры атанды. Кейін басқа да қорлар оны басып өтті, бірақ 2014 жылғы мәліметтер бойынша жалпы активтері ($9,96 миллиард) бойынша алдыңғы бестікке кіреді.

Музыкалық жинақ

Лилли композитор Стивен Фостердің музыкасының мол жинағымен танымал болды. 1933 жылдың желтоқсанында ол «Фостер Холл көшірмелері» деген атпен Фостердің ноталық музыкасының 224 факсимилесінен тұратын жинақ жариялады. Бұл жинақ америкалық музыка өнері шеберінің алғашқы «Gesamtausgaben» («жинақталған шығармалар») деп сипатталды. «American Music» журналының авторы Мариана Уитмердің сөзіне қарағанда, Лилли Фостердің жазбаларының «шағын және бұрмаланған» үлгісі деп есептегендігінен, «Фостер Холл жазбалары» тоқсан алты дискілік жинақтың жасалуына себеп болды, ол «1933 жылы белгілі Стивен Фостердің толық шығармаларын» қамтыды. Лилли 1937 жылы өзінің «Фостер Холл» жинағын Питтсбург университетіне сыйға берді. Лилли оны «Фостер» жинағына көмектесу үшін жұмысқа алған Флетчер Ходжес-младший университеттің «Стивен Фостер ескерткішіндегі» «Фостер» мұрағатын елу бір жыл бойы басқарды. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, мұрағат жинағында шамамен 30 000 құжат сақталған.

Өлім және мұра

Лили 1948 жылдың 8 ақпанында сексен алты жасында қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде оның мүлкі 6,5 миллион долларға бағаланған. Ол Индианаполистегі Краун Хилл зиратында жерленген. Лиллидің ұлы Илай, әкесінің Индианаполистің Кроуз Нест ауданындағы үйін, сондай-ақ өзінің үйін Индиана университетіне сыйға тартты. Илай сонымен қатар университетке екі мүлікті күтіп ұстау үшін 1 миллион долларлық қаржы берді. J. K. Lilly and Company компаниясындағы оның мұрасы өнімдерді өндірудегі бірыңғай стандарттарды енгізуді, сату қызметкерлерінің санын едәуір арттыруды (500 пайыздан астам) және Нью-Йорк пен Нью-Орлеан қалаларында алғашқы филиалдарын ашуды қамтыды. 1905 жылы президент болып тұрған кезінде компанияның сату көлемі 1 миллион долларға жетті. 1921 жылы J. K. президенттік лауазымда болғанда, Eli Lilly and Company Торонто университетінің ғалымдарымен бірлесіп, өндіріс әдістері жетілдіріліп, бекітілгеннен кейін инсулинді жаппай өндіру құқығын алды. 1923 жылы өнімнің тұңғыш рет таныстырылуы, оның ұлы Илай кіші компанияның президенті болған кезде, көптеген жаңа өнімдерді енгізу және өндірісті жақсарту дәуірін бастады, бұл компанияның табысын арттырып, ұлттық және халықаралық деңгейде танылуға жеткізді. Eli Lilly and Company әлемдегі ең ірі фармацевтикалық компаниялардың біріне айналды. J. K. Lilly басшылығымен, сондай-ақ оның екі ұлы мен олардың ізбасарлары компания көптеген жаңа инновацияларды жасады, оның ішінде дәрі-дәрмектерді жаппай өндірудегі жетістіктер, 1920 жылдары инсулиннің дамуы, 1940 жылдары пенициллиннің жаппай өндірісі және 1950 жылдары полиомиелит вакцинасы бар. Кейінгі жылдары компания Ceclor сияқты антибиотиктерді, Prozac сияқты антидепрессанттарды енгізіп, сондай-ақ ауыл шаруашылығы химиясы, жануарлар денсаулығы және сұлулық өнімдері сияқты басқа да өнімдерге көшті. Forbes журналының мәліметінше, 2016 жылы компания әлемдегі ең ірі 243-ші мемлекеттік компания болып саналды, оның сату көлемі 20 миллиард доллар, ал нарықтық құны 86 миллиард доллар (АҚШ доллары) құрады. J. K. Lilly мұрасы оның компаниясының қайырымдылық қызметінде де көрінеді. Ол апаттан зардап шеккендерге көмек көрсетуді Eli Lilly дәстүріне айналдырды. Компания президенті болып тұрған кезінде Eli Lilly and Company 1906 жылғы Сан-Францискодағы жер сілкінісі мен өрттен зардап шеккендерге дәрі-дәрмек пен қажетті жабдықтарды жіберді. Ол 1919 жылы компанияның үлгісін орнатты, ол Ұлы депрессия кезінде де сақталды. Көптеген компаниялар шығындарды қысқарту үшін жұмыстан босатуға барғанда, Лиллидің компаниясы қызметкерлердің жұмыс уақытын қысқартты, бірақ кірістің жоғалуын өтеу үшін жалақыны арттырды. Лилли Индиана тарихи қоғамының "Сіз ондасыз: Ели Лилли басында" атты көрмесінде ұсынылған. Көрмеге (2016 жылдың 1 қазанынан 2018 жылдың 20 қаңтарына дейін) Индианаполистегі Перл-стриттегі алғашқы Лилли зертханасының макеті және жасөспірім J. K. Lilly кейіпкерін сомдайтын костюмді түсіндіруші кірді.