Мысыр дипломаты және сквош шебері Әбделфаттах Амр Бей

Кіріспе

Мысыр дипломаты және сквош ойыншысы Әбделфәттах Амр (عبد الفتاح عمرو) (14 ақпан 1909 – 23 қараша 1988), "Ф. Д. Амр Бей" немесе жай ғана "Амр Бей" деп кеңінен танылған, Мысыр дипломаты және сквош ойыншысы болған. Ол 1933-1938 жылдары қатарынан алты рет Британ ашық чемпионатының ерлер арасындағы титулын жеңіп алды және бұл спорттағы бірінші, толыққанды үстем сквош ойыншысы деп есептеледі.

Атауы

Амрдың толық арабша есімі – Абдельфатта Амр. "Бей" – есім емес, британдық "сер" атағына ұқсас ақсүйек атағы. 1943 жылдың 20 қарашасында Амрға монархиялық Египеттегі ең жоғары дәрежелі атақтардың бірі – "паша" атағы берілді. "Паша" атағы "Бей" атағынан жоғарырақ, сондықтан Амр кейде Амр Паша деген атпен танылады.

Дипломатиялық мансап

Амр 1938 жылы сквош спортындағы жемісті мансабын аяқтап, дипломаттық қызметке көшті. Сол кезде Мысыр патшасы Фарук Ұлыбританиямен қарым-қатынасты жақсартуға мүдделі болды. Амрдың британдық шенеуніктермен жақсы байланысы болғандықтан, патша оны 1944 жылдың 11 қарашасында Лондондағы Мысыр елшілігінде өкілетті министр етіп тағайындады. Амр Хасан паша Нашаатты алмастырды, ол египеттік емес әйелге үйленгені үшін қызметтен алынған еді. 1945 жылдың тамызында Амр елші дәрежесіне көтерілді және әрқашан король Фаруктың британдық мүдделерге қатысты шешімдеріне ықпал етуге тырысты. Бұл мәселеде танымал ғалым Таха Хусейн Амрдың «Мысырдың Британиядағы елшісі болуға емес, Британияның Мысырдағы елшісі болуға лайықты» деген пікірін білдірді. Елші қызметін атқарып жүрген кезінде Амр спортпен байланысын үзбеді: 1948 жылғы Лондон Олимпиадасына қатысқан Мысыр құрамасын, сондай-ақ Ұлыбританияда тұратын египеттік қауымды зор қуанышпен қарсы алды. Олимпиадада Мысыр бес медаль жеңіп алып, елдің олимпиада тарихындағы ең сәтті нәтижелердің бірін көрсетті. Амр Лондондағы Ислам мәдени орталығының (Лондон орталық мешіті) ашылуына да қатысты. 1940 жылы британ үкіметі британдық мұсылман қауымына Лондоннан мешіт сатып алу үшін 100 000 фунт стерлинг бөлді, ал Мысыр үкіметі Каирде англикан шіркеуі құрылысы үшін жер учаскесін бөлуге келісім берді. Ислам мәдени орталығы 1944 жылдың қараша айында король Георг VI арқылы ашылды. Мысыр орталықты құру жөніндегі бастамалардың алдында болғандықтан, Амр оның алғашқы директоры болып тағайындалды. Орталық Еуропадағы ең ірі және маңызды ислам институтына айналды. 1951 жылы Мысырдың премьер-министрі Нахас паша басқаратын Вафд үкіметі 1936 жылғы Англо-Мысыр келісімін біржақты жою туралы шешім қабылдады, бұл Ұлыбритания тарапынан заңсыз деп танылды және мойындалмады. Нәтижесінде Суэц каналы аймағында Мысыр полициясы мен федайындарының бір жағынан, британдық әскери күштерінің екінші жағынан қақтығысы болды. Наразылықтың белгісі ретінде Мысыр Министрлер Кеңесі 1951 жылдың 11 желтоқсанында Амрды Лондоннан қайтару туралы шешім қабылдады. 25 желтоқсанда Амр патшаның сыртқы істер жөніндегі арнайы кеңесшісі болып тағайындалды, бірақ елші лауазымын сақтап қалды. Бұл тағайындама, сондай-ақ Хафез паша Афифидің, тағы бір британдықтарға жақын адамның патша кабинетінің басшысы болып таңдалуы, ұлттық Вафд үкіметін әлсіретуге бағытталған шаралар болды деген пікірлер айтылды. Бұл теорияны қолдаушылар Амр мен Афифи патша мен британдықтардың арасындағы делдал ретінде әрекет етіп, өрттің жоспарлауына көмектескенін мәлімдеді. Каирде болған өрт Нахас пашаның қызметтен босатылуына және Али Махер паша басқаратын жаңа, қысқа мерзімді үкімет құрылуына әкелді. Жаңа үкімет Ұлыбританиямен қарым-қатынасты жақсарту мақсатында король Георг VI-ның жерлеу рәсіміне ресми египеттік делегацияны жіберуді шешті. 15 ақпан 1952 жылы өткен жерлеу рәсіміне қатысу үшін Амр паша ханзада Мұхаммед Әбдел Мониммен бірге елші ретінде Лондонға жіберілді. Алайда Амр жаңа британ монархі Елизавета II-ге жаңа сенімхаттарын тапсырмады. Махер үкіметі екі маңызды ұлттық мәселені шешуге міндетті болды: британдық әскери күштердің Суэц каналы аймағынан кетуі (الجلاء) және Мысыр мен Ұлыбритания бірлесіп басқарып келген Мысыр мен Суданның бірігуі (الوحدة). Нәтижесінде келіссөздер жүргізілді, онда Амр паша маңызды рөл атқарды. Мысырдың Ұлыбританиядағы елшісі ретінде ол Лондон мен Каир арасында сапарлап, Мысырдың ұстанымын британдық саясаткерлерге, әсіресе Сыртқы істер министрі Энтони Иденге жеткізуге тырысты, содан кейін мысырлық басшыларға жауап беру туралы кеңес берді. Махер үкіметі құлағаннан кейін және оның орнына Эль Хилали паша үкіметі келгеннен кейін, алғашқы ресми келіссөздер кездесуі 1952 жылдың 22 наурызында өтті. Амр египеттік келіссөз тобының құрамында болды, сондай-ақ Эль Хилали пашаның өзі және Сыртқы істер министрі Абдель Халек Хассуна паша да қатысты. Британдық тарап келіссөздер басталғанға дейін «эвакуациялау принципіне» ашық түрде міндеттеме беруден бас тартты. Келіссөздер ресми түрде басталғаннан кейін бір күн өткен соң Мысыр Парламенті таратылды. 18 мамырға жаңа сайлаулар жоспарланды, ал әскери жағдай мерзімізсіз ұзартылды. Мысырдың сол кездегі саяси тұрақсыздығы 1952 жылдың 23 шілдесінде әскери төңкеріске әкелді. Патша Фаруктың баласы Фуад II пайдасына тақтан бас тарғаннан кейін, жаңа Регенттік кеңесі Амрды сол жылдың тамызының соңында зейнеткерлікке шығарды және оның орнына Лондондағы елші ретінде Махмуд Фаузиді тағайындады. Сонымен қатар, Амр «Мысырдағы спорттың алтын ғасырының» бір бөлігі болып есептеледі, бұл 1940 және 1950 жылдарды қамтиды, осы кезеңде көптеген мысырлық спортшылар, әсіресе жүзушілер мен сквош ойыншылары танымал болды. Ф. Д. Амр Бей

Amr retired from squash in 1938 while still the top player in the game in order to pursue his career as a diplomat. At the time, King Farouk of Egypt was eager to improve Egypt's relations with the United Kingdom. Since Amr was known to be on good terms with the British authorities, the king appointed him on 11 November 1944 as minister plenipotentiary at the Egyptian Embassy in London, where Amr had previously held the post of honorary counselor. Amr replaced Hassan Pasha Nashaat, who was removed from his position after marrying a non Egyptian. Amr was promoted to the rank of ambassador in August 1945, and always tried to influence King Farouk's decisions in favour of British interests. This led famed intellectual Taha Hussein to state that Amr was "more suited to be Britain's ambassador in Egypt than Egypt's ambassador in Britain." During his ambassadorship, Amr did not forget his sporting roots: along with the rest of the expatriate Egyptian community in the United Kingdom, he received with great enthusiasm Egypt's Olympic delegation to the 1948 London Olympics, which won five medals and was one of the most successful in Egypt's Olympic history. Amr was also involved in the inauguration of the Islamic Cultural Centre in London, also known as the London Central Mosque. In 1940, the British government had allocated £100,000 for the acquisition of a mosque site in London by Britain's Muslim community, in exchange for the allocation by the Egyptian Government of a piece of land in Cairo for the construction of an Anglican church. The Islamic Cultural Centre was opened in November 1944 by King George VI. Since Egypt was at the forefront of efforts to establish the centre, Amr was chosen as its first director of the board. The centre went on to become the largest and most important Islamic institution in Europe. In 1951, Egypt's Wafdist government, led by Prime Minister Nahhas Pasha, decided to unilaterally abrogate the Anglo Egyptian Treaty of 1936, a move which the United Kingdom deemed illegal and refused to recognize. As a result, confrontation erupted in the Suez Canal zone between Egypt's police and fedayeen on the one hand, and British military forces on the other hand. As a sign of protest, the Egyptian Council of Ministers decided to recall Amr from London on 11 December 1951. Amr was appointed on 25 December as the king's special advisor for foreign affairs, while keeping his original post of ambassador. According to this view, the appointment of Amr as the king's special advisor only a month prior to the fire's breakout, as well as the selection of Hafez Pasha Afifi, another pro British official, as chief of the royal cabinet, were measures aimed at undermining the nationalist Wafd government. Supporters of this conspiracy theory allege that Amr and Afifi served as intermediaries between the King and the British in their joint planning of the fire. The Cairo Fire resulted in the dismissal of Nahhas Pasha and the formation of a new short lived government headed by Ali Maher Pasha. The new government decided to send an official Egyptian delegation to the funeral of King George VI as a reconciliatory measure towards the United Kingdom. Amr Pasha was dispatched to London in his capacity as ambassador, along with Prince Muhammad Abdel Moneim, in order to attend the funeral, which was held on 15 February 1952. Nevertheless, Amr did not present new letters of credence to the new British sovereign, Queen Elizabeth II. The Maher government had to address two major national issues: the departure (الجلاء) of British military forces from the Suez Canal zone, and the unification (الوحدة) of Egypt and Sudan, which had hitherto been jointly administered by Egypt and the United Kingdom as a condominium. As a result, Anglo Egyptian talks about negotiations were conducted, in which Amr Pasha played a major role. As Egypt's ambassador to the United Kingdom, he shuttled between London and Cairo trying to convey the Egyptian position to British politicians, notably Foreign Minister Anthony Eden, and then advise Egyptian leaders on the response. After the fall of the Maher government and its replacement by that of El Hilali Pasha, the first official negotiating meeting took place on 22 March 1952. Amr was part of the Egyptian negotiating team, which also included El Hilali Pasha himself as well as Foreign Minister Abdel Khaleq Hassouna Pasha. The British side refused to commit itself publicly to "the principle of evacuation" before the start of the negotiations. The day after the official start of the negotiations, the Egyptian Parliament was dismissed. New elections were scheduled for 18 May, and martial law was extended indefinitely. The extreme political instability Egypt was witnessing at the time resulted in a military coup on 23 July 1952. After King Farouk's abdication in favor of his infant son Fuad II, the new Regency Council forced Amr into retirement at the end of August of the same year, replacing him as ambassador in London by Mahmoud Fawzi. In addition, Amr is considered part of the "golden age of sports in Egypt," a period spanning the 1940s and 1950s that witnessed numerous famed Egyptian sportsmen, notably swimmers and squash players. F. D. Amr Bey

2009 жылдың 28 қарашасында Амр қайтыс болғаннан кейін World Squash Awards сыйлығының өмірлік жетістіктері үшін марапатталды. Шараны ұйымдастырушы, бұрынғы әлемнің бірінші нөмірі Питер Николь Амрдың «өте ұсынылған ракета дағдылары мен ерекше жылдамдығы мен физикалық күші арқасында сквош спортын жаңа биіктерге көтергеніне» барлық тараптар келісетінін айтты, сондықтан оған «Найзағайдың адамдық нұсқасы» деген лақап ат қойылды. 2009 жылғы сыйлықтарда Карим Дарвиш (Жыл ойыншысы) және Мохамед Эль Шорбаги (Жыл жас ойыншысы) сияқты египеттік ойыншылардың үстемдігі болғандықтан, Николь Амрды «египеттік сквошқа негіз салған бірінші құрылыс тасы» деп сипаттап құрмет көрсетті. Амрдың сыйлығын Корольдік Автомобиль клубының сквош төрағасы Джеймс Сэндвитт қабылдады, ол Амрдың көптеген жеңістеріне куә болған орын болды.