Кіріспе

Цзи әулетінің Ци ханзадасы (302 жылы қайтыс болды)

Сима Цзион (司馬冏) (283 жылдан бұрын – 303 жылдың 27 қаңтары), әдеби есімі Цзинчжи (景治), ресми түрде Ци Умин ханзадасы (齊武閔王), Қытайдың Цзи әулетінің императорлық ханзадасы болған. Ол 301 жылдың мамыр айында Сима Лунды құлатып, Хуэй императорының регенті қызметін қысқа мерзімге атқарды. Ол Сегіз ханзада соғысымен байланысты әйгілі Сегіз ханзаданың төртіншісі еді.

Ерте мансап

Сима Цзюнь – Сима Юның, Ци ханзадасы Сянның ұлы, Цзинь әулетінің негізін қалаушы император Вудың кіші інісі, осылайша император Хуэйдің туысы болды. Цзюнь сонымен қатар Сима Чжао мен Ван Юаньцзидің әкесінің немересі, ал Цзя Чонг пен оның алғашқы әйелі Ли Ванның анасының немересі еді. Сима Юдың қабілеттері әкесі Сима Чжао мен шенеуніктер арасында осыншалықты жоғары бағаланғандықтан, кейде ол Сима Чжаоның, содан кейін император Вудың лайықты мұрагері ретінде қарастырылды. 282 жылы император Ву оны Luoyang қаласынан жер аударғаннан кейін, 283 жылы сәуірде қайтыс болды. Сима Цзюнь, әйелі Цзя Баоның үлкен ұлы, оның орнын иеленді және дәрігерлердің дұрыс емес диагнозы туралы император Вуға шағымданды. (Дәрігерлер, егер олар император Вудың құрметіне ие болса, ханзада Юдың денсаулығы жақсы екенін хабарласа (сонда ол өзінің княздығына бара алатын болар еді), ханзаданың ауруын азайтып көрсеткен.) Император ханзадасы ретінде Сима Цзюньдің бағынысында көптеген әскерлер болды. 300 жылы Сима Лун Хуэй императорының билеуші әйелі император Цзя Наньфэнгті, Хуэй императорының мұрагер ханзадасы Сима Юді өлтіргеннен кейін құлатқанда, Сима Цзюнь төңкеріске қатысты – император Цзя оның шешесінің жартылай қарындасы болғанына қарамастан, оның анасы мен император Цзя арасында дұшмандық болғандықтан. Бірақ Сима Цзюнь кейін үлкен сыйлық алмады. Сондықтан ол Сима Лунға реніш білдірді. Сима Лун оның наразылығын көріп, оған Сючанның (許昌, қазіргі Сючан, Хэнань) маңызды әскери басшылығын беріп, оны жұбатуға тырысты.

Сима Лунды құлатудағы рөлі

301 жылы ақпанда Сима Лун таққа қол жеткізгеннен кейін, ол Сима Цзюнь, сондай-ақ император Хуэйдің ағасы Чэнду принці Сима Ин және алыс туысы Сима Ён, Хецзянь принці туралы алаңдады, олардың әрқайсысының бағыныстылығында күшті әскерлер болды. Ол өзінің жақын серіктерін оларға көмекшілер ретінде жіберді. Принц Цзюнь император Хуэйді таққа қайтару үшін көтеріліс жариялады. Принц Ин, Чаншань принці Сима Ай (император Хуэйдің інісі) және Синье герцогы Сима Син (император Хуэйдің атасының ұлы) принц Цзюньді қолдауды жариялады. Принц Ён бастапқыда өзінің генералы Чжан Фанды (張方) Сима Лунды қолдауға жіберді, бірақ кейін принцтер Цзюнь мен Иннің үлкен күштері бар екенін естіп, көтерілісшілерге қосылды. Сима Цзюньнің әскерлері бастапқыда Сима Лунның әскерлерімен тең түсті. Бірақ Сима Иннің әскерлері Сима Лунның басқа әскерлеріне қарсы маңызды жеңіске жеткеннен кейін, Сима Лунның әскерлері ыдырады және Сима Цзюнь мен Сима Иннің әскерлері Луоянға жақындады. Сима Лун Луоянның шенеуніктері тарапынан тұтқындалды, олар да көтеріліске қосылып, император Хуэйге тақты қайтару туралы жарлық шығаруға мәжбүр етті. Содан кейін ол өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Сун және Сима Лунның басқа да серіктестері жазаланды. Кейбіреулер император Ву өлімінде күткен билік тепе-теңдігінің қайта орнатылуы мүмкін деп ойлады, себебі принцтер Цзюнь мен Инге регенттік лауазымдары берілді (және тоғыз сыйлық тағайындалды, бірақ принц Ин сыйлықтан бас тартса да, тоғыз сыйлықтың узурпацияның алғышарты еместігінің сирек жағдайы болды), сондай-ақ көптеген талантты шенеуніктер маңызды лауазымдарға тағайындалды. Алайда, принцтер Цзюнь мен Ин бір-бірінің күшінен қорқып, принц Ин сол кезде орталық үкіметтің регенттігін принц Цзюньге беруге және Йеченгтегі (鄴城, қазіргі Хандан, Хэбэй) қорғаныс бекетіне қайтуға шешім қабылдады.

Регент ретінде

Сима Цзюнь өзінің жетістіктеріне нәр беріп, мақтанға көмілді. Ол ұлдарын ханзадалар етіп тағайындады және орталық үкімет істерін өз сарайынан басқарды, императорға сирек баратын немесе императорлық мәжілістерге қатысатын. Ол сарайын сарайдың өзімен тең етіп кеңейтті, істерін тек өзіне жақын адамдарға сеніп тапсырды, тіпті адал достары оның мінез-құлқын өзгертуге тырысқанда да өз жолынан қайтпады. 302 жылы Хуэй императорының немересі Сима Шан (司馬尚) бала кезінде қайтыс болды, Хуэй императорының еркек мұрагері қалмады, сол себепті Сима Инь лайықты мұрагер деп есептелді, бірақ Сима Цзюнь оны айналып өтіп, Хуэй императорының інісі Сима Сяның (司馬遐) ұлы, жеті жасар Сима Циньді (司馬覃) Цинхэ ханзадасы (清河王) етіп тағайындады, жас Цинь ханзадасын оңай бақылауға алу ниетімен. Сима Цзюнь Сима Ён, Хэцзянь ханзадасынан (河間王) күдіктенді, себебі Сима Ён бастапқыда Сима Лунды қолдауға ниеттенген, бірақ Сима Лунның ісінің үмітсіз екенін көрген. Сима Ён Сима Цзюньнің күдігін сезіп, құпия жоспар құрды; ол Чанша ханзадасы Сима Айды Сима Цзюньді құлатуға шақырды, Сима Айдың сәтсіздікке ұшырайтынына сенді. Оның жоспары Сима Иньмен бірігіп, Сима Цзюньге қарсы соғыс ашу болды. Олар жеңіске жеткен соң, Хуэй императорын тақтан түсіріп, Сима Иньді император етіп, өзі Сима Иньнің премьер-министрі болуы жоспарланды. 302 жылдың қысында Сима Ён көтеріліс жариялады, ал Сима Инь, өзінің стратегиялық кеңесшісі Лу Чжидің қарсылығына қарамастан, оған қосылды. Сима Айдың да бұл құпия жоспарға қатысқанын естіген Сима Цзюнь Сима Айға қарсы алдын ала соққы берді, бірақ Сима Ай дайын тұрды және император Хуэйді бақылауға алу үшін сарайға кірді. Көшедегі шайқастан кейін Сима Цзюньнің әскері күйреп, ол өлім жазасына кесілді. Оның ұлдары Сима Чао (司馬超) Хуалинг ханзадасы, Сима Бинг (司馬冰) Леань ханзадасы және Сима Инь (司馬英, Чэнду ханзадасынан (成都王) өзгеше таңбаны ескеріңіз) Цзянь ханзадасы лауазымдарынан алынып, түрмеге қамалды.

Өлімнен кейін

305 жылы Сима Цзюньнің еңбектері еске алынып, оның ұлдары босатылды; Сима Чао кіші ханзада мәртебесіне ие болды. Император Хуэй таққа отырғаннан кейін, Сима Цзюньнің көптеген лауазымдары қайта жаңартылып, оған өлімнен кейін берілетін есім қойылды. Бірақ кейіннен Император Хуэйді Хан Чжао императоры Лю Конг тұтқындағанда, Сима Цзюньнің ұлдары Хан Чжао әскерлері тарапынан тұтқындалып, жазаланды, соның салдарынан Сима Цзюньнің ұрпағы қалмады.