Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орама – өрнек және графикалық дизайн элементі, спиральдар мен толық емес дөңгелек мотивтерді қамтиды, олардың кейбіреулері кітап немесе құжат орам түріндегі көрінісіне ұқсайды, бірақ көптеген түрлері өсімдіктерден тұрады, олар жүзім сияқты өсімдік нысандарын, жапырақтарымен немесе гүлдерімен бірге бейнелейді. Орамдық жұмыс – спиральді орамдар басым болатын безендірудің кейбір түрлері, қазіргі кезде бұл термин екі өлшемді сәндік әшекейлер мен түрлі арабескелерді, әсіресе дөңгелек немесе спиральді пішіндерді білдіреді. Орамдық безендіру барлық Еуразия мәдениеттерінде және одан тыс жерлерде көптеген заттарды безендіру үшін қолданылған. Соңғы екі мың жылдағы ұзақ эволюция грек-рим сәулетінен бастап қытай керамикасына дейін, содан кейін Еуразия арқылы Еуропаға дейін өсімдік негізіндегі орамдық безендіру нысандарын жеткізді. Олар сәулеттік безендіруде, ағаш оюда, сырланған керамикада, мозаикада және жарықтандырылған қолжазбаларда (көбінесе шекаралар үшін) кең таралған. Көркемдік конвенция бойынша, орамдар "көрінетіндей, гравитациялық күштерге бағынбайды, немесе тік өсетін ағаштар сияқты оларға қарсы тұрмайды. Бұл орамдарға күштілік береді. Тіпті қабырғаға бекітілсе де, олар ойдан шығарылған, оларға ілінген гирляндаларға қарағанда сәулеттік құрылымға тереңірек енбеген."
The scroll in art is an element of ornament and graphic design featuring spirals and rolling incomplete circle motifs, some of which resemble the edge on view of a book or document in scroll form, though many types are plant scrolls, which loosely represent plant forms such as vines, with leaves or flowers attached. Scrollwork is a term for some forms of decoration dominated by spiralling scrolls, today used in popular language for two dimensional decorative flourishes and arabesques of all kinds, especially those with circular or spiralling shapes. Scroll decoration has been used for the decoration of a vast range of objects, in all Eurasian cultures, and most beyond. A lengthy evolution over the last two millennia has taken forms of plant based scroll decoration from Greco Roman architecture to Chinese pottery, and then back across Eurasia to Europe. They are very widespread in architectural decoration, woodcarving, painted ceramics, mosaic, and illuminated manuscripts (mostly for borders). In the usual artistic convention, scrolls "apparently do not succumb to gravitational forces, as garlands and festoons do, or oppose them, in the manner of vertically growing trees. This gives scrolls a relentless power. Even if attached to walls, they are more deeply embedded in the architectural order than the festoon, which are fictitiously hanging on them."
Терминология
Әдетте, нағыз шиыршықтарда негізгі "сабақ" сызықтары бір-бірімен кесіспейді немесе айтарлықтай кесіспейді. Сабақтардың кесісуі дизайнның басым ерекшелігі болғанда, оның орнына араласу немесе арабеск сияқты терминдер қолданылады. Көптеген шиыршықтар салыстырмалы түрде тар жолақ бойымен жүреді, мысалы, фриз панелі немесе кілемнің, тоқыманың немесе керамиканың жиегі, сондықтан оларды көбінесе "көшпелі шиыршықтар" деп атайды, ал басқалары кең аумақтарды жабады және көбінесе шексіз кеңейе алады. "Грек кілті" сияқты тура сызықтар мен тік бұрыштардан тұратын ұқсас мотивтер көбінесе бұрамалар деп аталады. Өнер тарихында "гүлді" немесе "гүл шиыршығы" гүлдерді, көбінесе орамдардың ортасында, ал "жапырақты" немесе "жапырақ шиыршығы" сабақтар бойымен әртүрлі дәрежеде жапырақтарды көрсетеді. Ара Пацис шиыршықтары жапырақты және гүлдері сирек, ал Dome of the Rock мозаикасындағы шиыршықтар қалың жапырақтарымен сабақтардың сегменттерін құрайды. Арабесктердегідей, "жапырақ" пішіндері көбінесе жапырақ сабағы жоқ сабақтан тікелей шығады, егер нақты өсімдіктер болса, олар мұндай емес; олар әдетте ежелгі жартылай палмет мотивінен алынған, сабағы палметтің екіге бөлінген жиегімен жүреді. Пішіндер көбінесе нақты өсімдіктерге негізделген болса да, әсіресе акант, жүзім, лотос және пион, адал бейнелеу дизайнның мағынасы сирек, өйткені осы төртеудің ішінде тек жүзім көптеген сабақтары мен өрмелері бар лақтырылатын өсімдік. Кейінгі ислам және қытай шиыршықтарын безендіруге көбінесе классикалық немесе ортағасырлық еуропалық үлгілерге қарағанда көбірек гүлдер кіреді (төменде қараңыз). Жануарлар немесе адам фигуралары бар шиыршық пішіндері "мекенделген" деп аталады; көбінесе фигуралар өсімдік пішіндерімен пропорционалды емес. Әсіресе, кең таралған дизайндарда өсімдіктің негізгі сабағын немесе гүл сабағын еліктейтін тік элемент негізінен тік шығып тұрған орталық элемент ретінде көрінеді, мысалы, Ara Pacis панелінде. Бұл "тірек" деп аталуы мүмкін, бірақ ол қажетті элемент емес; ол дизайнға сәулет немесе жиһаз үшін қолайлы болуы мүмкін, бірақ көптеген дизайн тоқыма және қыш бұйымдары үшін көрерменге ешқандай бағытты көрсетуді көздемейді. Тірек жиі көркемдік дизайндарда қиялға толы шамшырақ ретінде бейнеленеді, онда ол композицияның маңызды бөлігі болып табылады. Шиыршықтардың нақты мағынасы мүлдем басқаша; шиыршық бір жазық және кең материалдан жасалған жолақтың немесе табақтың иілген ұшы ретінде көзге елестетеді. Ол шнурдан, басқаша жалпақ элементтердің ұштарынан, өсімдіктердің өрмелерінен гөрі теріге, металл табаққа немесе кең жапырақтарға еліктейді. Спиральді көрсететін "профильдік" көріністің орнына, пішіндер көбінесе жолақтың ені көрінетіндей алдыңғы жағынан көрсетіледі. Ол Ренессанс дәуірінде басталады және манерлік және барокколық безендіруде кеңінен танымал болады.
Typically in true scrolls the main "stem" lines do not cross over each other, or not significantly. When crossing stems become a dominant feature in the design, terms such as interlace or arabesque are used instead. Many scrolls run along a relatively narrow band, such as a frieze panel or the border of a carpet or piece of textile or ceramics, and so are often called "running scrolls", while others spread to cover wide areas, and are often infinitely expandible. Similar motifs made up of straight lines and right angles, such as the "Greek key", are more often called meanders. In art history, a "floriated" or "flower scroll" has flowers, often in the centre of the volutes, and a "foliated" or "leaf scroll" shows leaves in varying degrees of profusion along the stems. The Ara Pacis scrolls are foliated and sparingly floriated, whilst those in the Dome of the Rock mosaics are profusely foliated with thick leaves forming segments of the stems. As in arabesques, the "leaf" forms often spring directly from the stem without a leaf stalk in ways that few if any real plants do; these are generally derived from the ancient half palmette motif, with the stem running along the bisected edge of the palmette. Although forms are often based on real plants, especially the acanthus, vine, lotus and paeony, faithful representation is rarely the point of the design, as of these four only the vine is actually the sort of climbing plant with many stems and tendrils that scrolls generally represent. Later Islamic and Chinese scroll decoration often included more flowers than European designs, whether classical or medieval (see below). Scroll forms containing animals or human figures are said to be "inhabited"; more often than not the figures are wildly out of scale with the plant forms. Frequently, especially in spreading designs, an upright element imitating the main stem or flower stalk of the plant appears as a central element protruding vertically from the base, again as in the Ara Pacis panel. This may be termed a "standard" but is not a necessary element; it gives the design a top and bottom, which may be appropriate for architecture or furniture, but many designs on textiles and pottery are intended to have no main orientation for the viewer. The standard was frequently depicted as a fanciful candelabra in grotesque designs, in which it is an important element, central to the composition. Scrollwork in its strict meaning is rather different; the scroll is imagined as the curling end of a strip or sheet of some flat and wide material. It develops from strapwork, as the ends of otherwise flat elements, loosely imitating leather, metal sheets, or broad leaves rather than plant tendrils. Rather than the "profile" view displaying the spiral, the forms are often shown front on with the width of the strip seen. It begins in the Renaissance, and becomes increasingly popular in Mannerist and Baroque ornament.
Тарих
Тұрақты орамалық безендірудің өте ұзақ тарихы бар, және мұндай өрнектер классикалық және орта ғасырлық безендірудің маңызды бөлігі болды. Орамаларды қолдану кем дегенде қола дәуіріне дейін жетеді; Миной қаласы Кноссос сарайында б.з.д. 1800 жылға дейінгі геометриялық орама өрнегі табылды, бұл египеттік стильдерден ертерек болуы мүмкін; Месопотамияда да ерте мысалдар кездеседі. Витрувиан орамасы сияқты геометриялық орама өрнектері көптеген мәдениеттерде кеңінен таралған және көбінесе тәуелсіз дамыған. Грек және рим сәулетінде өсімдік негізіндегі орамалар кеңінен қолданылып, басқа да заттарға тарады. Олар алғаш рет грек суреттелген керамикасында пайда болған болуы мүмкін, онда олардың дамуын толық қалған үлкен жинақта іздеуге болады. Еуропадағы грек-римдік безендіру, әсіресе зергерлік бұйымдар мен еден мозаикаларында көрініс тапқан, Көшпенділер кезеңіндегі "жабайы" халықтар тарапынан біріне бірі тоғысқан стильдерге бейімделді, көбінесе негізгі орама сабағының өсімдік пішіндерін созылған және стильденген жануар пішіндерімен алмастырды. Аралдық өнерде ертерек тоғысқан дизайндар христиандықты қабылдағаннан кейін жүзім орамаларымен ішінара алмастырылды – бұл Иоанн 15:1-ге сілтеме болып табылады: «Мен нағыз жүзім ағашымын, және Әкем баушасы». Орта ғасырлық еуропалық безендіру екеуін де біріктіретін стильдерді дамытты. Тағы бір таралу – Шығысқа қарай: «Қытай буддалық үңгірлеріндегі қасбеттерді жапырақ орамаларымен біріктірілген бейнелермен безендіру тәсілі Орталық Азияда қолданылған эллинистік сәулеттің провинциялық формаларынан толығымен алынған»; олар Қытайда 5 ғасырдан бастап пайда болды. (Nelumbo nucifera) лотос гүлі буддизмнің символы болды, сондықтан ол көбінесе осы діни орама дизайнына енгізілді. 6 ғасырдан бастап, бұл Азия орамаларының дизайнына терең әсер етті, тіпті діни маңызы ұмытылғаннан кейін де, және лотостың өзі белгілі болмайтын жерлерде де. Бұл дизайндарды қытай керамистері металл бұйымдарында ертерек қолданғандықтан, бірнеше ғасырлар бұрын пайда болды; шын мәнінде, жүзім орамасы бар оқшауланған алтын қола кесе 5 ғасырдың Солтүстік Вэй кезеңінен шыққан, бұл Батыстан келген металл бұйымдарының әсері болуы мүмкін, ал Қытай өнерінде абстрактілі немесе геометриялық орама үлгілері ертерек пайда болды. Пеония Тан әулеті кезінде Қытайда өте танымал болды және көбінесе лотос гүлін ығыстырды. Юань әулеті кезінде суреттелген керамикада өсімдік орамаларының дизайны маңызды рөл атқарды. Ислам әлемінде сыртқы ықпал бастапқыда Византия және Сасанидтерден келді, бірақ кейін, әсіресе моңғол шапқыншылығынан кейін, қытайлық дизайндардан, әсіресе керамикадан, олардың өзі Қытайға буддалық импорттан дамыған. Греко-буддистік өнер және сәнді импорттар орама пішіндерін Үндістанға, мысалы, Оңтүстік Үндістандағы Амараватидегі 1 ғасырдың ступасына әкелді, содан кейін олар Оңтүстік-Шығыс Азияға тарады, Қытайдан қосымша әсерлермен. Бұл жерде олар көбінесе керамикада өте абстрактілі болды. Жапонияға Қытайдың күшті ықпалы болды. Орта ғасырдың соңынан бастап қытай және үнді орама стильдері, сондай-ақ олардың исламдық туыстары керамика және тоқыма бұйымдары арқылы Еуропаға әкелінді, олардың ықпалы 18 ғасырда ең жоғары деңгейге жетті. Ренессанс кезеңінде Еуропа өзінің классикалық стильдерінің түпнұсқаларына сәйкес келетін нұсқаларына қызығушылықты қайта жаңғыртты.
Continuous scroll decoration has a very long history, and such patterns were an essential element of classical and medieval decoration. The use of scrolls in ornament goes back to at least the Bronze Age; geometric scroll ornament has been found in the Palace of Knossos at Minoan Crete dating to approximately 1800 BC, perhaps drawing from even earlier Egyptian styles; there were also early examples in Mesopotamia. Geometrical scroll patterns like the Vitruvian scroll are found very widely in many cultures, and probably often developed independently. Plant based scrolls were very widely used in Greek and Roman architectural decoration, spreading from them to other types of objects. They may have first evolved in Greek painted pottery, where their development can traced in the large surviving corpus. In Europe Greco Roman decoration, probably especially as seen in jewellery and floor mosaics, was adapted by the "barbarian" peoples of the Migration Period into interlace styles, often replacing the plant forms of the main scrolling stem with stretched and stylized animal forms. In Insular art the earlier interlace designs were partly replaced after Christianization by vine scrolls – a reference to John 15:1 "I am the true vine, and my Father is the gardener" – and medieval European decoration in general evolved styles that combined the two. Another expansion was to the East: "The practice of decorating facades in Chinese Buddhist caves with figures combined with leaf scrolls was derived in its entirety from provincial forms of Hellenistic architecture employed in Central Asia"; they appear in China from the 5th century. The (Nelumbo nucifera) lotus flower was a symbol of Buddhism, and so very often included in these religious scroll designs from the 6th century on, which was to have a profound influence on Asian scroll designs, long after the religious significance had been largely or entirely forgotten, and in places where the actual lotus water plant was unknown. It was several centuries before these designs were adapted by Chinese potters, via their earlier adoption in metalwork; indeed an isolated gilt bronze cup with a vine scroll comes from the 5th century Northern Wei, probably influenced by metalwork from the West, and more abstracted or geometrical scroll designs appear earlier in Chinese art. The paeony seems to have become very fashionable in China during the Tang dynasty, and often replaced the lotus flower. By the Yuan dynasty plant scroll designs became very important in painted pottery. In the Islamic world the external influences were initially mainly from their Byzantine and Sasanian predecessors, but later, especially after the Mongol conquests, from Chinese designs, especially in pottery, which themselves had developed from the original Buddhist importation to China. Greco Buddhist art, and direct luxury imports, brought scroll forms to India, for example to the great 1st century stupa at Amaravati in southern India, from where they spread to South East Asia, with additional input from China. There they often became very abstracted in pottery. Japan was heavily influenced by China. From the late medieval period onwards Chinese and Indian scrolling styles, and their Islamic cousins, were imported to Europe on pottery and textiles, reaching a peak of influence in the 18th century. In the Renaissance Europe had also revived interest in versions of its own classical styles that more strictly followed their originals.
Жалпы түрлері
Кең аумақтарда таралған арабеск түрінің бірі – екі қарама-қарсы түбірден жасалған жүрек пішіні, суретте жасыл түспен көрсетілген. Осы негізге жоғарыда, төменде немесе бүйірлерінде кез келген санда қосымша волюттар қосылады. Осылайша, бұл кез келген өлшемдегі бетті жабуға мүмкіндік беретін, шексіз кеңейтілетін мотив, ал оның басты қолданысы – жай беттерді жайма ретінде безендіру. Суреттен көрініп тұрғанындай, Август тұсында Рим империясында салынған Ара Пацис (E суреті), яғни біздің заманымыздың I ғасырының бірінші тоқсанындағы формасы, Римдегі Сан-Клементе-аль-Латерано шіркеуінің апсида мозаикасындағы (C суреті) шамамен 1200 жылға дейінгі формамен салыстырғанда мазмұны бойынша өзгермеген. Негізгі форма аралық ғасырларда өзгеріссіз сақталған және Ренессанс кезеңінен бастап бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді. Басқа түрлерінде жүрек пішінді негіз алынып тасталады, волюта "S" әрпіндей болып, ұштарымен, көбінесе қарама-қарсы жұптарда кездеседі, мысалы, Дамасктың Ұлы мешітінің қазынасындағы мозаикаларда, Византияның 7-ғасырлық туындыларында. Бұл форма Дамаск қаласындағы қазынашылықта да кездеседі, онда екі волюта ішке қарай, табаққа қарай бұрылған. Бұл форма көбінесе жеке қолданылады және жүрек пішінді негіз сияқты қосымша волюттарды жаратпайды.
In one common spreading type for wide areas, the basic form of the arabesque is a heart shape formed from two confronted volutes on stems, shown highlighted in green in the illustration. To this core are added any number of further volutes, above, below or to the sides. It is thus a motif which can be infinitely expanded to cover a surface of any size, and indeed this function of decorating plain surfaces, as a form of diaper, is its chief use. From the illustration it is clear that the form present on the Ara Pacis (drawing E) erected in Imperial Rome during the time of Augustus, that is to say during the 1st quarter of the 1st century AD, is unchanged in substance when compared with the form in the apse mosaic of San Clemente al Laterano in Rome dated c. 1200 (drawing C). The basic form appears unaltered during the intervening centuries, and indeed continued in use through the Renaissance and to the present day. In other types the heart shaped core is omitted, the scroll taking the form of an "S" with voluted ends, generally seen in confronted pairs, as in the mosaics of the Treasury of the Great Mosque of Damascus, Byzantine work of the 7th century. This form is also encountered at the Treasury in Damascus, having a pair of volutes turned inwards towards the bowl. The form is generally used alone and does not sprout further volutes as generally does the core heart shaped form.
Қолданбалар
Орамалар (көбінесе қабылданған анықтама бойынша) ең көп барокко архитектурасымен байланысты, бірақ олар жиһаз, металл өңдеу, фарфор және граверлік сияқты барлық түрлі декоративтік қолданыстарда қолданылды. Манеризмде таспа тәрізді пішіндер көбінесе орамалармен аяқталады. Қазіргі заманғы ұсталар әшекейлік қақпалар мен балюстрадаларда орамаларды пайдаланады, және олар көптеген обой үлгілерінің негізін құрайды. Жеке орама пішіндерін ионикалық бағананың жоғарғы бөлігіндегі спиральдарда, скрипка отбасының аспаптарындағы (табиғаттағы құлпынай жапырақтарын еске түсіретін) ілгек қорабының соңындағы ою-өрнекте, сондай-ақ көптеген батыс крозиерлерінің басында көруге болады. Орамалар – тортты безендіруде қолданылатын техника. "Сәл барокко болғанымен, орамалар торттың қабырғасына тартымды көнелік сырт келбет береді". Ағаштан жасалған орамаларды лобзик арқылы жасауға болады.
Scrollwork (in the popular definition) is most commonly associated with Baroque architecture, though it saw uses in almost every decorative application, including furniture, metalwork, porcelain and engraving. In Mannerism, strapwork forms often terminated in scrolls. Modern blacksmiths use scrolls in ornamental wrought iron work gates and balustrades, and they have formed the basis of many wallpaper designs. Applications of single scroll forms can be seen in the volutes at the head of an Ionic column, the carved scroll at the end of the pegbox on instruments in the violin family (resembling fiddleheads in nature), and the heads of many Western crosiers. Scrollwork is a technique used in cake decorating. "Albeit a bit baroque, scrollwork lends a charmingly antique quality to the sides of a cake." Scrollwork in wood may be made using a scroll saw.