Кіріспе

Уортон олефин синтезі немесе Уортон реакциясы – гидразин қолданып α,β эпоксикетондарды аллиль спирттеріне айналдыруға мүмкіндік беретін химиялық реакция. Бұл реакцияны 1961 жылы П. С. Уортон ұсынған, ол Вольф-Кишнер тотығу-тоғытуының кеңейтілген түрі болып табылады. Бұл синтездің негізгі ерекшеліктері: 1) α,β қанықпаған кетондардың эпоксидтануы көбінесе негіздік ортада, жоғары шығыммен сутек пероксиді ерітіндісін пайдалану арқылы жүзеге асырылады; 2) эпоксид кетоны гидразин гидратының 2-3 эквивалентімен, сірке қышқылының стехиометриялық емес мөлшерімен өңделеді. Бұл реакция бөлме температурасында азоттың бөлінуімен және аллиль спиртінің түзілуімен жылдам өтеді.

Механизм және қолданылу аясы

Уортон реакциясының механизмі кетонның (1) гидразинмен реакцияласып гидразонды (2) түзетуімен басталады. Гидразонның қайта құрылуы аралық зат 3-ті береді, ол ыдырап азот газын бөліп шығарып, қажетті өнім 4-ті қалыптастырады. Соңғы ыдырау, реакция температурасына, қолданылатын еріткішке және аралық зат 3-тің құрылысына байланысты иондық немесе радикалдық жолмен жүруі мүмкін. Уортон олефин синтезі α,β қанықпаған кетонды аллиль спиртіне айналдыруға мүмкіндік береді. Эпоксидті бастапқы материалды алу үшін бірнеше әдіс қолданылуы мүмкін, ең көп тарағандары – тиісті алкеннің сутек пероксидімен немесе m-хлорпероксибензой қышқылымен реакцияласуы. Уортон реакциясы аллиль спирті өнімінің алифалық спиртке дейін тотығудан да жиі зардап шегеді. Бұл, реакцияда қолданылатын жағдайларда гидразиннің диимидке тотығуымен байланысты деп есептеледі. Классикалық Уортон олефин синтезінің екі шектеуі бар:
Классикалық Уортон олефин синтезінің жағдайлары судың болуынан толыққанды бос емес, сондықтан Уортон олефин синтезіне түсетін реагенттер суға сезімтал болмауы керек. Ациклді α,β қанықпаған кетондар үшін Уортон олефин синтезі, жаңа синтезделген қос байланыстың (E) немесе (Z) стереоизомерлері тұрғысынан нақты конфигурацияға қатысты ешқандай таңдаулылық көрсетпейді.