Кіріспе

3-ші санаттағы Атлантикалық дауыл, Эрика сияқты басқа дауылдар

Эрика дауылы 1997 жылғы Атлантикалық дауыл маусымындағы ең күшті және ұзаққа созылған тропикалық циклон болды. 3 қыркүйекте тропикалық толқыннан пайда болып, Атлант мұхитының батысына қарай солтүстік-батысқа қарай жылжыды, 4 қыркүйекте дауыл статусына жеткенге дейін үнемі күшейді, бұл маусымдағы бесінші аталатын дауыл және үшінші дауыл болды. Эрика Кіші Антиль аралдарының солтүстігінен өтіп, кейін жақындап келе жатқан тропопаузаға жауап ретінде солтүстікке бұрылды. Дауыл тез күшейіп, маусымның жалғыз ірі дауылына айналды, 8 қыркүйекте максималды тұрақты жел жылдамдығына жетті; ең жоғары күшін 24 сағат бойы сақтағаннан кейін, Эрика салқындаған сулардан өткенде әлсіреуге басталды. Ол шығысқа бұрылып, тропикалық дауылға дейін әлсіреді және Азор аралдарының жанынан өткеннен кейін экстратропикалық дауылға айналды. Дауыл Кіші Антиль аралдарының солтүстігінде жеңіл жаңбыр мен жел әкелді. Эриканың өтуі кезінде Монсерраттағы Суфриер тауының жанартауынан шыққан вулкандық күл бұлты Антигуаға жеткізілді, бұл сирек оқиға. Дауылдың күшті толқындары Пуэрто-Риконың солтүстігінде жағажай эрозиясын және жағалау су тасқынын тудырды, нәтижесінде екі серфингші қаза тапты. Солтүстік Ливард аралдарында және Пуэрто-Рикодағы орташа желдің күркіреуі мыңдаған тұрғындарды электр қуатысыз қалдырды және АҚШ-тың Кариб теңізіндегі аумақтарында 10 миллион долларлық (1997 жылғы АҚШ доллары, 2006 жылғы 12,6 миллион АҚШ доллары) зиян келтірді. Эрика Азор аралдарында да желді және жаңбырлы ауа-райын тудырды. Эрика тамыз және қыркүйек айларында Атлант мұхитындағы жалғыз тропикалық циклон болды, мұндай құбылыс 1929 жылдан бері Атлант мұхитындағы дауыл маусымында алғаш рет тіркелді.

Метеорологиялық тарих

Африка жағалауынан 31 тамызда үлкен тропикалық толқын пайда болды, ол кейіннен Эрика деп аталды. Жағалаудан шыққаннан кейін көп ұзамай, ол төменгі деңгейдегі үлкен айналысты көрсетті, бірақ батысқа қарай жылжу барысында айналыс айтарлықтай тарылмады. Ол баяу ұйымдасты, ал 3 қыркүйекке қарай айналымдағы конвекция жүйенің тропикалық депрессия VI ретінде жіктелуі үшін жеткілікті деңгейде ұйымдасты, ол Кіші Антиль аралдарынан шығысқа қарай 1150 миль (1851 км) қашықтықта орналасқан еді. Депрессия жақсы қалыптасқан субтропикалық жотаның ықпалымен батыс-солтүстік бағытта шамамен қозғалды, және 3 қыркүйектің соңында жүйе тропикалық дауылға айналды. Сол кезде Майамидегі Ұлттық Дауыл орталығы дауылға Эрика деген ат берді. Эрика батыс-солтүстік бағытта жылжуын жалғастырды, ал 4 қыркүйектің таңертеңгі сағаттарында терең конвекцияның ортасында көзге ұқсас нысан пайда болғандай көрінді. Дегенмен, бұл нысан көз болған жоқ, себебі жерсерік суреттерінде оның ортасы конвекциядан жартылай ашық көрінді. Қолайсыз желдің әсеріне қарамастан, Эрика 4 қыркүйекте Гваделупадан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 530 миль (853 км) қашықтықта орналасқанда одан әрі күшейіп, дауылға айналды. Орталыққа жақын жерде терең конвекция қайтадан пайда болды, және дауыл батыс-солтүстік бағытта жылжуын жалғастырғанда баяу күшейді. Эрика даулы Кіші Антиль аралдарына жақындағанда жылдамдығын төмендетті және 1 санаттағы дауыл ретінде аралдардан 85 миль (137 км) қашықтықта өтті. Жақындап келе жатқан тропопаузалық ойыс субтропикалық жотаны әлсіретіп, Эриканы солтүстікке, кейін солтүстік-шығысқа бұрды. 7 қыркүйекте Эрика тез күшейе бастады және 8 қыркүйекте ең жоғары күшіне жетті, ол Кіші Антиль аралдарынан шамамен 350 миль (563 км) солтүстікте орналасқан еді. Эрика шамамен 24 сағат бойы ең жоғары күшін сақтап тұрды, содан кейін салқын сулардың әсерінен әлсіреп қалды. Эриканың күтілетін жолындағы аралдардың үкіметтері радио арқылы тұрғындарды дауылға жылдам дайындалуға шақырды. 1995 және 1996 жылдары кейбір аралдар әлі қалпына келіп жатқан қарбалас маусымнан кейін, шұғыл дайындықтар басталды. Пуэрто-Рикода балықшылар дауылға дайындық үшін қайықтарын бекітті. Сондай-ақ, аралдағы азаматтар жанармай құю станцияларында ұзақ кезекте тұрып, шұғыл қажетті заттарды сатып алды. Ангилья билігі желдің күші белгілі бір шектен асып кетсе, аралдың электр қуатын өшіру жоспарын жасады. Ал Сент-Мартенде қауіпсіздік шаралары ретінде, қызметтік жұмыстармен айналыспайтын барлық адамдарға коменданттық сағат жарияланды.

Әсері

Эрика дауылы Кіші Антиль аралдарында күшті толқындар мен төменгі деңгейдегі қатты желдерді тудырды. Монсерраттағы Суфриер тауы жанартауының атқылауынан кейін бірнеше апта өткен соң, дауыл Антигуаға құлап жатқан күл бұлтын әкелді. Тропикалық дауылдың күшті желдері Кіші Антиль аралдарының бірнеше аралдарына әсер етті. Сент-Круада дауыл Генри Э. Рольсен әуежайында тұрақты жел және желдің ең жоғарғы соғуын тудырды. Аралдағы жауын-шашын аз болды, Кристианстедте ең көп жауын-шашын тіркелді. Жел бірнеше электр желісін құлатты, ал зақымдар аз болды. Эриканың сыртқы жаңбырлы аймақтары Пуэрто-Рико арқылы өтіп, Луис Муньос Маринь халықаралық әуежайында максималды тұрақты жел және желдің ең жоғарғы соғуын тудырды. Желдің күші ағаштардың бұтақтарын электр желілеріне сындырып, Сан-Хуан, Гуайнабо және Баямон қалаларында 12 000-ға жуық адамды электр қуатысыз қалдырды. Аралдағы жаңбыр аз болды, Кагуаста ең жоғары жауын-шашын мөлшері тіркелді. Дауыл Пуэрто-Риконың солтүстік жағалауында толқындарды көтеріп, жағажайлардың эрозиясына немесе жағалаудың суға батуына себеп болды. Жолдың бір бөлігі суға батып немесе шайылып кеткендіктен жабылды. Күшті толқындар аралдың солтүстік бөлігіндегі сегіз отбасын эвакуациялауға мәжбүр етті. Күшті толқындар аралдың солтүстік-шығыс жағалауында екі серфингшінің өмірін қиды. 4 қыркүйектен бастап, Эрика тропикалық дауыл болған кезде, 18 қыркүйекке дейін, ол экстратропикалық дауылға айналған кезде 31 кеме Эрикамен кездесті. Екі кеме дауылдық желді тіркеді, ең жоғары желдің жылдамдығы болды. Кемелер тіркеген ең төменгі қысым 1000.4 мбар (29.542 inHg) құрады, ол Эрикадан 105 миль (169 км) қашықтықта экстратропикалық дауыл ретінде орналасқан кезде тіркелді. Эрика тропикалық циклон болған кезде тіркелген ең төменгі қысым 1000.5 мбар (29.545 inHg) құрады, ол орталықтан 190 миль (306 км) қашықтықта орналасқан кезде тіркелді. Азор аралдарының жанынан өтіп бара жатқанда, Эрика тропикалық дауыл Лахес алаңында максималды тұрақты желді тудырды. Флоресте желдің күші күштірек болды. Сонымен қатар, Лахестегі 200 фут (61 м) биіктіктегі мұнара Флоресте дауылдың жауын-шашынын тіркеді және архипелаг бойында күшті толқындар тудырды. Азор аралдарында зақымдар болған-болмағаны белгісіз.