Унейов: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Юниёв – Польшаның орталық бөлігіндегі Лодзь воеводшалығындағы Подденбице округінің шипажайлы қаласы. Оның тұрғындарының саны 2020 жылы 2 957 адамды құрады. 13 ғасырдың соңында архиепископ Якуб Свинка Киелі Рух шіркеуін және аурухананы құрды, ал 1331 жылы Юниёвті Тевтон ордені өртеп жіберді. Польшаның көптеген қалалары сияқты, Юниёв та 17 ғасырдың ортасында Польшаға жасалған швед шабуылынан кейін құлдырады. Қала тоналанды, өртенді. 1736 және 1790 жылдары екі қауіпті өрт болды. Вена конгресінен кейін (1815) қала Ресей бақылауындағы Польшаның бір бөлігіне айналды және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін сонда қалды. 1836 жылы Юниёв патшалық генерал Карл Вильгельм фон Толлға берілді. Қаңтар көтерілісі кезінде 1863 жылдың 12 қазанында поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында шайқас болды. Көтеріліс сәтсіз аяқталғаны үшін жаза ретінде 1870 жылы Юниёв қала құқығынан айырылды. 1918 жылы Польша тәуелсіздік алғаннан кейін 1919 жылы Юниёв қайтадан қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға неміс әскерлері шабуыл жасағанда, Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Познань армиясының бөлімдері қалаға шабуылдаған неміс әскерлеріне қарсы осы жерде қарсылық көрсетті. Ауыр шайқастар кезінде Юниёв ішінара өртенді. Польшаның қарсы тұруына кек ретінде немістер поляк тұрғындарына қарсы екі қырғынды жасады, 6 және 8 қыркүйекте тиісінше 36 және 14 адамды өлтірді. Юниёвте 1000-нан астам еврей тұрды. Олар бірден басып келгендердің зорлық-зомбылығына ұшырады, мәжбүрлеп жұмыс істеуге алынды, ұрып-сапаланды және тоналды. 1940 жылы олар қаланың ескірген бөлігіндегі геттоға көшірілді, ал келесі жылы шамамен 500 еврей халқы төрт ғимаратта тұруға мәжбүр болды. Кейбір еңбекке жарамды ер адамдар Познаньға жақын орналасқан еңбек лагерлеріне жіберілді. 1940 жылдың сәуір айында немістер жергілікті поляк мұғалімдерін тұтқындады. Маутхаузен концлагерінде қаза тапқан поляк мұғалімдерінің арасында жергілікті мектеп директоры мен мұғалімдер де болды. 1940 жылдың маусым айында немістер 88 полякты қуғынға салды, олардың үйлері Lebensraum саясатының бөлігі ретінде неміс отарлаушыларына берілді. 1941 жылдың қазан айында қаланың барлық еврей халқы Ковале Паńskie геттосына жіберілді, ал 1942 жылдың шілдесінде олардың көпшілігі бірден газбен өлтірілген Чехмло өлім лагеріне жіберілді. Аз ғана адамдар Лодзь геттосына жіберілді. Юниёвтың еврей халқының арасында аман қалғандардың саны шамамен 20-ға жуық болды. Соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, 1945 жылдың соңында ұлтшыл поляк астыртын қозғалысының мүшелері Турек орманды жерінде аман қалған бір еврейді өлтірді. Қазіргі уақытта Юниёв ландшафттық паркі мен геотермальдық суларының арқасында шипажай және туристік орталыққа айналды. Қалада бірнеше мейрамхана, қамал ішінде орналасқан қонақ үй және басқа да жайлылықтар бар. Сонымен қатар, жаяу және велосипед жолдары да бар. Көрікті жерлердің қатарында 1360-1365 жылдары Богория және Скотник архиепискобы Ярослав салған және 1956-67 жылдары қалпына келтірілген готикалық қамал, 14 ғасырға жататын готикалық пресвитериясы бар коллегиялық шіркеу, нео-барокко стиліндегі шіркеу мұнарасы (1901), классицизм стиліндегі әулеттік үй (1845) бар. Спайцимерц ауылындағы ежелгі славян бекінісі қаладан шалқары орналасқан.

Uniejów is a spa town in Poddębice County, Łódź Voivodeship in central Poland, with 2,957 inhabitants (2020). In the late 13th century, Archbishop Jakub Świnka founded Church of the Holy Spirit and a hospital, and in 1331, Uniejów was burned by the Teutonic Knights. Like many Polish cities, Uniejów declined after the mid 17th century Swedish invasion of Poland. The castle was ransacked, and the town itself was burned. There also were two dangerous fires, in 1736 and 1790, and after the Congress of Vienna (1815), the town became part of Russian controlled Congress Poland, where it remained until World War I. In 1836, Uniejów was granted to a Tsarist General Karl Wilhelm von Toll. During the January Uprising, it was the site of a battle between Polish insurgents and Russian troops on October 12, 1863. As punishment for the unsuccessful uprising, Uniejów was one of many towns stripped of its town charter in 1870. In 1919 Uniejów again became a town after Poland regained independence in 1918. In September 1939, during the German invasion of Poland, which started World War II, Polish units of Poznań Army resisted here the advancing Wehrmacht. During the heavy fighting, Uniejów was partially burned. In revenge for the Polish defense, the Germans carried out two massacres of Polish inhabitants, killing 36 and 14 people respectively on September 6 and 8. The Jewish population of Uniejów, numbering slightly over 1,000 was immediately brutalized by the invaders, kidnapped for forced labor, beaten, and robbed. In 1940, they were moved into a ghetto in the more decrepit part of town and the following year, the entire Jewish population of around 500 was forced to live in four buildings. Some able bodied men were sent to work camps near Poznań. In April 1940, the Germans arrested local Polish teachers. The local school principal and teachers were among Polish teachers murdered in the Mauthausen concentration camp. In June 1940, the Germans expelled 88 Poles, whose homes were handed over to German colonists as part of the Lebensraum policy. In October 1941, all the community's Jewish population was sent to a ghetto in Kowale Pańskie where in July 1942 most were sent to the Chełmno extermination camp where they were immediately gassed. A few were sent to the Łódź Ghetto. There were few survivors among Uniejów's Jewish population, perhaps around 20. Men of the nationalist Polish underground murdered one survivor in the Turek Forest in late 1945, months after the war ended. Currently, Uniejów is a spa and tourist destination, due to its landscape park and geothermal waters. The town has several restaurants, hotel located in the castle, and other amenities. There also are walking and bicycle trails. Among sights are Gothic castle (built in 1360 1365 by Archbishop Jaroslaw of Bogoria and Skotnik, restored in 1956–67), collegiate with a 14th century Gothic presbytery, neo Baroque church tower (1901), Classicistic manor house (1845). The village of Spycimierz, with its ancient Slavic gord, lies away.

Термалды бақша

Uniejów муниципалитеті пайдаланатын геотермальдық су 1990 жылдардан бері бальнеотерапияда қолданылып келеді. Термалды ваннаны пайдаланатын адамдардың жағымды пікірлері, муниципалитеттің табиғи және ландшафттық әлеуеті, оның туристік және демалыс құндылықтары жергілікті билікті денсаулық сақтау курорты мәртебесіне үміткер болуға итермеледі. Маңызды кезеңдер:

2008 жылы Ұлттық денсаулық сақтау институты Ұлттық гигиена институты PIG / AGH 2 бұлағынан алынған судың емдік қасиеттері туралы сертификат берді. Сол жылы Униев климатының емдік қасиеттерін растайтын сертификат, биоклиматтық жағдайларды бағалаумен бірге, Варшавадағы Станислав Лесчицкий география және кеңістікті басқару институты – Польша Ғылым академиясы жасаған климаттық сараптама дамытылды. Осы құжаттар негізінде 2011 жылы Униев курортына оң баға берілді – бұл курорттың негізгі құжаты. Сол жылы Денсаулық сақтау министрі Униев муниципалитетінде курорттық емдеу жүргізу мүмкіндігін растайтын қаулы шығарды. Мұнда мына ауруларды емдеуге болады: ортопедиялық және травматикалық, жүйке, ревматологиялық, шеттік нерв жүйесі, тері аурулары. 2012 жылы Премьер-министр Униев қаласына және Шпицимерц, Шпицимерц Колония, Зелень және Члопи ауылдарына денсаулық сақтау курорты мәртебесін беру туралы қаулыға қол қойды. Униевтегі курорттық емдеудің негізі геотермальдық су болғандықтан, Униев қаласына «термальдық курорт» мәртебесі берілді.

Қызықты орындар

Юниёв қамалы мен қамал паркі: қамал мұнарасы, аула және жер асты бөлмесі келушілерге ашық. Басқарылатын экскурсиялар бар. Мұнараға сәуір айынан қараша айының соңына дейін кіруге болады. Келушілер 19 ғасырдағы ағылшын пейзаждық бағы арқылы түрлі табиғат ескерткіштерін көруге мүмкіндік алады. Базар алаңының жанында орналасқан 14 ғасырлық коллегиялық шіркеу. Ең маңызды тарихи элементтерге 14 ғасырлық крест тәрізді күмбез және 1666 жылға дейін жасалған қола саркофаг – Әулие Богумилдің саркофагы кіреді. Капелла мен саркофаг жақында жаңартылды. Архиепископтың реликвиялары әлі де коллегиялық шіркеуде сақтаулы. Шіркеудің жанында 25 метрлік нео-барокко стильіндегі қоңырау мұнарасы орналасқан. Юниёв термалды паркі: жабық және ашық термалды бассейннен тұрады. Судың температурасы жазда 33°C, ал қыста 35°C. Ғимараттардың барлығы геотермальдық энергиямен жылытылады. Юниёв термалды паркі National Geographic Traveler (Польша басылымы) ұйымдастырған "Польшаның жеті кереметі" байқауында жүлделі орын алды. Ол жыл бойы, 365 күн ашық.