Кіріспе

Канаданың жергілікті әйелдер қауымдастығы Канадаға қарсы, [1994] 3 S. C. R. 627, Канаданың Жоғарғы Сотының Канаданың Құқықтар және бостандықтар туралы Хартиясының 2, 15 және 28-баптарына қатысты шешімі болды. Бұл шешімде Сот Канада үкіметінің конституциялық келіссөздерде мүдделік топты қаржылық тұрғыдан қолдауға, осы топқа өз халқының атынан сөйлеуге мүмкіндік беруге міндетті емес деген тұжырымға келді. Бұл іс Шарлоттаун келісімі бойынша жүргізілген келіссөздерден туындады, онда Канададағы аборигендерді ұсынушы әртүрлі топтар үкімет тарапынан қаржылық қолдау алды, бірақ Канаданың жергілікті әйелдер қауымдастығы (NWAC) қолдау алмады. NWAC басқа аборигендер тобының негізінен абориген еркектерін ұсынып отырғанын мәлімдегендіктен, ол Хартияның 28-бабын (жыныстық теңдік) қолдануға болады деп сақты, соның салдарынан Хартияның 2-бабы (сөз бостандығы) үкіметтің NWAC ұсынып отырған абориген әйелдеріне тең мүмкіндік беруін талап етеді деп мәлімдеді. Бұл іс ерекше жағдай ретінде қарастырылуы мүмкін, себебі Сот атап өткендей, "Бұл жағдайда сөз бостандығын теріс мағынада шектеу немесе оған кедергі келтірумен байланысты мемлекеттік әрекеттер туралы әдеттегі жағдай қарастырылмаған" және "жауапкерлер Соттан белгілі бір жағдайларда сөз бостандығын қолдау бойынша үкіметтердің оң міндеттері болу мүмкіндігін қарастыруын сұрап отыр".

Өмірбаян

Шарлоттаун келісімін талқылау кезінде Канададағы аборигендердің өзін-өзі басқару құқықтарын кеңейту және осы жаңа басқару жүйесін Канада Конституциясына бекіту мәселелері көтерілді. Үкіметтің қаржылық қолдауымен төрт аборигендік мүдделер тобы осы талқылауларға қатысты, атап айтқанда, Алғашқы Халықтар Ассамблеясы (AFN), Канаданың Жергілікті Кеңесі (NCC), Метистердің Ұлттық Кеңесі (MNC) және Канаданың Инуиттер Тапирисаты (ITC). NWAC бұл қатысушылардың арасында теңдес серіктес болған жоқ, бірақ үкімет қаражатының бір бөлігі абориген қауымдастығындағы әйелдер құқықтарын талқылауға жұмсалуы керек деген шешім қабылданғандықтан, осы топқа да қаражат бөлінді. Кейбір жағдайларда NWAC кейбір отырыстардан толығымен шеттетілді. Олардың мақсаты жаңа аборигендердің өзін-өзі басқару органдары әйелдердің Хартиядағы құқықтарын сақтауын қамтамасыз ету болды, ал басқа аборигендік топтар көбінесе абориген еркектерін ұсынып отырды. Істі қараған Федералдық апелляциялық сот NWAC-қа қатысты жасалған әрекеттер Канада Хартиясының 2-бабын бұзуы мүмкін деген шешімге келді.

Шешім

Жоғарғы Соттың көпшілігі, Джон Сопинка атынан сөйлеген, Федералды апелляциялық соттың пікірін бөліспей, талапкерлердің құқықтарына қарсы шешім шығарды. Дегенмен, Сот Үкіметтің Хартия қолданылмайды деген аргументін қабылдамады. Үкімет NWAC талқылаудан шеттетілсе, кінә AFN, NCC, ITC және MNC-ге жатады деді, себебі олар қаражатты тең бөліспеген, ал Хартия осы аборигендік топтарға емес, тек Үкіметке ғана қатысты. Соттың атап көрсетуінше, мәселе Үкімет ақшаны кімге бергенінде еді. Бірақ 2 және 28-тарауларды қарастырғанда, Сот Үкіметтің жағын алды. Сот өзінің бұрынғы шешіміне сүйене отырып, Irwin Toy Ltd. v. Quebec (Бас прокурор) ісінде, конституциялық мәселелерді Үкіметпен талқылау 2-тарауда көрсетілгендей, сөз бостандығының бір түрі екенін анықтады. Алайда, Үкімет бұл сөз бостандығын басып тастаған жоқ, ал Irwin Toy ісі бойынша 2-тарау талабының қанағаттандырылуы үшін осының қажеттігі көрсетілген. Сондықтан, сұрақ Үкіметтің әрекеттері абориген әйелдерінің сөз бостандығын шектеді ме, тіпті Үкімет талқылауға мүдделі болған сияқты, және 28-тарау бұзылды ма, себебі абориген еркектерін білдіретін топтарға сөзді жеткізуге көбірек мүмкіндік берілді. Осы талапты қойып, NWAC Үкіметтің 2-тарау бойынша әдеттегі жағдайда осындай қаржылық қолдау көрсетуге міндетті еместігін мойындады, бірақ Үкімет басқа топтарды қолдауға келіскендіктен, мүдделік топтарға көрсетілетін қолдау әділ және тең болуы керек. Сот Haig v. Canada ісін қарастырды, онда Шарлоттаун келісіміне қатысты 2-тарау бойынша оң нәтижелер де болған. NWAC-тің пікірінше, егер Үкімет сөз бостандығын қолдаса, онда ол әділ болуы керек және Хартия қолданылуы тиіс, ал 28-тарау NWAC-тің талаптарын нығайтады. Алайда, Сот бірінші кезекте әртүрлі топтарды қаржыландыру әрбір Үкіметтік зерттеуде міндетті бола алмайды, немесе "Үкіметтік шығындарға тигізетін әсері тым кең болар еді" деді. Олар сондай-ақ АҚШ Жоғарғы Сотының сөз бостандығына қатысты ісіне сілтеме жасады, онда Үкімет көптеген зерттеулер жүргізеді және көп нәрсе жасайды, ал егер Конституция процесте әркімнің өкілдігін қамтамасыз ету үшін қолданылса, процесс баяулайды делінген. Егер 2-тарау бойынша оң міндеттемелер сирек болса, онда Сот AFN, NCC, ITC және MNC абориген еркектерін абориген әйелдерінен артық көрсетеді немесе бұл топтар абориген еркектерін жақтаған өздік басқаруды талап етеді дегеннің ешқандай дәлелі жоқ екенін атап өтті. Мысалы, ITC тек қана ITC инуит еркектерін әйелдерден жоғары қойғанын жоққа шығарған жоқ, сонымен қатар NWAC-тің өзі инуит әйелдерін білдірмейді, себебі бұл Pauktuutit тобының міндеті. Сот сондай-ақ AFN, NCC, ITC және MNC NWAC-тің алаңдаушылықтарын талқылауға енгізе алады деп санайды. Сот 15-тарау бойынша талаптарды қысқаша қарастырмады, себебі олар 2-тарау бойынша талаптармен тығыз байланысты. Шындығында, Сот NWAC-тің "Хартияның 2 және 28-тарауларына қатысты мәлімдемелері Хартияның 15-тарауы бойынша талаптар ретінде қарастырылуы тиіс" деді. Сот 1982 жылғы Конституция Заңының 35-тарауы бойынша талаптарды да қысқаша қарастырмады, ол аборигендердің құқықтарын ерлер мен әйелдер үшін тең дәрежеде бекітеді. Сот атап көрсеткендей, конституциялық реформаны талқылау үшін аборигендік құқық немесе келісім бойынша құқық жоқ.

L'Heureux-Dube компаниясының бәсекелестігі

Алыс пікірді судья Клэр Л’Херу-Дубе жазды, ол «Хейг против Канада» ісінің түсіндірілуімен келіспеді. Ол атап көрсеткендей, «Хейг» шешімі бойынша Хартия бойынша референдумда дауыс беруге құқық жоқ; алайда, бұл үкіметтің басқа жағдайларда пікір білдіруді қолдаған кезде Хартиямен шектелуі керек дегенді білдірмейді. Л’Херу-Дубе Сопинканың шешімін қолдау себебін, осы жағдайда NWAC-тың пікір білдіруіне тыйым салынбағанымен, NWAC қалағандай қарастырылмағанымен келісімдігінде көрді.

McLachlin компаниясының бәсекелесуі

Сот төрешісі Беверли МакЛачлин де жеке пікір білдірді, онда ол "саяси мәселелер бойынша кеңесшілерді таңдау және оларды қаржыландырудағы үкіметтердің еркіндігі Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасымен шектелмейді" деп жазды және бұл "саяси консультациялар" Хейгтің алаңдаған сайлау құқығынан өзгеше екенін айтты.