Луи Наполеонның төңкерілісі және Екінші Француз Империясының құрылуы
1851 French coup d'état
1851 ж. Франциядағы Луи Наполеон Бонапарттың төңкерілісі: билікті бағындыру, Ұлттық Ассамблеяны тарату, Жаңа Конституция және Наполеон III империясының құрылуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Луи Наполеон Бонапарт жасаған мемлекеттік төңкеріс
Coup d'état staged by Louis Napoléon Bonaparte
1851 жылдың 2 желтоқсанындағы мемлекеттік төңкеріс – Екінші Республика кезінде Франция президенті болған Луи Наполеон Бонапарттың (кейін Наполеон III) өзі жасаған төңкерісі еді. «Рубикон операциясы» деп аталған бұл төңкеріс Наполеон I-нің таққа отыруы мен Аустерлиц шайқасындағы жеңісінің жылдығымен сәйкес келіп өтті. Ол Ұлттық Ассамблеяны таратып, президентке диктаторлық билік берді және бір жылдан кейін Екінші француз империясының құрылуына жол ашты. 1852 жылы биліктен кету қаупіне тап болған Луи Наполеон Бонапарт (Наполеон Бонапарттың шөбересі) билікте қалу және реформалық бағдарламаларын іске асыру үшін төңкеріс жасады; оның ішінде бұрын заң шығарушы орган таратып жіберген жалпы еркек сайлау құқығын қайта орнату да болды. Оның билігін сақтап қалуы және жаңа конституция жасау құқығы бірнеше күннен кейін конституциялық референдум арқылы бекітілді, нәтижесінде 1852 жылғы Конституция қабылданды, ол президенттің өкілеттігін және өкілдік мерзімін ұлғайтты. Төңкерістен бір жыл өткен соң Бонапарт өзін «француз императоры» деп жариялады, Наполеон III деген атпен танылды.
The coup d'état of 2 December 1851 was a self coup staged by Louis Napoléon Bonaparte (later Napoleon III), at the time President of France under the Second Republic. Code named Operation Rubicon and timed to coincide with the anniversary of Napoleon I's coronation and victory at Austerlitz, the coup dissolved the National Assembly, granted dictatorial powers to the president and preceded the establishment of the Second French Empire a year later. Faced with the prospect of having to leave office in 1852, Louis Napoléon Bonaparte (nephew of Napoleon Bonaparte) staged the coup in order to stay in power and implement his reform programs; these included the restoration of universal male suffrage previously abolished by the legislature. The continuation of his authority and the power to produce a new constitution were approved days later by a constitutional referendum, resulting in the Constitution of 1852, which greatly increased the powers and the term length of the president. A year after the coup, Bonaparte proclaimed himself "Emperor of the French" under the regnal name Napoleon III.
Себептер
1848 жылы Луи Наполеон Бонапарт жалпы ерлер сайлау құқығы арқылы Франция президенті болып сайланды, ол дауыстардың 74% алып, Луи Эжен Кавиньякқа қарсы сайкестесті. Ол мұны Тәртіп партиясының қолдауымен жасады. Одан кейін ол Ұлттық Ассамблеяның депутаттарымен үнемі қақтығысқа түсті. Партияның Луи Наполеонды оңай басқаруға болатындығына сенгеніне қарамастан (Адольф Тьер оны «біз мұрыннан сүйреп апаратын кретин» деп атаған), ол өзін епті және айлакер саясаткер ретінде көрсетті. Ол Ассамблеяға өз таңдаулары мен шешімдерін қабылдауға мәжбүр етті, ол 1848 жылғы маусым күндері көтерілісінен кейін тағы да консервативті болып кеткен еді. Ол Тәртіп партиясының бақылауынан шығып, 1849 жылы министрлік құрып, генерал Хоутпульді оның басшысы етіп тағайындады. 1850 жылдың 3 қаңтарында ол Тәртіп партиясының қарсыласы Шангарньені қызметтен босатып, партия ішінде ашық қақтығыс тудырды. Ол сондай-ақ парламентке қарсы көптеген газеттердің құрылуын белсенді түрде қолдады және 150 парламент мүшесінен, «Элисей партиясынан» қолдау алды. Конституцияның қазіргі президентті қайта сайлануға тыйым салатын ережелері Луи Наполеонның 1852 жылдың желтоқсанындағы билігінің аяқталуына әкелуі мүмкін еді. Сондықтан ол 1851 жылдың бірінші жартысын парламент арқылы конституцияға өзгерістер енгізуге тырысып өткізді, осылайша қайта сайлануға мүмкіндік алатын еді. Бонапарт провинциялар бойынша саяхаттап, халықтың қолдауын жинау үшін петициялар ұйымдастырды. Бас кеңестің үштен екі бөлігі Луи Наполеонның ісін қолдады, бірақ Ассамблеяда Тьер басқаратын Орлеан герцогының жақтастары Луи Наполеонның жоспарларына қарсы тұру үшін солшылдармен одақ құрды. 1851 жылдың қаңтар айында Парламент министрлікке сенімсіздік білдірді. 19 шілдеде ол Луи Наполеон ұсынған конституциялық реформаны қабылдаудан бас тартты және Бонапартқа деген халықтың қолдауын әлсірету мақсатында жалпы ерлер сайлау құқығын жойды.
In 1848, Louis Napoleon Bonaparte was elected President of France through universal male suffrage, taking 74% of the vote. He did this with the support of the Party of Order after running against Louis Eugène Cavaignac. Subsequently, he was in constant conflict with the members (députés) of the National Assembly. Contrary to the Party's expectations that Louis Napoleon would be easy to manipulate (Adolphe Thiers had called him a "cretin whom we will lead [by the nose]"), he proved himself an agile and cunning politician. He succeeded in imposing his choices and decisions upon the Assembly, which had once again become conservative in the aftermath of the June Days uprising in 1848. He broke away from the control of the Party of Order and created the Ministère des Commis, appointing General Hautpoul as its head, in 1849. On 3 January 1850, he dismissed Changarnier, a dissident in the Party of Order, thereby provoking an open conflict within the party. He also actively encouraged the creation of numerous anti parliament newspapers and acquired the support of 150 members of Parliament, the "Parti de l'Elysée". The provisions of the constitution that prohibited an incumbent president from seeking re election appeared to force the end of Louis Napoleon's rule in December 1852. He therefore spent the first half of 1851 trying to force changes to the constitution through Parliament so he could be re elected. Bonaparte travelled through the provinces and organised petitions to rally popular support. Two thirds of the General Council supported Louis Napoleon's cause, but in the Assembly, supporters of the Duke of Orléans, led by Thiers, concluded an alliance with the far left to oppose Louis Napoleon's plans. In January 1851, the Parliament voted no confidence in the Ministère des Commis. On 19 July, it refused the constitutional reform proposed by Louis Napoleon, also scrapping universal male suffrage in an effort to break popular support for Bonaparte.
Төңкеріске дайындық
1851 жылдың 20 тамызынан бастап төңкеріс мұқият жоспарланды. Осы төңкеріске дайындық және жоспарлау Сент-Клаудта өтті. Қастандықшылардың арасында Жан Гилберт Виктор Фиалин (Луи Наполеонның адал серігі), Шарль де Морни (Луи Наполеонның жартылай ағасы) және генерал Жак Лерой де Сент-Арно болды. 14 қазанда Луи Наполеон парламенттен жалпы еркек сайлау құқығын қайта орнатуды сұрады, бірақ өтініш қабылданбады. Оның конституциялық реформа ұсынысын қайта қарау туралы өтініші де 13 қарашада жоққа шығарылды. Шабуылға дайындықпен Луи Наполеон генерал Сент-Арноны соғыс министрі етіп тағайындады және әскерлерге "пассивті бағыну" туралы серттерін еске түсіретін бұйрық шығарылды. Президенттің жақтастары түрлі маңызды лауазымдарға тағайындалды: генерал Магнан Париж гарнизонының қолбасшысы, ал Маупас, Жоғарғы Гаронна облысының префекті – Париж полициясының префекті. Соңғы бас тартудан кейін төңкеріс енді сөзсіз болатынына көз жеткізген Луи Наполеон 1804 жылы Наполеонның тәж кию мерейтойын және 1805 жылы Аустерлиц шайқасындағы жеңісті төңкеріс күні ретінде белгіледі. Операцияға Юлий Цезарьға сілтеме жасай отырып, "Рубикон" деген ат берілді.
The coup d'état was meticulously planned from 20 August 1851. Preparations and planning for this coup took place at Saint Cloud. Among the conspirators were Jean Gilbert Victor Fialin (a loyal companion of Louis Napoléon), Charles de Morny (Louis Napoléon's half brother), and General Jacques Leroy de Saint Arnaud. On 14 October, Louis Napoleon asked the Parliament to restore universal male suffrage but the request was turned down. His request for a reconsideration of the constitutional reform proposal was also turned down on 13 November. Prepared to strike, Louis Napoleon appointed General Saint Arnaud as the Minister of War and a circular was issued reminding soldiers of their pledge of "passive obedience". Followers of the President were appointed to various important positions: General Magnan as the Commander of the Troops of Paris, and Maupas, Prefect of Haute Garonne as Prefect of Police of Paris. Convinced that the coup was now inevitable after the latest refusal, Louis Napoleon fixed the anniversary of the coronation of Napoleon in 1804, and the victory at Austerlitz in 1805, as the day for the coup. The operation was christened Rubicon, alluding to Julius Caesar.
1851 жылғы 2 желтоқсандағы төңкеріс
2 желтоқсанның таңында Сент-Арно басқарған әскерлер Париждің стратегиялық тұстары – Елисей далаларынан Тюильри сарайына дейін – басып алды. Оппозицияның басшылары тұтқындалды, ал Луи Наполеонның билігін орнату үшін алты жарлық жарияланды. Ұлттық ассамблея таратылып, жалпы еркек сайлау құқығы қайта жаңғыртылды. Луи Наполеон жаңа конституция жасалып жатқанын мәлімдеді және "Бірінші консул құрған жүйені" қалпына келтіру ниетін білдірді. Осы төңкеріске жауап ретінде парламентарийлер Париждің 20-шы округі әкімшілігіне синып кірді, олардың 220-сы Луи Наполеонды биліктен қуу үшін дауыс берді. Олардың ішіндегі ең белгілілері – Ремусат сияқты либералдар және Паскаль Дюпра сияқты орташа көзқарастағылар, олар да көп ұзамай тұтқындалды. Виктор Гюго мен Виктор Шольшер сияқтылардың жетекшілігімен Париж көтерілісі әскердің қатаң бақылауына қарамастан басталды. Көтерілісшілер тез жеңіліске ұшырады. 3 желтоқсанда парламентарий Жан Батист Боден қаза тапты, ал 4 желтоқсанда көтерілісті басу кезінде тағы 200 адам қаза болды. Италиялық журналист Фердинандо Петручелли делла Гаттина көтерілісшілердің қатарында болды және Франциядан қуылды. Кешке қарай Париж көтерілісі тоқтатылып, қала әдеттегі өміріне оралды. Виктор Гюгоның сөзіне сүйенсек, 4 желтоқсандағы өлтірулер кездейсоқ болды, сарбаздардың көзіне түскен әркім – әйелдер мен балаларды қоса алғанда – атылып немесе сүйектен өткізілді.
On the morning of 2 December, troops led by Saint Arnaud occupied strategic points in Paris, from the Champs Élysées to the Tuileries. Top opposition leaders were arrested and six edicts promulgated to establish the rule of Louis Napoleon. The National Assembly was dissolved, and universal male suffrage restored. Louis Napoleon declared that a new constitution was being framed and said he intended to restore the "system established by the First Consul". Reacting to this coup, parliamentarians took refuge in the mayor's office of the 20th arrondissement of Paris, and 220 of them voted to oust Louis Napoleon from power. Most prominent among these were liberals like Remusat and moderates like Pascal Duprat, who were arrested soon after. A Parisian insurrection led by the likes of Victor Hugo and Victor Schoelcher erupted despite tight control by the army. The insurgents were soon defeated. On 3 December parliamentarian Jean Baptiste Baudin was killed, and on 4 December 200 more people fell victim to the suppression of the revolt. The Italian journalist Ferdinando Petruccelli della Gattina was among the rebels and was expelled from France. By evening, the revolt of Paris was suppressed and the city returned to normal. According to Victor Hugo the killings on 4 December were arbitrary and anybody visible to the soldiers was shot at or bayoneted including women and children.
Басқа жерлердегі көтерілістер
Төңкеріс Францияның басқа аймақтарында да көтерілістерге әкеп соқты. 5 желтоқсанда Францияның оңтүстік-батысындағы ірі қалалар, шағын қалалар және ауылдық жерлерде көтеріліс болғаны хабарланды. Басс-Альп департаменті тіпті өзін "Қарсылық комитеті" басқаратынын жариялады, бірақ президентке адал армия көтерілісті басып тастады. 8 желтоқсаннан бастап 32 департамент төтенше жағдайға қойылды және көтерілісшіл аймақтар бірнеше күн ішінде бақылауға алынды. Оппозициядағылар тұтқындалды, ал кейбіреулері қашуға мәжбүр болды. Виктор Гюго Брюссельге, содан кейін Джерсиге қашып, ақырында отбасымен бірге Гаутвиль үйінде Гернси аралына қоныстанды. Ол 1870 жылы Наполеон III-нің құлауына және Франко-пруссия соғысы кезіндегі режимнің құлдырауына дейін эмиграцияда өмір сүрді. Көтеріліс аяқталған кезде 26 000 адам тұтқындалды, 9 530 адам Алжирге, ал 250 адам Кайен түрмесіне жіберілді.
The coup triggered revolts in other places across France. On 5 December, rebellions were reported in big cities, small towns and rural areas in the south west of France. The department of Basses Alpes even declared itself administered by a "Committee of Resistance" but the army, still loyal to the President, succeeded in quelling the rebellion. A total of 32 departments were put under a state of alert from 8 December and the rebellious areas were controlled in a few days. Opponents were arrested and some were forced to flee. Victor Hugo fled to Brussels, then Jersey, and finally settled with his family on the Channel Island of Guernsey at Hauteville House, where he would live in exile until Napoleon III’s downfall in 1870 and collapse of the regime during the Franco Prussian War. By the end of the rebellion, 26,000 people were arrested, 9,530 were sent to Algeria and 250 to the prison of Cayenne.
Бейбітшілік қайтарылады және оның салдары
Бонапартистер жеңіске қол жеткізгенін көздері жетті. Генералдар Вайлант пен Хариспе 11 желтоқсанда Франция маршалдары аталды. Жаңа конституция жобасы жасалып жатыр. Жаңа тәртіпті бекіту үшін референдум ұйымдастырылды және төңкеріс қауіпсіздік шарасы ретінде көрсетілді. 20 және 21 желтоқсанда француз халқының жаңа режимді қабылдау үшін үлкен басымдықпен, 7 145 000-ге 600 000 дауыспен қолдағандығы тіркелді, бірақ Виктор Гюго сияқты наразылар ресми нәтижелер мен дауыс берудің еркіндігіне күмән келтірді. Бонапарт енді жаңа конституция жобасын жасауға құқылы болды. 1851 жылдың желтоқсанында өткен референдумнан кейін, 1852 жылдың қаңтарында жаңа конституция қабылданды. Ол президенттің өкілеттіктерін едәуір кеңейтті, ол 10 жылға мерзімсіз сайланды. Ол атқару билігіне ғана емес, сонымен қатар заң шығару бастамасына ие болды, осылайша Парламенттің рөлін азайтты. Бонапарт президенттікке автоматты түрде жаңа мерзімге қайта сайланды. Де-факто, ол енді елдегі барлық билікті өз қолында шоғырландырды. Авторитарлық республика тек уақытша болды, себебі Бонапарт бірден Империяны қайта орнатуға кірісті. Бір жыл ішінде, 1852 жылдың 7 қарашасында өткен тағы бір референдумнан кейін Екінші француз империясы жарияланды. Символдық және тарихи 2 желтоқсан күні президент Луи Наполеон Бонапарт француз императоры Наполеон III атанды. 1851 жылғы конституция Луи Наполеонның қолына соншалықты билік бергендіктен, Империя жарияланғанда құжаттағы жалғыз маңызды өзгерістер "президент" сөзін "император" сөзімен алмастыру және лауазымның мұрагерлікке өтуі болды.
The Bonapartists were finally assured of a victory. Generals Vaillant and Harispe became Marshals of France on 11 December. A new constitution was being drafted. A referendum was organised to ratify the new order and the coup was portrayed as a security operation. On 20 and 21 December, the French population were recorded as having voted for acceptance of the new regime by an overwhelming majority of 7,145,000 to 600,000, although the official tally and free nature of the vote were questioned by dissidents like Victor Hugo. Bonaparte now had the power to draft a new constitution. Following a referendum in December 1851, a new constitution was adopted in January 1852. It dramatically expanded the powers of the president, who was elected for a period of 10 years with no term limits. He not only possessed executive power, but was vested with the power of legislative initiative, thereby reducing the scope of the Parliament. Bonaparte was automatically reelected to a fresh term as president. For all intents and purposes, he now held all governing power in the nation. The authoritarian republic proved to be only a stopgap, as Bonaparte immediately set about restoring the Empire. In less than a year, following another referendum on 7 November 1852, the Second French Empire was proclaimed. Again on the symbolic and historic date of 2 December, President Louis Napoléon Bonaparte became Napoleon III, Emperor of the French. The 1851 constitution concentrated so much power in Louis Napoléon's hands that when the Empire was proclaimed, the only substantive changes to the document were to replace the word "president" with the word "emperor" and make the post hereditary.