Кіріспе
Алыкул Осмонов (төртінші сәуірде дұрыс жазылуы: Алықұл Осмонов; 21 наурыз 1915 – 12 желтоқсан 1950) – қырғыз ақыны, Қырғызстанда поэзияны жаңғыртуға елеулі үлес қосып, оны дамытқан тұлға. Оның ең маңызды жетістіктері – поэзияны ауызша хабарлаудан әдеби дәстүрге көшіру, ішкі сезімдерге, күнделікті өмірге және ұлттық санаға баса назар аудара отырып, жаңа тақырыптарды енгізу, сондай-ақ Уильям Шекспир, Сандор Петёфи және Александр Пушкин сияқты көптеген еуропалық авторларды қырғыз тіліне аудару болды.
Alykul Osmonov (, properly transliterated: Alıqul Osmonov; 21 March 1915 – 12 December 1950) was a Kyrgyz poet, significant for his efforts to modernizing poetry in Kyrgyzstan. His main accomplishments were transforming poetry from an oral to a literary tradition, focusing upon secular themes with an emphasis on inner emotion, daily life, and nationalism, and translating numerous European authors into the Kyrgyz language, including William Shakespeare, Sándor Petőfi, and Alexander Pushkin.
Өмірбаян
Осмонов Қырғызстанның Панфилов ауданындағы Каптал-Арықта, Бишкектен батысқа қарай 75 шақырым жерде дүниеге келген. Ол ерте жасында жетім қалды және мемлекеттік қамқорлыққа алынып, алдымен Бишкектегі, содан кейін Токмоқтағы жетімдер үйінде тәрбиеленді. 1929 жылдан бастап Осмонов Бишкектегі педагогикалық училищенің студенті болды, бірақ бір жетімдер үйінен жұқтырған туберкулез салдарынан оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Дегенмен, ол журналистік қызметін бастады, бірнеше ерте советтік кезеңдегі қырғыз тіліндегі газеттерде жұмыс істеді, олардың ішінде "Чабуль" ("Шабуыл"), "Ленинчил Жас" ("Лениннің жастары") және "Кызыл Кыргызстан" ("Қызыл Қырғызстан", ол бүгінгі күнге дейін "Кыргыз Туусу" деген атаумен жарық көріп келеді) газеттері болды. 1939-1940 жылдары Қырғызстан Жазушылар одағының ("Кыргызстан Улуттук Жазуучулар союзу", ол да бүгінге дейін әрекет етеді) бас хатшысы қызметін атқарды. Оған дейін, бір жыл бұрын, ол КСРО Жазушылар одағының мүшесі болып қабылданды. Оның алғашқы өлеңі "Кызыл Жук" ("Қызыл Бидай") 1930 жылы, ал өлеңдер жинағы "Тандагы Ырлар" ("Таңғы Өлеңдер") 1935 жылы жарық көрді. Соңынан ол 500-ге жуық өлең жариялады, оның ішінде танымал "Махабат" жинағы, сондай-ақ Шота Руставелидің "Пантераның терісі", Шекспирдің "Отелло" және "Он екінші түн", Пушкиннің "Евгений Онегин" сияқты бірнеше маңызды аудармалар кірді. Оның өлеңдерінің бір бөлігі оның түрлі романтикалық оқиғаларынан шабыттанды, әсіресе 1934 жылы іздеген Аида есімді әйелге деген алғашқы махаббатынан, Зейнеп Сооранбаевамен (1941-1943) болған сәтсіз некесінен, сондай-ақ оны қуатын жеке трагедиялардан, мысалы, ата-анасының қазасынан немесе 1943 жылы қызының өлімінен рух алды. Өзі де трагикалық қаза тапты: 1950 жылы Бишкекте өкпе қабынуынан 35 жасында дүние салды.
Сыйлықтар мен мұражайлар
Осмоновқа 1950 жылы «Сталин сыйлығы» (КСРО Мемлекеттік сыйлығы) берілді, ал 1967 жылы қайтыс болғаннан кейін «Ленин сыйлығымен» марапатталды. Оның суреті және өлеңдерінің бір бөлігі 200 сомдық қырғыз теңгесінде бейнеленген, ал Бишкектегі Ұлттық кітапхананың алдында оның ескеркіші орнатылған. Осмонов Қырғызстанды аралап саяхаттады, қазірде оның құрметіне Бишкек, Токмок, Чолпон-Ата және әсіресе оның туған жері Каптал-Арық, Қара-Балта аймағында бірнеше мұражайлар ашылған.
Ресейлік библиография
Мой дом: Стихи. – М.: Сов. Жазушы, 1950. – 156 с.
Мой дом: Стихи. – Ф.: Қырғыз мемлекеттік баспасы, 1954. – 136 с.
Избранное: Стихотворения. – М.: Сов. Жазушы, 1955. – 184 с.
Избранное: Стихи. – М.: Политиздат, 1958. – 304 с.
Лиса и гуси. – Ф.: Мектеп, 1974. – 20 с.
Избранное: Стихи и поэмы. – М.: Худож. әдебиет, 1975. – 272 с.
Балалар мен журавльдар. – Ф.: Мектеп, 1981. – 6 с.
Отчий край: Стихотворения и поэмы. – Ф.: Қырғызстан, 1987. – 256 с.
Стихотворения и поэмы. – Л.: Сов. Жазушы. – 1990. – 303 с.
Мой дом: Стихи. – Ф.: Киргизгосиздат, 1954. – 136 с.
Избранное: Стихотворения. – М.: Сов. писатель, 1955. – 184 с.
Избранное: Стихи. – М.: Политиздат, 1958. – 304 с.
Лиса и гуси. – Ф.: Мектеп, 1974. – 20 с.
Избранное: Стихи и поэмы. – М.: Худож. лит., 1975. – 272 с.
Дети и журавли. – Ф.: Мектеп, 1981. – 6 с.
Отчий край: Стихотворения и поэмы. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 256 с.
Стихотворения и поэмы. – Л.: Сов.писатель. – 1990. – 303 с.
Басқа тілдер
Балалар мен журавльдар: Стихи. – Таллин: Ээсти раамат, 1984. – 11 бет. – эст. Толубай сыншы: Поэма. – Алматы, 1963. – қаз.