Кіріспе
Ликиялықтар (Λύκιοι) – Анатолияда (Кіші Азия деп те аталады) орналасқан Ликия деген геосаяси аймақта әр түрлі кезеңдерде өмір сүрген халықтардың жиналымы.
Lycians (Λύκιοι) is the name of various peoples who lived, at different times, in Lycia, a geopolitical area in Anatolia (also known as Asia Minor).
Мәдениет
Геродоттың айтуынша, ликиялықтардың мәдениеті мен әдет-ғұрыптары крит мәдениетіне (термилялар сияқты) және көршілес карийлердікіне (карийлер анатолия тілінде сөйлеген, сондықтан олардың мәдени жағынан Милиямен тығыз байланыста болғандығын болжауға болады) ұқсас, аралас мәдениеттің белгілерін көрсеткен. Мысалы, Геродот ликиялық еркектердің өздерін "аналарының атымен" атап, "аналарының әйел әулетін" ерекше атап көрсету әдеті болғанын айтқан. Бұл мәтін әдетте ликиялықтардың аналық рулық қағидаларға негізделген қоғам болғанын көрсетеді. Грек мәдениетінде Ликия (Делос және Дельфи сияқты) Аполлонға қасиетті орын болған, ол ликиялық, делос және пифиялық (Дельфи) деп те белгілі болған. Гомер гимндерінде Аполлон Ликияның иесі ретінде еске алынады: «Уа, Ием, Ликия, сүйкімді Мейония және Милет, теңіз жағасындағы көркем қала, бірақ Делос үстінде сіз өзіңіз билейсіз». Бакилид өзінің Эпиникалық Одаларында Аполлонды «ликиялықтардың иесі» деп атаған. Пиндар Пифиялық Одаларында Аполлонды «Ликия мен Делос иесі, сіздер Парнастың Касталия бұлағын жақсы көресіздер» деп атаған. Аристофанның «Жауынгерлер» пьесасында Клеон Аполлонды Ликияның құдайы деп атады. Делиандық Семос былай деп жазды: «кейбіреулер Аполлонның Ликияда, кейбіреулер Делоста, кейбіреулер Атикадағы Зостерде, ал кейбіреулер Беотиядағы Тегирада туғанын айтады». 2-ші ғасырдағы географ Паусаниас ликиялықтардың Патарадағы Аполлон ғибадатханасында қола тостағанды көрсетіп, оның Телеф бағыштап, Гефест жасағанын айтқан. Сонымен қатар, Паусаниас ликиялық ақын Олен грек гимндерінің ең көне үлгілерін жазғанын да мәлімдеген. Александриялық Климент Зевс пен Аполлонның мүсіндерімен, сондай-ақ оларға арналған арыстан мүсіндерін Фидий жасағанын жазған. Солин ликиялықтардың Гефестке қала арнап, оны Гефестия деп атағанын айтқан.
Археология
1950 жылдары П. Демарнье мен Х. Мецгер Ликиядағы Ксантос қалашығын, оның ішінде акропольді мұқият зерттеді. Метцгер цитадельдегі қоныстануға қатысты геометриялық керамикалық бұйымдарды тапқанын хабарлады, олар б.з.д. 8 ғасырға жатсады. Ж.М. Кук бұл жаңалықтар Ликиядағы материалдық мәдениеттің ең ерте түрі екенін тұжырымдады, себебі бұл аймақ тарихқа дейінгі кезеңде қоныстанбаған болуы мүмкін. Ликиялықтар, мүмкін, б.з.д. 8 ғасырында Кіші Азияның оңтүстік-батыс аймақтарына түскен көшпелі елді мекендеушілер болған.