Яһудитану ғылымындағы американдық ғалымы - Яков Нейснер

Кіріспе

Америкалық иудаизмді зерткен ғалым Джейкоб Нойснер (28 шілде 1932 – 8 қазан 2016)

Нойснердің Жаңа Өсиетті зерттеушілерден алынған формалық талдау әдістемесін раббилік мәтіндерге қолдануы әсерлі болды, бірақ сынға түсті. Нойснердің раббилік еврей және арамей тілдерін меңгеру деңгейі ғылыми ортада күмәндану тудырды.

Ерте өмір және оқу

Нейснер Коннектикут штатының Хартфорд қаласында реформалық иудаизмді ұстанатын ата-анасының отбасында дүниеге келген. Ол Кембридж университетінің Клэр Холлдың өмір бойына мүшесі болды. Ұлттық гуманитарлық ғылымдар қоры мен Ұлттық өнер қорында қызмет атқарған жалғыз ғалым болды. Нейснер 2016 жылғы 8 қазанда 84 жасында қайтыс болды.

Шәкіртақы

Нейснердің зерттеулері Мишна және Талмуд дәуірлеріндегі раввиндік иудаизмге қатысты болды. Оның еңбегі раввиндік мәтіндерді діни емес білім беру мекемелеріне енгізуге және оларды діни сипаттағы құжаттар ретінде емес қарастыруға бағытталған. Бұл жұмыс еврей және арамей тілдерін білмейтін басқа сала ғалымдарына көптеген раввиндік құжаттарды ашты, сондай-ақ дінтанудың академиялық зерттеулерінде, ескі тарих, мәдениет және Жақын және Орта Шығыс зерттеулерінде де пайдалы болды. Раббиндік мәтіндерді зерттеуден басқа, Нейснер еврейтану және дінтану салаларымен де айналысты. Нейснер яһуди дінін "ерекше емес, мысал ретінде маңызды, ал яһудилерді ерекше емес, жай ғана қызықты" деп есептеді.

Нейснердің еңбегін сынға алу

Нейснердің раббилік мәтіндерге формалық сын тәсілін қабылдауы Солтүстік Америка мен Еуропадағы ерте яһуди және христиан мәтіндерін зерттеуде зор әсер етті. Оның Мишна заңдарын егжей-тегжейлі зерттеуі, оның бұрынғы еңбектеріне тән терең жазылған тарихи тәсілден айырылған. Нәтижесінде, әдеби формаға баса назар аударатын бұл еңбектер, қазіргі заманғы сыртқы көздерді және осы мәселелерді зерттейтін жаңа ғылыми еңбектерді елемеуге бейім. Ырымы, оның тәсілі христиан ғалымдарының Жаңа өсиет үшін жасаған талдамалық әдістемесін қабылдады, бірақ яһуди-христиандық корпус пен раббилік еңбектер арасында ешқандай байланыс жоқ деп мәлімдеді, соңғысы өздерінің кең тарихи контекстінен оқшауланған деп есептелді. Оның зерттеу саласындағы бірқатар ғалымдар оның жұмысының осы кезеңін сынады. Кейбіреулері оның әдістемесін сынап, оның көптеген аргументтері айналма жолмен жасалғанын немесе дәлелдің жетіспеуінен «теріс болжамдарды» дәлелдеуге тырысқанын айтты. Ең танымал және өткір сын Нейснердің бұрынғы ұстаздарының бірі Саул Либерманнан келді. Либерман өлімінен бұрын таратылған, кейіннен қайтыс болғаннан кейін жарияланған мақаласында былай деп жазды: «аудармашының [Нейснердің] сенімділігіне күмән туа бастайды. Шындығында, аударманы беткей қарап шыққаннан кейін, оқырман аудармашының раббилік иврит, арамей грамматикасын және, ең бастысы, ол айналысатын мәселені білмейтініне таңғалады». Шолуын аяқтаған Либерман: «Мен таза ниетпен қорытындылаймын: [Нейснердің] ағылшын тіліндегі аудармасының орны қоқыс жәшігі», – деді, сонымен бірге «әділеттілік үшін аудармашының еврей тақырыптарына арналған әртүрлі эсселері құнды екенін қосуым керек. Олар ақылға қонымды ойлар мен сұрақтарға толы» деді. Либерман оның сынымын Нейснердің «түпнұсқа тілдерді білмеушілігімен» байланыстырды, Либерман тіпті Нейснердің бастапқыда «жақсы білгенін» айтты, өйткені ол бұрын раббилік көздердің жауапты ағылшын тіліндегі аудармаларына, мысалы, Soncino Press-ке сүйенген, кейіннен раббилік мәтіндерді өз аудармаларын жасауды таңдады. Либерманның пікірін Мортон Смит, Нейснердің Исаны гомосексуал сиқыршы деп сынағаны үшін ренжіген тағы бір ұстаз қолдады. Нейснер Либерманның тәсілі қазіргі заманғы формалды мәтіндік сын тәсілдерімен таныс емес ешивалық білім берудің жабық көзқарасын көрсетеді деп ойлады және ақырында Либерманның айыптамаларына жауап беру үшін «Кесария Талмуды ешқашан болған емес: Саул Либерманның қателіктері» (1994) атты дәл осындай монография жазып жауап берді. Онда ол Либерманға «әдістемедегі анық қателіктер, логикалық қателіктер» деп айыптап, Либерманның жұмысы сын зерттеуді жүйелі түрде жүзеге асыра алмағанын көрсетті.

Neusner's original adoption of form criticism to the rabbinic texts proved highly influential both in North American and European studies of early Jewish and Christian texts. His later detailed studies of Mishnaic law lack the densely footnoted historical approach characteristic of his earlier work. As a result, these works, focusing on literary form, tend to ignore contemporary external sources and modern scholarship dealing with these issues. The irony was that his approach adopted the analytic methodology developed by Christian scholars for the New Testament, while denying there was any relationship between the Judeo Christian corpus and rabbinic works, the latter being treated as isolates detached from their broader historical contexts. A number of scholars in his field of study were critical of this phase in his work. Some were critical of his methodology, and asserted that many of his arguments were circular or attempts to prove "negative assumptions" from a lack of evidence, The most famous and biting criticism came from one of Neusner's former teachers, Saul Lieberman, about Neusner's translation of the Jerusalem Talmud. Lieberman wrote, in an article circulated before his death and then published posthumously: " one begins to doubt the credibility of the translator [Neusner]. And indeed after a superficial perusal of the translation, the reader is stunned by the translator's ignorance of rabbinic Hebrew, of Aramaic grammar, and above all of the subject matter with which he deals." Ending his review, Lieberman states "I conclude with a clear conscience: The right place for [Neusner's] English translation is the waste basket" while at the same time qualifying that "[i]n fairness to the translator I must add that his various essays on Jewish topics are meritorious. They abound in brilliant insights and intelligent questions." Lieberman highlights his criticism as being of Neusner's "ignorance of the original languages," which Lieberman claims even Neusner was originally "well aware of" inasmuch as he had previously relied on responsible English renderings of rabbinic sources, e. g., Soncino Press, before later choosing to create his own renderings of rabbinic texts. Lieberman's views were seconded by Morton Smith, another teacher who resented Neusner's criticism of his views that Jesus was a homosexual magician. Neusner thought Lieberman's approach reflected the closed mentality of a yeshiva based education that lacked familiarity with modern formal textual critical techniques, and he eventually got round to replying to Lieberman's charges by writing in turn an equally scathing monograph entitled: Why There Never Was a Talmud of Caesarea: Saul Lieberman’s Mistakes (1994). In it he attributed to Lieberman 'obvious errors of method, blunders in logic' and argued that Lieberman's work showed a systematic inability to accomplish critical research.