Кіріспе

АҚШ-тың Солтүстік Дакота штатының әкімшілік ғимараты.

Тарих

Капитолийдің алғашқы ғимараты 1883 және 1884 жылдар аралығында аумақтық үкіметті орналастыру үшін салынды, ал штат мәртебесіне ие болғаннан кейін екі қосымша салынды: Сенат қанаты (1894, оңтүстік жағы) және Палата қанаты (шамамен 1903 жыл, солтүстік жағы). 1930 жылдың 28 желтоқсанында таңертең алғашқы ғимараттың солтүстік-шығыс бөлігінен түтін шыққандығы байқалды, өрт сөндірушілер бірнеше минут ішінде келгеніне қарамастан, құрылысты сақтап қалуға тым кеш болды. Өрт ғимараттың жоғарғы қабаттарында өршіген кезде, азаматтар мен мемлекеттік қызметкерлер барлық мүмкіндікті пайдаланып, таңертең ортасынан бәріне ғимараттан шығып кету бұйрығы берілгенге дейін құтқару жұмыстарын жүргізді. Кейіннен өрт ғимараттың басты бөлігінің жоғарғы қабатындағы күзетшінің шкафындағы майлы шүберектерден бастау алған болуы мүмкін екендігі анықталды, себебі алдағы заңнамалық сессияға дайындық мақсатында заң шығарушылардың үстелдерін тазалау және лактеп жатқанда жұмыс жүргізіліп жатқан еді. Солтүстік Дакота штатының хатшысы Роберт Бёрн штатының конституциясының түпнұсқалық данасын сақтап қалды, бірақ құжатқа қол жеткізу үшін терезені сындырып, қолына кесулер мен күйіктер алды. Тағы бір мемлекеттік қызметкер, Дженни Ульсруд, штат қазынашылығы кеңсесіндегі құжаттарды сақтауға тырысқанда қолын күйдірді. Губернатор Джордж Ф. Шефер Сент-Пол қаласынан (Миннесота штаты) сапардан оралғанда өрт әлі де өршіп тұрды. Ол келгеннен кейін дереу штат заң шығарушылары мен шенеуніктерден команда құрып, жоғалған құжаттар мен жұмыс орындарының орнын толтыру жоспарларын талқылады. Ғимарат әлі де ыстық болғандықтан ішке кіру қауіпсіз болған кезде, әртүрлі департаменттердің сақтау орындарынан және қираған ғимараттан қалдықтарды құтқару үшін 40 мемлекеттік түрмедегі тұтқын жұмылдырылды (кейбір сақтау орындары өртенді, бірақ көпшілігі ашылғанда зақымдалмаған болып шықты). Заң шығарушы орган уақытша Бисмарктің Соғыс ескерткіш ғимаратында және қалалық аудиторияда отырды, екеуін байланыстыру үшін қосымша ғимарат салынды. Мемлекеттік кеңселер қала бойынша барлық қолданыстағы орындарға таратылды, соның ішінде қала орталығындағы Паттерсон қонақ үйінің бір қабатына дейін. Орынның қажеттілігі соншалық болды, тіпті 1903 жылы салынған, бірақ өртенбеген капитолийдің төменгі қабаттары жөнделіп, қайта пайдалануға берілді. Апат Ұлы депрессия кезінде жаңа ғимарат салуды қажет етті. Мұнара мен қанат 1931-1934 жылдар аралығында 2 миллион долларға салынды. Губернатор Джордж Ф. Шефер 1932 жылдың 13 тамызында ғимараттың іргесін қалады. Ғимараттағы жұмысшыларға сағатына 30 цент төленді, және бірнеше жұмысшылардың наразылығынан кейін 1933 жылдың маусым айында капитолий аумағына әскери жағдай енгізілді. Штат бастапқы капитолий кампусының жартысын құрылыс құнын өтеу үшін сатты. Суретші Эдгар Миллер ішкі дизайнмен және әрлеумен, сондай-ақ Солтүстік Дакотаның тарихын бейнелейтін қасбеттегі бас рельефтік мүсіндермен айналысты. Жаңа 19 қабатты капитолий көп жылдарға жететін кең орын береді деп күтілді, бірақ штат үкіметі кеңейген сайын ол тез толып кетті. 1924 жылы аяқталған Либерти ескерткіш ғимараты кейбір қосымша жұмысшыларды орналастыра алды, бірақ 1955 жылы Мемлекеттік кеңсе ғимаратының құрылысы басталғанда, одан да көп орын қажет болды. Ғимарат бастапқыда Бисмарк кіші колледжіне орналасқан, бірақ 1959 жылы заң шығарушы орган оны сатып алды. 1960 жылдар - бұл аумақтың қарқынды даму кезеңі болды. 1960 жылы ескі резиденциясының орнына жаңа губернатордың резиденциясы салынды. 1980 жылы кеңейтілген Солтүстік Дакота штатының тарихи қоғамы жаңа Солтүстік Дакота мұра орталығына көшіп келді, ал 1968 жылы Солтүстік Дакота көлік департаменті оған көбірек кеңсе орыны беру үшін жобаланған ғимаратты иеленді. Көлік ғимараты қазіргі таңға дейін кампуста салынған соңғы ғимарат болып табылады, бірақ 1977-1981 жылдар аралығында капитолий мұнарасының іргесіне сот қанаты қосылды. Капитолийдің бастапқы құрылысы 1930 жылдары болғаннан бері штаттық үкіметке қажетті орын артқанмен, штат халқы азайды.

Орналасу

Штаттық Капитолийдің аумағында алты ғимарат орналасқан: Капитолий ғимараты, Көлік департаменті ғимараты, Солтүстік Дакота мұражайы, Еркіндік ескерткіші, губернатордың резиденциясы және Мемлекеттік кеңсе ғимараты. Бұған қоса, кампуста Майрон Аткинсон паркі мен Капитолий паркі де бар. Аумақтың ортасынан Капитолий аллеясы өтеді, ол американдық шаған ағаштарымен шеттелген жаяу жолдары бар, кең ашық шөп алаңы. 2007 жылы осы аллеяда 8 962 адам қатысқан қар періштесінің әлемдік рекорды жасалды – қармен жабылған аллеяға жатқан адамдардың суреті Капитолий мұнарасынан түсірілді.

Мемлекеттік Капитолий

Капитолий ғимараты 241.67 фут (74 м) биіктігі, 21 қабатты, арт-деко стиліндегі, Солтүстік Дакота архитекторлары Джозеф Белл ДеРемер (Гранд-Форкс) және Уильям Ф. Курке (Фарго) пен танымал Чикаго фирмасы Холабирд және Рут бірлесіп жобалаған. Бұл Солтүстік Дакотадағы ең биік ғимарат және ол «Далалық аспан қыртысы» деп аталады. Мұнарада губернатордың кеңсесі мен көптеген мемлекеттік агенттіктердің және департаменттердің кеңселері орналасқан. Мұнараның батыс жағында заң шығарушы органның екі палатасы сессия кезінде жиналады, ал штаттың жоғарғы соты шығыс жағында отырыс өткізеді. Капитолийдің 18-қабаты – штаттың ең биік нүктесінен көрініс ашатын бақылау алаңы. Капитолий ғимаратының оңтүстік жағында ғимаратқа кіретін туннель бар. 2001 жылға дейін бұл туннельге қоғамдық көлік құралдарымен кіруге болады, бірақ 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін қауіпсіздік шаралары күшейтілгендіктен жабылды. Бүгінде туннельге тек жаяу жүргіншілер ғана кіре алады. 1988 жылы АҚШ президенті Джордж Буш штаттың 1989 жылғы жүз жылдығын еске алу үшін Капитолийдің алдында американдық қарағай ағашын тарту етіп, салтанатты түрде ашты. Капитолий ғимаратының мұнарасындағы көптеген терезелер түрлі дәстүрлерді сақтау үшін пайдаланылады. Рождество маусымында терезелерге қызыл және жасыл түстермен сурет салынып, кейбір кеңселерде шамдар жандырылып, Рождество ағашының пішіні жасалады. Жаңа жыл қарсаңында кеңселердегі шамдарды жаққанда, жаңа жылдың нөмірі пайда болады: жоғарғы жартысында алғашқы екі цифр, ал төменгі жартысында соңғы екі цифр көрсетіледі. Бұл дәстүр 1970-ші жылдарда басталды және қазір ғимараттың барлық төрт жағында да қолданылады. Рождество ағашы дәстүрі 1940-шы жылдарға дейін барады. Капитолий ғимаратына апта ішінде экскурсиялар ұйымдастырылады. Мемориалдық күннен Еңбек күніне дейін демалыс күндері экскурсиялар өткізіледі. Экскурсия барысында ғимараттың заң шығару және сот залдарына кіріп, мұнараның ең жоғарғы қабатына лифтпен көтерілуге болады.

Соттық бөлім

Сот қанаты мемлекеттік Жоғарғы соттың және оның қолдау қызметкерлерінің орталығы болып табылады, сондай-ақ Денсаулық сақтау және Адам ресурстары департаменті сияқты мемлекеттік органдардың кеңселерін қамтиды. Ғимараттың жобалау жұмыстары 1977 жылдың мамыр айында басталды, құрылысы 1979 жылдың сәуір айында басталып, 1981 жылы толық аяқталып, пайдалануға берілді. Сот қанатының ауданы [ауданды қосу керек] және құрылысы 10,5 миллион долларға аяқталды. Қосымшаның ашылу салтанаты 1981 жылдың 15 қарашасында өтті, онда губернатор Аллен Олсон және бұрынғы губернатор Артур А. Линк қатысты. Қанат құрамына Капитолийлік асхана кіреді, ол мемлекеттік қызметкерлерге және апта ішінде жалпы халыққа тамақ қызметін көрсетеді. 2017 жылғы Заң шығару жиналысынан бұрын, Ақпараттық технологиялар департаменті босатқан орынға Сот қанатына екі жаңа комитеттер бөлмесі қосылды. Бұл бөлмелерді заң шығару комитеттері Ассамблея сессиясы кезінде, ал Заң шығару органы отырмаған кезде Сот тармағы пайдаланады.

Еркіндік мемориалдық ғимараты

Либерти мемориалдық ғимаратында Мемлекеттік кітапхана және Солтүстік Дакота парктері мен демалыс департаментінің кеңселері орналасқан. Ғимараттың құрылысына мемлекеттік заң шығару органы 1919 жылы үкіметтік департаменттердің көбеюіне байланысты рұқсат берді, ал жоба 1924 жылы 350 000 долларға аяқталды. Бастапқыда ғимаратта Мемлекеттік тарихи қоғам мұражайы, генерал-адъютант, Мемлекеттік кітапхана комиссиясы және Жоғарғы сот орналасқан, бірақ Мемлекеттік кітапхана оны пайдалануға кіріскенге дейін. Бұл ғимарат Капитолий аумағындағы ең ескі құрылыс болып табылады және 1982 жылы қазіргі заманғы құрылыс нормаларына сәйкес қайта жөнделді.

Көлік департаменті ғимараты

Солтүстік Дакотаның көлік департаменті ғимараты штаттың көлік департаментінің орталық кеңсесіне, сондай-ақ басқа агенттіктердің шағын бөлімшелеріне орналасқан. Ғимарат 1968 жылы бұрынғы құрылыстармен үйлесетін материалдармен салынды. Осы ғимаратқа біріктірілмес бұрын, бұл кезде Мемлекеттік тас жолдар департаменті деп аталған Көлік департаменті кампустың төңірегіндегі бірнеше ғимараттарды, оның ішінде Мемлекеттік кеңсе ғимаратын және Капитолийді пайдаланды. Ғимаратта белгілі бір көлемдегі кеңістік бар және ол Капитолий мұнарасының шығысына қарай орналасқан. Жер үстінде ғимарат мұнарадан бөлек тұр, бірақ ол сот қанатымен мемлекеттік қызметкерлерге ғана қолжетімді туннель арқылы байланыстырылған.

Солтүстік Дакотаның мұралық орталығы

Солтүстік Дакота мұражай орталығының ғимараты штаттың барлық аймақтарынан әкелінген артефакттарды сақтайтын және көрсететін мұражайға орналасқан. Ғимарат мұражайды басқаратын Солтүстік Дакота штатының тарихи қоғамының кеңсесіне де ие. Ғимаратты жоспарлау 1963 жылы басталды, ал құрылысы 1981 жылы аяқталғаннан кейін Штаттық тарихи қоғам Либерти ескерткіш ғимаратынан жаңа Мұражай орталығына көшірілді. Кешенде көрме алаңдары, қойма, мәжіліс залдары және кеңселер бар. 2006 жылы мемлекеттік шенеуніктер орталықты кеңейтудің ауқымды жоспарын жариялады. Құрылысқа жұмсалынған қаржы шамамен 50 миллион долларды құрады және кешеннің ауданын екі есеге арттырып, қазіргі ғимараттың шығыс жағына үш үлкен галерея, сондай-ақ Штат көшесіне қараған жаңа басты кіреберіс салынды. Жобаның қаржыландырылуының жиырма пайызы жеке, жиырма пайызы федералдық, ал алпыс пайызы мемлекеттік қаражат есебінен жүзеге асты. Жаңа галерея аймағынан өзге, кеңейтуге 50 орындық цифрлық аудитория, климаттық бақылаудағы қоймалар, кафе, балалар галереясы, кеңейтілген келушілерге арналған қызмет көрсету орталығы мен дүкені, сондай-ақ кеңейтілген аумақтың бойымен созылатын, бір жағынан әйнектелген оңтүстік жағы бар, екінші жағынан цифрлық суреттері ілінген 25 фут (8 метр) енді тарихи дәліз кірді.

Мемлекеттік кеңсе ғимараты

Комплекстің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан Мемлекеттік кеңсе ғимаратында Бас прокурор кеңсесінің бірнеше бөлімдерімен қатар Су комиссиясы да орналасқан: Азаматтық соттар бөлімі және Табиғи ресурстар және үндістер істері жөніндегі заңгерлер. 1955 жылы салынған бұл ғимарат 1961 жылға дейін Бисмарк жас колледжіне үй болды, содан кейін заң шығарушы орган оны сатып алуға рұқсат берді. Осы уақыттан бері, ол әртүрлі мемлекеттік органдарға орналасқан орын. 1991-1993 жылдары ғимарат кең ауқымды жөндеуден өтті және сыртқы жағы кешендегі басқа ғимараттармен үйлесімді болу үшін жаңадан жабдықталды. Бұл ғимарат кеңселер орналасқан ғимараттардың арасындағы ең кішісі болып табылады.

Солтүстік Дакота губернаторының резиденциясы

1960 жылға дейін Солтүстік Дакотаның бірінші отбасы Капитолийдің аумағындағы үйде тұрды. 1960 жылы штат ескірген тұрғын үйдің орнына кампустың батыс жағында 4-ші көшеге жақын жерде жаңа резиденция салды. 2000 жылы сол кездегі бірінші ханым Нэнси Шафер басқарған кең ауқымды жөндеу жұмыстарынан кейін резиденцияда 200 шаршы метрден астам аумақ және он сегіз бөлме болды. 2015 жылы заң шығарушы орган қауіпсіздік және қолжетімділік мәселелерін шешу үшін қазіргі ғимаратқа іргелес жаңа резиденция салуға рұқсат берді. Штат ғимаратты көшіріп алуға ниет білдіргендерге ұсынды, бірақ ешқандай өтініш түспеді, сондықтан ол бұзылды. Жаңа құрылыстың күтілетін құны 5 миллион доллар болды, соның ішінде 1 миллион долларын жеке қайырымдамалар арқылы жинау қажет болды. Губернатордың отбасы 2018 жылдың наурыз айында жаңа резиденцияға көшті.

Саябақтар

Екі саябақ, Майрон Аткинсон паркі және Капитолий паркі, Капитолий аумағында орналасқан. Бисмарк адвокаты Мирон Аткинсонның құрметіне аталған Майрон Аткинсон паркі, Стейт-стриттен шығысқа қарай орналасқан. Жаяу жүргіншілер паркеге туннель арқылы өте алады. Капитолий паркі 4-ші көше мен Дивайд даңғылының қиылысында орналасқан және Farwest Rotary Club клубы еңгізген ағаштар мен бұталары бар ойын алаңын қамтиды. Сонымен қатар, жол бойында түрлі мүсіндер мен ескерткіштер де орналасқан. Бұл жол 1985 жылы штаттың 100 жылдығын тойлауға дайындалып, мемлекеттік қызметкерлер мен халыққа түрлі ағаштар мен аумақтағы ғимараттар тарихымен танысып, жаттығу жасауға мүмкіндік беру мақсатында салынған. Көптеген мектептер оқушыларын табиғатты зерттеуге және жапырақтарды жинауға жолға шығарады. Бұл кейбір ағаштарға зиян келтірді, сондықтан жапырақ жинауға тыйым салатын ескерткіштер орнатылды.

Дала жолы

Прерия жолы Капитолийдің Сот қанатының солтүстігінен өтеді, жаяу жүргіншілерді жергілікті далаға тән шөптер мен жабайы гүлдерге толы аймаққа жеткізеді. 2006 жылы жол Штат көшесі мен Дивайд даңғылының бұрышынан оңтүстікке қарай негізгі аумаққа дейін кеңейтілді. Алғашқы жол 1987 жылы тақтамен ашылып, жолдың төңірегіндегі жабайы шалғынды жерлер Парктер және демалыс департаментімен мемлекеттік табиғи аймақ ретінде тіркелді.

Мүсіндер

Аумақта Сакакавеяны (1910), пионер отбасын (1946), Джон Бёркті (1963), бизонды (1986), болашақтың пионерлерін (1989) және Кортес атты (1994) бейнелейтін бірнеше мүсіндер орналасқан.

Ескерткіштер

Аулада штаттың алғашқы ғасырында қаза болған Солтүстік Дакота штатының қарулы күштерінің өкілдеріне, қызмет барысында қаза тапқан полицейлерге және "Күміс Жүрек" орденімен марапатталғандарға арналған ескерткіштер орнатылған. Сонымен қатар, екі дүниежүзілік соғыста әскер тасыған "Француздық алғыс айту вагон-цистернасы" мен USS North Dakota кемесінің носы да осы аумақта қойылған.

Қалдықтар

Солтүстік Дакота штатының Амидон қаласынан табылған 60 миллион жылдық қазбаланған Метасекуоя ағаштары 1988 жылы аумаққа орнатылды.

Бұрынғы ескерткіштер

Бұрын бұл жерде мандан жер үйі болған, бірақ ол тозуға байланысты алынып тасталды, ал Тедди Рузвельтке тиесілі кабина Солтүстік Дакота штатының Медора қаласына көшірілді.