Теодор Харрис: Гайаналық жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Гаяна жазушысы (1921–2018)

Теодор Уилсон Харрис (24 наурыз 1921 – 8 наурыз 2018) – гаяналық жазушы. Ол бастапқыда өлеңдер жазған, бірақ кейін романист және эссеист болып қалыптасты. Оның жазу стилі көбінесе абстрактілі және тығыз метафоралық екені айтылады, ал тақырыптары өте кең. Харрис ағылшын тіліндегі соғыстан кейінгі әдебиеттегі ең өзгеше және жаңашыл дауыстардың бірі саналады.

Өмірбаян

Уилсон Харрис Британ Гвианасындағы Нью-Амстердам қаласында дүниеге келді, оның әкесі сақтандыру компаниясында жұмыс істеді. Оның ата-анасы Теодор Уилсон Харрис және Миллисент Жозефина Гласфорд Харрис болды. Гайананың астанасы Джорджтаундағы Королева колледжінде оқығаннан кейін, ол оқытушы және жазушы болар алдында, үкіметтік жер өлшеуші болып жұмыс істеді. Оның саванналар мен жаңбырлы ормандар туралы білімі, жиырма жыл бойы жер өлшеуші ретіндегі тәжірибесінің нәтижесінде қалыптасты, және осы білім оның көптеген кітаптарының тұғырнамасын құрады, ал Гайана пейзажы оның көркем шығармаларында басым орын алды. Гуаянаның ішкі аймақтарындағы тәжірибесі оның көркем әдебиетке деген көзқарасын қалыптастырды. Ол былай деп жазады: «Сол экспедициялардағы ормандар мен саванналардың әсері, кейін жазған көркем шығармаларымның тілінде өте құнды рөл атқарды. Мен бала кезімде өгей әкемнің осы зор ішкі аймақта жоғалып кеткені, көрінетін әлемдер арқылы көрінбейтін әлемдерге жасалған іздестірулер мен сапарлардың жұмбағымен танысуыма бастама болды. Олар өздері бірте-бірте көріне бастады, одан әрі тереңірек бойлау үшін басқа көрінетін әлемдерге аяқсыз және соңғы нүктесіз енуді қажет етті» («Автобиографиялық эссе», Адлер, 2003: ix–x). 1945 және 1961 жылдар аралығында Харрис «Kyk over Al» әдеби журналына әңгімелер, өлеңдер және эсселер жазып, Мартин Картер, Сидни Сингх, Милтон Уильямс, Ян Кареу және Иван Ван Сертимадан тұратын Гайана зиялыларының тобының мүшесі болды. Кейін Харрис журналға жазған өлеңдерін «Eternity to Season» (1954) жинағында жеке басып шығарды. Харрис 1945 жылы Сесили Кэрумен (танымал Гайана романисі Ян Кареудің қарындасы) үйленді. Олардың төрт баласы болды, бірақ 1957 жыл шамасында олар ажырасты. Харрис 1959 жылы Англияға көшті. Сол жылы ол шотланд ақыны және драматургі Маргарет Уитакермен танысып, үйленді. Олар Маргарет 2010 жылы қайтыс болғанға дейін, 50 жыл бойы некеде тұрды. Олардың балалары болған жоқ. Харрис өзінің алғашқы романы «Павлин сарайы»н 1960 жылы Фабер баспасында жариялады, оны сол кездегі бас редактор Т.С. Элиот жариялауға мақұлдады. Бұл «Гайана төрттігі» деп аталатын романдар төрттігінің біріншісі болды, оған «Оудиннің алыс саяхаты» (1961), «Толық қару-жарақ» (1962) және «Құпия баспалдақ» (1963) кірді. Кейін ол «Карнавал» трилогиясын жазды: «Карнавал» (1985), «Шексіз репетиция» (1987) және «Ғарыш өзенінің төрт жағалауы» (1990). Оның соңғы романдары: «Джонстаун» (1996), ол культ жетекшісі Джим Джонстың ізбасарларының жаппай өзін-өзі өлтіруі туралы айтады, «Қараңғы шуақ» (2001) – жартылай автобиографиялық роман, «Тілшінің бетпердесі» (2003) және «Естеліктің көлеңкесі» (2006). Харрис сонымен қатар ғылыми еңбектер мен сындық эсселер жазды және Вест-Индия университеті (1984) мен Лиеж университеті (2001) құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. Ол екі рет Гайана әдебиет сыйлығын жеңіп алды. 2010 жылдың маусым айында Харрис Елизавета II-нің туған күні құрметіне Knight Bachelor атағын алды. 2014 жылы Харрис Anisfield Wolf Book Awards сыйлығының өмір бойына жетістіктері үшін алды.

Wilson Harris was born in New Amsterdam in British Guiana, where his father worked at an insurance company. His parents were Theodore Wilson Harris and Millicent Josephine Glasford Harris. After studying at Queen's College in the capital of Guyana, Georgetown, he became a government surveyor, before taking up a career as lecturer and writer. The knowledge of the savannas and rain forests he gained during his twenty years as a land surveyor formed the setting for many of his books, with the Guyanese landscape dominating his fiction. The experience of the Guyanese interior also shaped his approach to fiction. He writes: "The impact of the forests and savannahs on those expeditions was to become of profound value in the language of the fictions I later wrote. My stepfather's disappearance in that immense interior when I was a child was the beginning of an involvement with the enigma of quests and journeys through visible into invisible worlds that become themselves slowly visible to require to require further penetration into other visible worlds without end or finality" (“An Autobiographical Essay,” in Adler 2003: ix–x). Between 1945 and 1961, Harris was a regular contributor of stories, poems and essays to Kyk over Al literary magazine and was part of a group of Guyanese intellectuals that included Martin Carter, Sidney Singh, Milton Williams, Jan Carew, and Ivan Van Sertima. Harris later privately printed his poetic contributions to the magazine in the collection Eternity to Season (1954). Harris married his first wife Cecily Carew in 1945 (sister of famed Guyanese novelist Jan Carew). They had four children; the marriage dissolved around 1957. Harris moved to England in 1959. That year, he met and married his second wife, Scottish poet and playwright Margaret Whitaker. They remained married for fifty years until she died in 2010. They never had children. Harris published his first novel Palace of the Peacock in 1960 with Faber, approved for publication by then editor in chief, T. S. Eliot. This became the first of a quartet of novels, The Guyana Quartet, which includes The Far Journey of Oudin (1961), The Whole Armour (1962), and The Secret Ladder (1963). He subsequently wrote the Carnival trilogy: Carnival (1985), The Infinite Rehearsal (1987), and The Four Banks of the River of Space (1990). His most recent novels were Jonestown (1996), which tells of the mass suicide of followers of cult leader Jim Jones, The Dark Jester (2001), a semi autobiographical novel, The Mask of the Beggar (2003), and The Ghost of Memory (2006). Harris also wrote non fiction and critical essays and was awarded honorary doctorates by the University of the West Indies (1984) and the University of Liège (2001). He twice won the Guyana Prize for Literature. Harris was created a Knight Bachelor in June 2010, in the Queen Elizabeth II Birthday Honours. In 2014, Harris won a Lifetime Achievement Prize from the Anisfield Wolf Book Awards.

Сын

Луи Чуде Сокей аргументтейді, оқырмандар арасындағы «Харристің қалпына келтірілмейтіндігі және оның маргиналды немесе культтік статусы көбінесе оның прозасының күрделілігі мен тығыздығына байланысты, ол көркем немесе ғилыми-публицистикалық болсын, оның туындылары курстық бағдарламалардан және әдеби мәдениеттің рәсімдерінен, тіпті Кариб аймағында да жиі шығарылады» деген консенсус бар. Сонымен қатар, Гарристің туындыларының қиындығына байланысты, «оның мұрасы Кариб өнері мен ойлауына әсер ете алады және тиіс» (сол жерде). Харрис жаулап алу және отарлау тақырыптарын, сондай-ақ отарланған халықтардың күресін зерттегені үшін жоғары бағаланады. Оқырмандар оның романдарының адамдардың шындықты қабылдауын, қиял арқылы түсіндіруге тырысатын шындықтарды бейнелеуге бағытталған әрекет екенін айтады. Харрис романдарында жиі кездесетін сызықты емес сюжеттерге және сыртқы шындықтарға қарағанда ішкі сезімдерге басымдық беруіне сын айтылған. «Павлин сарайы» (1960) романында бір сахнада өліп жатқан кейіпкер келесі сахнада толыққанды тірі қайта оралуы мүмкін; іс жүзінде, роман әлемінде Донн мен оның бүкіл кеме экипажы бұрынғы экипаждың бірдей есімдерін алып жүрген, немесе олардың өліміне ұшыраған: «олардың тірі есімдері ағыста батып, құлаған әйгілі өлі экипаждың есімдерімен сәйкес келді» (36). Сыншылар Харристің абстрактілі, тәжірибелік повестелерін оқуға қиын, тығыз, күрделі немесе түсініксіз деп сипаттады. Көптеген оқырмандар оның эсселері дәстүрлі әдеби сынның шекараларын кеңейтеді және оның көркем шығармалары роман жанрының шегін сынап көреді деп санайды. Сыншылар Харристің шығармаларын көптеген әдеби жанрлармен байланыстырады, оның ішінде: сюрреализм, сиқырлы реализм, мистицизм және модернизм. Харрис жылдар бойы өзінің әдеби көзқарасын анықтау үшін көптеген ұғымдарды пайдаланды, соның ішінде: мәдениаралық байланыс, қазіргі заманғы аллегория, эпос және кванттық фантастика. Бір сыншы Харристің туындыларын «Барлық пен жоқтың екеуі де шындық болатын кванттық ену» арқылы сипаттайды, оларды екі жақты да шындық ретінде қарастыруға болады. Хена Маес Желинек 1982 жылға дейін Харристің көптеген әйел кейіпкерлері мұза мен ана рөлдерімен шектелгенін дәлелдеді. Джойс Спарер Адлер осы пікірмен келіседі, бірақ кейбір романдарында, мысалы, Одиннің алыс сапары (1961) мен Бүкіл қару-жарақ (1962) романдарының Беті және Магда сияқты кейіпкерлерінің көбірек әңгімелік мүмкіндіктері болғанын атап өтеді. Алайда, Харрис әйел басты кейіпкерді «Қолақтағы періште» (1982) романындағы Мэриге дейін жазған жоқ. Адлер сондай-ақ Карнавал (1985) романында Бартельби тәте және Амариллис сияқты маңызды әйел кейіпкерлері бар екенін атап өтеді. Осылайша, бұл екі кітап маңызды дамуды білдіреді; Адлер екі кітапта, әсіресе Карнавалда (1985) бейнеленген сананың андрогин көрінісіне назар аударады. Кейт Веббпен сұхбаттасуда Анжела Картер Харристің барлық кейіпкерлері архетиптік екенін дәлелдеу арқылы сындық әңгімені тереңдетеді; сондықтан әйел кейіпкерлеріне қатысты жазықтық туралы кез келген сын ерлерге де қатысты болады. К. Л. Р. Джеймс «Традиция, жазушы және қоғам» (1967) кітабына кіріспесінде Харристің шығармалары мен теориясында диалектикалық күш жұмыс істейтінін, оны Гегель мен Хайдеггермен байланыстыратынын жазады. Алайда, кейінірек Хена Маес Желинек, Паджет Генри және Эндрю Банди сияқты сыншылар Харристің африкалық және үнді мифологиялық сенімдер мен практикалардың синкретизмінің эстетикалық ресурстарын пайдаланғанын дәлелдеді. Харрис өзінің «Кариб теңізіндегі тарих, аңыз және миф» (1970) еңбегінде өзінің туындылары «орын мен уақыттың соққысы арқылы Оңтүстік Америка мен Батыс Үндістанға мәдениеттер мен халықтардың қозғалысының қақтығысында жасырын, іске асырылмаған қабілеттердің белгілерін қайта қарастырады» деп жазды. Харриске гегельдік тарихи теорияға сүйенудің қажеті жоқ, өйткені ол тарих философиясы шын мәнінде Кариб өнерінде жатыр деп санайды (сол жерде). Джеймстің материалистік тарихи көзқарасы Кариб аймағына өшпес әсер еткенімен, Харристің туындыларына қатысты қазіргі сын материалистік көзқарас басқа Кариб тарих философиясын жоюға болмайды деп санайды. Паджет Генри Уилсон Харристі өзінің негізін қалаушы «Калибанның ақылы» (2000) еңбегінде Кариб ойларының «мифопоэтикалық дәстүріне» жатқызады.

Louis Chude Sokei argues that the readerly "consensus is that Harris's irrecuperability and his minor or cult status is largely due to his prose its complexity and density, whether fiction or non fiction, regularly ban him from course syllabi and the rituals of literary culture, even in the Caribbean." At the same time, perhaps partly because of the challenge of Harris' work, "his legacy can and should make a difference" to Caribbean art and thought (ibid). Harris has been admired for his exploration of the themes of conquest and colonization as well as the struggles of colonized peoples. Readers have commented that his novels are an attempt to express truths about the way people experience reality through the lens of the imagination. Harris has been faulted for his novels that have often nonlinear plot lines, and for his preference of internal perceptions over external realities. In Palace of the Peacock (1960), a character who may be depicted as dying in one scene may return fully alive in the next; indeed, in the world of the novel, Donne and his entire ship crew are already dead, or perhaps simply bear the identical names of a previous crew: "their living names matched the names of a famous dead crew that had sunk in the rapids and been drowned to a man" (36). Critics have described Harris's abstract, experimental narratives as difficult to read, dense, complex, or opaque. Many readers have commented that his essays push the boundaries of traditional literary criticism, and that his fiction pushes the limits of the novel genre itself. Harris's writing has been associated with many different literary genres by critics, including: surrealism, magic realism, mysticism and modernism. Over the years, Harris has used many different concepts to define his literary approach, including: cross culturalism, modern allegory, epic, and quantum fiction. One critic described Harris's fictions as informed by "quantum penetration where Existence and non existence are both real. You can contemplate them as if both are true." Hena Maes Jelinek has argued that before 1982, many of Harris' women characters were restricted to muse and mother roles. Joyce Sparer Adler agrees, but notes that certain novels had stronger characters with more narrative agency, such as Beti in The Far Journey of Oudin (1961) and Magda in The Whole Armour (1962). However, it is not until Mary in The Angel at the Gate (1982) that Harris writes a woman protagonist proper. Adler also notes that Carnival (1985) features major woman characters such as Aunt Bartelby and Amaryllis. As such, these two books represent significant developments; Adler points to a more androgynous vision of consciousness portrayed in the two, particularly Carnival (1985). In an interview with Kate Webb, Angela Carter deepens the critical conversation by arguing that all of Harris's characters are archetypal; so any critique about flatness leveled against woman characters would also apply to the men. In his introduction to Tradition, the Writer, and Society (1967), C. L. R. James writes of a dialectical impulse at work in Harris' fiction and theory, linking Harris to Hegel and Heidegger. However, later critical work such as by Hena Maes Jelinek, Paget Henry and Andrew Bundy argued that Harris was instead drawing on aesthetic resources of syncretism of African and Amerindigenous systems of belief and practice. Harris himself wrote in History, Fable & Myth in the Caribbean & Guianas (1970) that his work "reads back through the shock of place and time for omens of capacity that were latent, unrealized, within the clash of cultures and movements of peoples into the South Americas and West Indies”. Harris does not necessarily need to rely on a Hegelian historical theory, since he feels that a philosophy of history in fact lies within Caribbean arts (ibid). As much as James' materialist historical approach is an indelible influence on the Caribbean, modern criticism on Harris argues that the importance of the materialist approach cannot overshadow other Caribbean philosophies of history, such as presented by Harris. Paget Henry places Wilson Harris in the "mythopoetic tradition" of Caribbean thought in his foundational Caliban's reason (2000).

Әдеби техника

Харристің әдісі тәжірибелік және жаңашыл деп аталады. Харрис дәстүрлі жазудың өзінің жазу стилінен өзгеше екенін айтады, себебі «дәстүрлі жазу – тікелей жазу», ал «Менің жазуым – кванттық жазу. Кванттық оқ туралы білесіз бе? Кванттық оқ атылғанда бір емес, екі тесік қалдырады». Оның прозасының маңызды бөлігі – сызықты емес оқиғалар мен метафораларды қолдану. Харрис қолданған тағы бір әдіс – сөздер мен ұғымдарды күтпеген, қарсылық тудыратын тәсілмен біріктіру, көбінесе қарама-қайшылықтардың парадоксалды үйлесімінде. Осы біріктіру әдісі арқылы Харрис екі категорияның бір-біріне толыққанды қарсы келуін болдырмайтын, оларды байланыстыратын түбірді көрсетеді. Бұл әдіс тілдің күшін ашады, қалыптасқан сенімдер мен көзқарастарды өзгертеді, сөздер мен ұғымдарды жаңа байланыстарда «босатады» және сананың алхимиялық қырларын аңғартады. Харрис тілді әлеуметтік және адамзаттық өзгерістердің кілті деп санайды. Оның көзқарасы тілдің құлдыққа салу және босату қабілетіне негізделген. Осы ізденіс пен түсінік оның адам құлдығы туралы көркем әңгімелерінің тақырыбын құрайды. Харрис тілді құлдарды бағындыру мен оларға келісімшарт жасаудағы маңызды элемент, сондай-ақ тарихтың қирату процестерін кері қайтару құралы ретінде көрсетеді. «Павлин сарайы» романында Харрис адамдар арасындағы араздық тудыратын қарама-қайшылықтардың иллюзиясын ашуға тырысады. Өзен экспедициясына шыққан экипаж мүшелері бірден-бір қайғылы оқиғаларға ұшырап, әрқайсысының өліміне соқтырады. Осы жолда Харрис олардың қырылуының басты факторы ретінде айналасындағы әлемдегі және бір-бірімен қарым-қатынастағы екіұштылықты татуластыра алмауын көрсетеді. Оның екіұштылықты жою әдісімен, африкалық дәстүрде өлімнің жанға соңғы нүкте қоймайтынын еске ала отырып, Харрис олардың тек физикалық өлімде ғана татуласатынын көрсетеді, оларды бөлген қарама-қайшылықтардың иллюзиясының беткейлігін ашады. Бір сұхбатта Харрис «көрінетін әлемді сипаттағанда тіл дамиды және көрінбейтін шындықтарды қамти бастайды» деп атап өтті. Харрис өзінің жаңашыл әдеби техникасын кванттық теория сияқты әрекет ететін физикалық әлемге куә болғанның нәтижесі деп санайды. Жаңа түсініктерін қабылдау үшін Харрис «кванттық көркем әдебиет» жазып жатқанын түсінгенін айтады. Оның жұмысының «кванттық» компоненті – бұл оның Гвиананың ішкі аймандарының жер зерттеушісі ретінде екі онжылдық бойында терең әсер еткен шындықтың өзінің талабына сай болуға тырысуы. Табиғат пен әдеби стилі арасындағы байланыс туралы Харрис былай деп жазды: «Үстел орманнан шыққан ағаштан жасалған, орман – планетаның өкпесі, ал планетаның өкпесі жұлдыздарға дем береді. Мұнда түрлі байланыстар бар, олар кванттық байланыстар. Кванттық механика мен физика осы байланыстарды қабылдайды. Мен сол кезде кванттық механика туралы ештеңе оқымағанмын және мен табиғатқа абсолютті шектеулер қоймауды (маған қызмет ету үшін, құрылымдарымды қолдау үшін табиғатты жоққа шығаруды) интуитивті алаңдаушылық ретінде қарадым. Мен өзімді тірі, алаңдататын, бірақ өте бай мәтінге, пейзаждарға, өзендерге, аспанға батыруым керек еді. Тіл тек прогрессивті кедейленуді бекітуге арналған құралдар болмай, өзінің келісімін бұза бастады. Тілге күрделірек және интуитивті тәсіл болды, оның арқылы адам ауырады және өлшемділіктің ерекше қуаныштарын сезінеді». (Харрис, «Қиялдың құрылысы» A 72) Оның жазуы амбициялық тәжірибелік деп аталады және оның баяндау құрылымы «көп және икемді» деп сипатталады. Оның романдарындағы кең таралған метафикция құрастыру әдістеріне армандар мен армандардағы армандар (Гайана төрттігі (1985) және Қараңғы шуар (2001)), эпикалық поэзиядан алынған троптар, табылған немесе алынған мұрағаттық материалдар (мысалы, «Күту бөлмесінде» (1966) немесе «Қақпадағы періштеде» (1982) баяндаушы талдаған паналық журналдары немесе «Күн мен түннің серіктерінде» (1975) Анонимді ақымақтың қағаздары) және әр түрлі роман әлемдерінде бірдей кейіпкерлерді қайта-қайта пайдалану (мысалы, «Павлин сарайынан» шыққан Да Сильва егіздері, олар бүкіл шығармада қайтадан пайда болады, мысалы, Да Сильваның «Егілген жабайы жері» (1977)). Харрис өзінің жаңалықтары мен әдеби әдістерін кванттық көркем әдебиет деп атады. 2010 жылдың шілдесінде Майкл Гилкеске берген сұхбатында ол былай деді: «Мен кванттық шындық идеясына мен айналысып жатқан ландшафт түрінен келдім. Ағаштар, өзендер, жартастар, адамдар, сарқырамалар және олардың ішінде түрлі қарама-қайшылықтар болды. Жерде, өзендерде, сарқырамаларда қарама-қайшылықтар болды, ал мұны жазу үшін мен кейіннен кванттық шындық екенін білген әдіс табуым керек еді. «Павлин сарайын» жазған кезде мен кванттық физика туралы ештеңе білмедім. Кейіннен мен осы идеяны саналы түрде қолдандым, себебі мен оған бұрыннан ашылғанмын. Ол менің барлық романдарымда жүреді». Ол «Карнавал трилогиясында» және соңғы романында «Кеңістік өзенінің төрт жағасында» берілген анықтаманы қолданады.

The technique of Harris has been called experimental and innovative. Harris describes that conventional writing is different from his style of writing in that "conventional writing is straightforward writing" and "My writing is quantum writing. Do you know of the quantum bullet? The quantum bullet, when it's fired, leaves not one hole but two." The use of nonlinear events and metaphor is a substantive component of his prose. Another technique employed by Harris is the combination of words and concepts in unexpected, jarring ways, often in the paradoxical yoking of opposites. Through this technique of combination, Harris displays the underlying, linking root that prevents two categories from ever really existing in opposition. The technique exposes and alters the power of language to lock in fixed beliefs and attitudes, "freeing" words and concepts to associate in new ways and revealing the alchemic aspects of consciousness. Harris sees language as the key to social and human transformations. His approach begins with a regard of language as a power to both enslave and free. This quest and understanding underlies his narrative fiction themes about human slavery. Harris cites language as both, a crucial element in the subjugation of slaves and indentures, and the means by which the destructive processes of history could be reversed. In Palace of the Peacock, Harris seeks to expose the illusion of opposites that create enmities between people. A crew on a river expedition experiences a series of tragedies that ultimately bring about each member's death. Along the way, Harris highlights as prime factor in their demise their inability to reconcile binarisms in the world around them and between each other. With his technique of binary breakdowns, and echoing the African tradition of death not bringing the end to a soul, Harris demonstrates that they find reconciliation only in physical death, pointing out the superficiality of illusions of opposites that separated them. Harris noted in an interview that "in describing the world you see, the language evolves and begins to encompass realities that are not visible". Harris attributed his innovative literary techniques as a development that was the result of being witness to the physical world behaving as quantum theory. To accommodate his new perceptions, Harris said he realized he was writing "quantum fiction". The "quantum" component of his work is his attempt to measure up to the demand of reality itself, deeply influenced by his two decades as a land surveyor of the Guyanese interior. Of the connection between nature and his literary style, Harris wrote:

"The table comes from a tree in the forest, the forest is the lungs of the globe, and the lungs of the globe breathe on the stars. There are all sorts of connections and those are quantum connections. Quantum mechanics and physics would embrace those connections. At that stage I had read nothing of quantum mechanics and I simply addressed my repudiation of absolute chains upon nature (my repudiation of a nature there to serve me, to prop up my structures) as an intuitive disturbing necessity. I needed to immerse myself in the living, disturbing, but immensely rich text of landscapes/riverscapes/skyscapes. Language began to break its contract with mere tools framed to enshrine a progressive deprivation. There was a more complex and intuitive approach to language in which one suffers and through which one perceives the peculiar ecstasies of dimensionality." (Harris, "The Fabric of the Imagination" A 72)

His writing has been called ambitiously experimental and his narrative structure is described as "multiple and flexible". Common metafiction framing techniques in his novels include dreams and dreams within dreams (as in the Guyana Quartet (1985) and The Dark Jester (2001)), tropes from epic poetry, found or received archival material (such as the asylum journals analysed by the narrator in The Waiting Room (1966) or The Angel at the Gate(1982), or the papers of Idiot Nameless in Companions of the Day and Night (1975)), and the repeated use of the same characters across different novel universes (such as the da Silva twins from Palace, who reappear throughout the oeuvre, for example in Da Silva Da Silva's Cultivated Wilderness (1977)). Harris categorized his innovations and literary techniques as quantum fiction. In a July 2010 interview with Michael Gilkes, he said: "I came to the idea of a quantum reality through the kind of landscape I was dealing with. You had trees, rivers, cliffs, human beings, waterfalls and you had various opposites in them. There were opposites in the land, in the rivers, in the waterfalls, and in order to write about this I had to find a method which I later discovered was a quantum reality. At the time when I wrote Palace I knew nothing of quantum physics. Later on I used the idea consciously, since I had already opened myself to it. It runs through all my novels." He uses the definition in The Carnival Trilogy and in the final novel, The Four Banks of the River of Space.

Өлім және мұра

Харрис 2018 жылдың 8 наурызында Англияның Челмсфорд қаласындағы үйінде табиғи себептерден қайтыс болды. Оның туған күнінің 100 жылдығы Бокас әдеби фестивалімен тойланды.

Шығармашылық емес

1967: Дәстүр, жазушы және қоғам: Сыни эсселер. Лондон: "New Beacon Books" баспасы. 1970: Кариб теңізі мен Гвианадағы тарих, аңыз және миф. Джорджтаун: Ұлттық тарих және өнер кеңесі. 1974: Қазба және Психея. Остин: Техас университеті. 1981: Зерттеулер: 1966–1981 жылдарға арналған лекциялар мен мақалалар жинағы. Орхус: Dangaroo Press. 1983: Ғарыш жатыры: Кроссмәдениеттік қиял. Вестпорт: Greenwood Press. 1992: Радикалды қиял: Лекциялар мен сөздер. Лиеж: L3. 1999: Қиялдың аяқталмаған генезисі: Уилсон Харристің таңдамалы эсселері. Лондон: Routledge.