Алғашқы Егін Қорбаны

Кіріспе

Егіннің алғашқы өнімдерін діни құрбандыққа шалу

"Бірінші жемістер" – егістің алғашқы өнімдерін діни құрбандыққа шалу рәсімі. Көне грек, рим және еврей діндерінде алғашқы өнімдер дін қызметкерлеріне құдайға арналған құрбандық ретінде ұсынылған. 1966 жылдан бастап, ерекше "Бірінші жемістер" мерекесі ежелгі африкалық егін жинау тойларын жаңғыртып, одан афроамерикандық Kwanzaa мерекесі пайда болды.

Ежелгі Грецияда

Ежелгі Афинада алғашқы жемістерді "апарх" деп атаған. Соғыс уақытын қоспағанда, бұл Элевсияның Деметра мен Коре құдайларының ғибадатханаларына қаражат жинаудың негізгі көзі болатын. Егіндік өнімдерінің көп бөлігін ғибадатханада сатумен қатар, түскен табыс ғибадатхана кешенін күнделікті күтіп ұстауға жұмсалды. Периклдің тұсында бұл Афинаның билігін кеңейтудің бір жолы болды. Демос, яғни дауыс беретін азаматтар, ғибадатхананың жұмысын сайланған кеңестер арқылы бақылайтын. Соғыс кезінде немесе басқа да қажеттіліктер туғанда, демос ғибадатхананың қазынасынан ақша алатын. Афинаның бақылауындағы көршілес қалалар өздерінің егіндерінен үлес беруге міндетті болды. Бұл Афинаны байытып, оның билігін арттырды. Бұның көп бөлігі ғибадатхананың басқарушы органы (эпистаттар деп аталатын) қызметін ауыстырғанда тасқа қашалған ғибадатханалық есептерде көрсетілген. IG I3 386-387 тас жазуынан Элеусина ғибадатханаларының қаржысы қалай жұмыс істегенін көруге болады. IG I3 386–387 тасын аударған доктор Морин Б. Кавано, ғибадатханаға алғашқы жемістерден түскен қаржының зор маңызы болғанын, әсіресе ол афиналық билікке елеулі әсер еткенін айтады. Бұл туралы тас жазбада 20 000 күміс драхмадан астам сомада қалаға берілген қарыз туралы мәлімет бар. IG I2 76 жазуы афиналық демостардың, Афинаның одақтастарының және басқа грек қалаларының Деметра мен Кореге алғашқы жемістерді ұсыну үшін жасаған шараларын көрсетеді. Онда сұлы егісінен бір-бірден алтыдан, ал бидай егісінен бір-бірден он екіден үлес беру керектігі айтылған. Жарлыққа ұсыныс арнайы "құрастырушылар" (syngrapheis) кеңесінен түскен, бұл мәселені салыстырмалы түрде күрделі деп санайтындығын көрсетеді. Арпа мен бидайдан түскен табысқа құрбандық шалынып, екі құдайға арнап сыйлықтар берілсе, қалған астық сатылатын. Кейбір одақтастар Афинаға келгенін айтып, бірақ ресми тұлғалар тарапынан қабылданбағанын мәлімдеп, астықтан бас тартуы мүмкін деген алаңдаушылық болды. Сондықтан, жазуда Иеропоиоидың астықты бес күн ішінде қабылдауы немесе 1000 драхма көлемінде айыппұл салуы талап етіледі. Басқа гректерді де өздеріне тарту үшін, иеропоийлер алған астықтың салмағын тақтаға жазып, басқа қалаларға таратып, соларды да үлес қосуға шақыратын. Бесінші ғасырдағы Афинадағы атақты болжамгер Лампон жарлық жобасына бірнеше өзгерістер енгізуді ұсынды: жарлық Элеусиде де, Афинада да стелаларға жазылуы керек, келесі жылы қосымша ай болуы керек және Пеларгикон (Акропольдің батыс жағындағы қасиетті жер) тазаланып, қорғалуы керек. Бұл оның сарапшылығы арқасында алған беделін көрсетеді, өйткені афиналықтар көп салалардағы сарапшыларды мойындаудан жаңылған. Алғашқы өнімді ұсынудың себебі үш діни фактордың бірігіп жатқаны: екі құдайға құрмет көрсету қажеттілігі, Аполлонға бағыну (оракул арқылы) және "ата-баба дәстүрі". Соңғы екі фактор жақындағы оракулдың ескірген немесе өзгере бастаған ескі дәстүрге сәйкес келетінін көрсетеді. Ұсынылған өнім үшін "егер олар афиналықтарға зиян келтірмейтін болса, мол өнімнің көптеген пайдалары болады". Сондықтан, сыйлық, құдайлардың кепілдігімен ғана қамтамасыз етіле алатын, Афинаға зиян келтірмеу шартына байланысты болды. Жарлықтың нақты мерзімін анықтау мүмкін емес, алайда мұндағы ерекше діни саясат пен афиналық саяси үстемдіктің үйлесімі Афинаның империялық кезеңі бойына өзекті болып табылады. Бұл Афинаның Грекиядағы көшбасшылыққа деген талаптарын жариялауға ұмтылуының және сонымен бірге одақтастарымен байланысын нығайтуының мысалы. Осыған ұқсас, одақтастар қала Дионисияға жыл сайынғы құрмет пен Панафинеяға құрбандық әкелуі күтілді.

In Classical Athens the First Fruits were called an offering of aparche. Except during times of war, this would be a major source of funds for the temples of the Eleusinian goddesses, Demeter and Kore. Much of the agricultural offering was sold by the temple with the proceeds being used to pay for the daily upkeep of the temple complex. Under Pericles' rule, it became a way of extending Athens' power. The Demos or voting citizens would control the operation of the temple by elected boards. During times of war or for other necessity the Demos would borrow money from the treasury of the temple. Neighboring cities under Athens' control were required to give offerings from their harvests. This served to enrich Athens and extend her power. Much of this was shown in the temple reports which were carved in stone when the governing body (called the epistatai) of the temple changed hands. In the stone IG I3 386 387 it can be seen how the finances of the Eleusinian temples worked. Doctor Maureen B. Cavanaugh who translated stone IG I3 386–387, argues that there were heavy implications of the funding realized from the First Fruits donations to the temple, in particular that it brought significant impact on Athenian power. This is noted in a loan cited in the stone record, of over 20,000 silver drachmas to the city. Inscription IG I2 76 shows the provisions made for the offering of first fruits to Demeter and Kore by Athenian demes, Athens' allies and other Greek cities. It sets out that one six hundredth of the barley crop and one twelve hundredth of the wheat was to be offered to the goddesses. The proposal for the decree came from a special board of 'draftsmen' (syngrapheis), which suggests that the matter was deemed relatively complicated. Sacrifices were to be paid for out of the proceeds from the barley and wheat, votive offerings were to be made to the two goddesses, and the rest of the grain was to be sold. There were clearly concerns that some allies might avoid offering grain by claiming that they had come to Athens but never been received by officials there. So, the inscription insists that the Hieropoioi accept the grain within five days, or otherwise be subject to a substantial fine of 1000 drachmas. In order to draw in other Greeks, the Hieropoioi were then to record the weight of grain received on a board and distribute it to other cities, encouraging them to contribute. Lampon, a renowned seer in fifth century Athens, moved a rider in which he proposed several changes to the draft decree: that the decree should be inscribed on stelai both in Eleusis and in Athens, that there should be an intercalary month in the following year, and that the Pelargikon (sacred land around the western end of the Acropolis) should be tidied up and protected. This demonstrates the authority which he gained from his expertise as a seer – notable since the Athenians tended to shy away from the recognition of experts in most fields. The motivation behind the offering of first fruits is a combination of three religious factors: the need to honour the two goddesses, obedience to Apollo (in the form of the oracle), and 'ancestral custom'. The last two factors suggest that a recent oracle was in line with an older practice which had either fallen into disuse, or was being transformed into a much larger affair. In return for the offering, 'there will be many benefits in abundance of good harvests if they are men who do not injure the Athenians'. The reward, therefore, although it could only be guaranteed by the gods, was conditional on not injuring Athens. The decree cannot be dated precisely, however the combination of specific religious policy and Athenian political dominance evident here is relevant throughout Athens' imperial period. It is an example of Athens striving to advertise her claims to leadership in Greece, whilst simultaneously binding herself more closely with her allies. Similar to this is the expectation that allies would bring annual tribute to the City Dionysia, and sacrificial contributions to the Panathenaea.

Иудаизмдегі

Ежелгі яһуди дінінде бикурим – құрбандық шалудың бір түрі болған. Әрбір егін жинау маусымында алғашқы өсірілген жемістер ғибадатханаға әкеліп, құрбандық тақтасының жанына қойылып, арнайы дұға оқылатын. Бірінші жемістерді ғибадатханаға әкелу туралы бұйрық Торада кездеседі, және кейінгі үзіндіде дін қызметкеріне алғашқы жемістерді ұсынған кезде оқылған дұға (сонымен қатар Авовал деп аталады) жазылған. Осы құрбандыққа қатысты егжей-тегжейлі заңдар раввиндер Талмудтың Бикурим трактатында жазылған.

Христиан дінінде

Христиан дінінде, Ежелгі Келісімде, «егін піскенде діни қызметкер егінге барып, алғашқы піскен дәнді жинап алады. Содан кейін ол бұл дәнді киелі орынға алып барып, Раббының алдында көрсетіп, жайнатады». Ертедегі шіркеудің Дидахесі «ақша, киім және барлық мүліктеріңнен» тұңғыш өнімді беруге кеңес береді (13:7). Алғашқы жемістерді шіркеуде баталау дәстүрі Батыс христиандығында Ламмас мейрамы (Нан мейрамы) арқылы тойланады. Шығыс православие христиандығында «бірінші жемістер» дәстүрі 6 тамызда тойланатын Мәсіхтің Тәнінің өзгеру мейрамында сақталады. Христиан дінтерінде ондық діни басшыларды және ғимараттарды ұстауға негізгі кіріс көзі ретінде сыйлық немесе мүлік ретінде беріледі; сыйлықтар – ондықтан артық берілген қаражат немесе ресурстар. Жаңа Келісімдегі Бірінші Қорынттықтарға жолданған хатта Исаның қайта тірілуі алғашқы жемістің үлгісі ретінде айтылады: «Ал енді Мәсіх өлімнен қайта тірілді, ұйықтап қалғандардың алғашқы жемісі» (1 Қорынттықтар 15:20). Канондық Інжілдерде алғашқы жемістердің жиналуы бейнелі және аллегориялық мағынада қолданылады. Матай Інжілінде Исаның «егін жинау кезінде» орақшыларға (яғни періштелерге) «қоқсауылды» жинап, байланыстырып, өртеуді, ал «бидайды» «өзінің амбарына жинауды» бұйырғаны жазылған (Матай 13:30). Кейбіреулер бұл үйретім Соңғы Сот туралы емес, құдайға алғыс айтуға қатысты емес, «қоқсауыл» – Құдайға және оның ұлы Исаға сенбеген күнәкарлар, ал «бидай» – Құдайға сенушілер екенін айтады, бірақ бұл Матай 24:31 және Аян 14:4 аяттарында айтылғандай, көтерілумен де үйлеседі. Басқа христиандар мен ерте гностик жазушылары бұл күнә туралы емес, Исаның үйретімдерін ұстану және бұрынғы білімдерін тастау туралы екенін айтады. Жохан Інжілінде Исаның «егін жинаушы жалақы алады және мәңгілік өмірге жеміс жинайды, осылайша егін егуші де, жинаушы да бірге қуанады» (Жохан 4:36) дегені айтылған. Кейбір христиандар бұл сөздердің Құдайдан сыйлық алу туралы екенін айтады.

In Christianity, the Old Testament, "when the harvest ripened the priest went into the field and gathered a sheaf of first ripened grain. Then he took that sheaf into the temple and waved it before the Lord." The Didache of the early Church enjoined firstfruits be given of "money, clothes, and all of your possessions" (13:7). The practice of having the First Fruits blessed at the church has been celebrated through the feast of Lammas (Loaf Mass Day) in Western Christianity. In Eastern Orthodox Christianity, the 'first fruits' tradition is kept during the Feast of the Transfiguration, held on August 6. In Christian denominations, the tithe is given as a donation or offering serving as a primary source of income to maintain the religious leaders and facilities; offerings are funds or resources given beyond the amount of the tithe. First Corinthians, in the New Testament, referred to Jesus' resurrection as a type of First Fruit, "But now Christ has been raised from the dead, the first fruits of those who are asleep." In the canonical gospels, the harvest of First Fruits is used metaphorically and allegorically. In the Gospel of Matthew, Jesus is described as stating that "in the time of harvest" he would instruct the harvesters (i. e., the angels) to gather the "tares", bind them into bundles, and burn them, but to "gather the wheat into [his] barn" (Matthew 13:30 (KJV)). Some argue that this teaching is about the Last Judgment rather than offering any thanksgiving to a deity, the “tares” being sinners or unbelievers of God and his son Jesus and the "wheat" being believers of God, although it also fits the rapture as noted in Matthew 24:31 (KJV) and Revelation 14:4 (KJV). Other Christians, as well as early Gnostic writers, argued it was less about sin and more about following Jesus' teachings and abandoning the teachings they had formerly known. In the Gospel of John, Jesus is described as stating "he that reapeth receiveth wages, and gathereth fruit unto life eternal: that both he that soweth and he that reapeth may rejoice together" (John 4:36 (KJV)), which some Christians argue is about rewards from God for those who perform God's work.

Шығыс христиандық

Шығыс православие шіркеуінде алғашқы өнімдерді ұсыну – шүкіршілік айту және бата беру рәсімі. Өнім шіркеуге берілмей, адалдар тарапынан тұтынылады (бірақ қалауынша сыйлық ретінде де ұсынылуы мүмкін). Осы батаның литургиялық мәні – адалдардың Алланың мейірімділігімен берген нәрсесінің белгісі ретінде Құдайға қайтаруы, Құдай осы алғашқы жемістерге батасын беріп, оларды адалдардың пайдасы мен батасы үшін қайтарады. Алғашқы жемістерді баталау дәстүрлі түрде Ұлы Тұңғыш көрініс мейрамында (6 тамыз) жүзімді баталаумен басталады. Жүзім өспейтін аймақтарда алма сияқты ерте пісетін басқа жемістер де ұсынылуы мүмкін. Құдай қызметінің соңында діни қызметкер алғашқы жемістерді баталайтын арнайы рәсім өтеді, ол: «Иеміз оларға батасын берсін, олар бізге қуаныш сыйласын және осы жемістердің сыйлығын күнәларымызды жуу үшін қабылдасын» деп тілейді. Орақ маусымы кезінде әрбір өнімнің алғашқы жемісі шіркеуге әкелініп, баталанып, ұқсас үлгіде, бірақ басқа дұға оқылады: «Раббы, біздің сыйлығымызды мәңгілік қазынаңа қабылдап, бізге жер бетінде молшылық берсін».