Капитанның қуыршағы: Махаббат, соғыс және рухтың құлауы
The Captain's Doll
Д.Г.Лоуренс әңгімесі "Капитанның қуыршағы" – неміс аристократы мен шотланд офицері арасындағы қарым-қатынас, күрделі үшбұрыш туралы. Кітаптан фильмге дейін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Капитанның қуыршағы – ағылшын жазушысы Д.Х. Лоуренстің қысқа әңгімесі немесе повесі. Ол 1921 жылы жазылған және алғаш рет Мартин Секкер 1923 жылғы наурыз айында «Ледиберд» және «Лиса» жинағында жарияланған. Ол 1983 жылғы Джереми Айронстың капитан рөлінде ойнаған сол аттас телефильмнің негізі болды. Оқиға құлаған неміс аристократы, графня Йоханна «Ханнель» цу Рассентлоудың ерекше философиясы бар шотланд офицерімен қарым-қатынасын баяндайды. Бұл қарым-қатынас Д.Х. Лоуренстің ерекше «жаман үшбұрыштарының» біріне айналады. Капитан Александр Хепберн мен Ханнельдің жақын қарым-қатынасына капитанның әйелі Эванжелин Германияға барып, күдікпен қарағанда нүкес жеткізеді. Сюжет екі параллель баяндамамен дамиды: біреуі – символикалық, екіншісі – осы кейіпкерлер туралы дәстүрлі қысқа әңгіме. Бір мезгілде өрбитін символикалық әңгіме «Капитанның қуыршағы» атты орталық бейнеге ден қояды, содан кейін әңгіме осы атауды иеленеді. Бұл қуыршақ – капитанның «жіңішке аяқтары» мен көзді алатын қара көзімен, жансыз нысанның жібек және каликоға оралған таңғажайып суреті. Бұл қуыршақ – оқиға бойына жалғасатын мотив, өйткені ол соғыстың адамгершіліксіз әсерінің метафорасы болып табылады – соғыс машинасының бір бөлігі болған және содан кейін «біздің құнымыз өте төмен» деп сенетін ағылшын джентльмені Хепбернге қатысты. Лоуренс қолданған тағы бір терең метафора және бейне – алыстан «суық, ашулы» деп сипатталатын алып «мұздық», ол капитанның Ханнельді бағындыруға деген терең құштарлығын көрсетеді және оны «физикалық, сексуалдық және ішкі жағынан» жеңуге тырысады. Жұбайлар бірге тауға көтеріледі, ал осы табиғи кереметтің зорлығы адамның салыстырмалы кішілігі туралы әңгімеге бастайды, бұл капитанды таудан да үлкен екенін мәлімдеуге итермелейді. Ол бұл суретті алып мұзға проекциялайды, оның «мұздай жұмсақ еті» Ханнельдің Австриядағы жаңа үйінің жанындағы көлде жүзуі туралы бұрынғы сипаттамаларға еске түсіреді. Сыншылар осы мұз ескерткішінің символикалық мағынасын талқылайды, өйткені капитанның оны жаулап алуға деген ниеті Ханнельдің «төменнен қарай» бақылап тұрған метафоралық басып тастауын көрсетеді, ол капитанның саммитқа асыққандығын көреді. Басты биікке жеткенде капитан сергіп, бірақ Лоуренстің баяндауы капитанның дүниетанымының өзгеруіне қатысты, бұл тұщы мұздың көрінісімен сипатталады – «мұз әлемі» – «өзінің тіршіліксіздігімен жеткілікті». «Лиса» романындағы жыныстық қатынас туралы түсініктемеге ұқсас, соғыс ағылшын қоғамындағы әлеуметтік рөлдердің парадигмалық өзгерісін қалай тудырды, бұл қызықты әңгіме оқырманға рухтың өлімі және таптардың айырмашылығы туралы терең түсінік береді. Д.Х. Лоуренстің «Үш повесть» антологиясының кіріспесі «Лиса», «Капитанның қуыршағы» және «Кеңезеқұс» повестерін біріктіреді, оларды Уилфред Оуэннің поэзиялық туындыларымен салыстырады, олар соғыстың «аянышты» көркемдік зерттеуі болып табылады. Бұл Лоуренстің көптеген хаттарында және осы мәтіндерде көрінеді, өйткені кейіпкерлердің әрқайсысы Бірінші дүниежүзілік соғыстың әсеріне ұшыраған. Лоуренс Бірінші дүниежүзілік соғыстың әлеуметтік және жеке салдарларын жақсы байқаған болуы керек, өйткені ол соғыстан кейін көп ұзамай, 1923 жылы оны жазып, жариялаған.
The Captain's Doll is a short story or novella by the English author D. H. Lawrence. It was written in 1921 and first published by Martin Secker in March 1923 in a volume with The Ladybird and The Fox. It was the basis of the 1983 TV film of the same name with Jeremy Irons as the Captain. The story chronicles the journey of fallen German aristocrat Countess Johanna 'Hannele' zu Rassentlow as she dates a Scottish officer of unusual philosophy. The relationship develops into one of D. H. Lawrence's idiosyncratic 'wicked triangles'. The intimate relationship between Captain Alexander Hepburn and Hannele is intruded upon when the captain's wife Evangeline travels to Germany suspicious of foul play. The plot unfolds with two parallel narratives; one in the symbolic domain, the other a traditional short story narrative about these protagonists. The concurrent symbolic tale that unfolds centers around the central image of The Captain's Doll–after which the story gains its title. This doll is a striking portrait of the Captain, with his "slender legs" and mesmerizing dark stare encapsulated in the silks and calico of a lifeless, inanimate object. This doll is an ongoing motif throughout the story as it acts as a metaphor for the dehumanizing effects of war on Hepburn – an English gentleman who had been part of the war machine and in the aftermath has come to believe that "we are worth so very little". Another profound metaphor and image employed by Lawrence is the great 'glacier' described from afar to be "cold, angry" and a reflection of the captain's deep seated desire to subjugate Hannele and arguably conquer her "physically, sexually and from the inside" as she muses in free indirect speech narration. The couple ascend the mountain together, and the sheer enormity of this natural wonder prompts discussion of the smallness of a human being in comparison, bringing the captain to make megalomaniacal claims that he is indeed bigger than the mountain. He projects this onto the vast ice, its "soft flesh like" described with uncanny similarity to the earlier descriptions of Hannele swimming in the lake near her new home in Austria. Critics have debated the symbolic meaning of this ice monument, as the captain's determination to conquer it points to the obvious metaphorical domination of Hannele who "watches from below" as the crazed captain scrambles to the summit. Reaching the top, the captain is invigorated, yet Lawrence's narration becomes quite introspective of the transformation of the captain's worldview implicitly coupled with description of this barren vista of ice–"a world of ice"–that is "sufficient unto itself in its lifelessness". Akin to the gender commentary in The Fox on how the war had created a paradigm shift in the social roles within English society, this compelling narrative imparts to the reader a more intimate account of the death of a spirit and the dissemblance of class. The introduction of D. H. Lawrence, Three Novellas, an anthology that collates The Fox, The Captain's Doll, and The Ladybird, makes a comparison between the poetic works of Wilfred Owen and these stories as literary exploration of war that 'pity war'. This comes across in many of Lawrence's letters and implicitly in these texts, as each of the characters is in some way impacted by World War I. Lawrence must have been a keen observer of the social and personal ramifications of World War I, having written and published soon after the war, in 1923.