Кіріспе
Кинофильмдегі функционалдық элемент. Киноперфорациялар, сондай-ақ перфорациялар және тісті дөңгелек тесіктері деп те аталады, фильмнің өндірісі кезінде жасалатын және фильмді тасымалдау (тісті дөңгелектер мен қысқыштар арқылы) және бекіту (тігізгіштер арқылы) үшін қолданылатын тесіктер. Фильмдердің перфорациясы фильмнің өлшеміне, форматына және қолданылу мақсатына қарай әртүрлі болуы мүмкін. Перфорациялар кейбір камера жүйелерінде кадрдың мөлшерін анықтау үшін стандартты өлшем ретінде де қолданылады. Кейбір форматтар өлшемді анықтаудың оңай жолы үшін "кадр/өлшем бойынша перфорациялар" қатынасы арқылы көрсетіледі. Мысалы, 35 мм Академия – 4 перфорациялық 35 мм; VistaVision – 8 перфорациялық 35 мм; ұзақ уақыт бойы қолданылып келген Todd AO 70 мм фильм – 5 перфорациялық 70 мм; ал IMAX – 15 перфорациялық 70 мм. Бұл сипаттама фильмнің көлденең немесе тік тасымалданатынын көрсетпейді, бірақ бірдей өлшемде бірдей перфорациялар саны бар көлденең жүйелер қазіргі уақытта жоқ болғандықтан, күмәндік туындамайды.
Film perforations, also known as perfs and sprocket holes, are the holes placed in the film stock during manufacturing and used for transporting (by sprockets and claws) and steadying (by pin registration) the film. Films may have different types of perforations depending on film gauge, film format, and intended usage. Perforations are also used as a standard measuring reference within certain camera systems to refer to the size of the frame. Some formats are referred to in terms of the ratio "perforations per frame/gauge size" to provide an easy way of denoting size. For instance, 35mm Academy is also known as 4 perf 35mm; VistaVision is 8 perf 35mm; the long time standard Todd AO 70 mm film is 5 perf 70mm; and IMAX is 15 perf 70mm. This description does not indicate whether the film transport is horizontal or vertical, but uncertainty is precluded because there are currently no horizontal systems using the same number of perforations on the same gauge as a vertical one.
Ауыртпалық
Перфорациялардың бір ерекшелігі – олардың "қадамы". Бұл екі тізбектелген перфорацияның жоғарғы бөліктері арасындағы қашықтықты өлшеу. 35 мм және 16 мм киноленталар үшін екі түрлі қадам болады: қысқа қадам (көбейтуге немесе басып шығаруға арналған камералық ленталар және көптеген аралық қолданулар үшін) және ұзақ қадам (тікелей көрсетуге арналған камералық ленталар, басып шығаруға арналған ленталар, арнайы аралық қолданулар, сондай-ақ 135 мм фотокамера ленталары үшін). 35 мм лента үшін бұл шамалар 0,1866" және 0,1870" (4,740 мм және 4,750 мм); ал 16 мм лента үшін – 0,2994" және 0,3000" (7,605 мм және 7,620 мм). Бұл ерекшелік ертедегі нитроцеллюлозалық негіздегі ленталар өңдеу кезінде жылудың әсерінен шамамен 0,3% қысқаруына байланысты туындады, сондықтан лента басу жабдықтары өңделген кіріс пен өңделмеген шығыс арасындағы өлшемдерін ескеретіндей етіп жасалды. Клеткалық ацетат лентасы жасалғанда, ол қысқармайтындықтан, қолданыстағы жабдықпен үйлесімді болу үшін екі түрлі форматта шығарылды.
Пішіндері
Сонымен қатар, 35 мм пленка үшін ғана осы перфорациялардың бірнеше әртүрлі пішіні болады.
БХ
BH (Bell and Howell) перфорациялары камералық негативті фильмде қолданылады және тік сызықты жоғарғы және төменгі жиектерімен, сыртқа қарай иілген бүйірлерімен сипатталады; олар 20-шы ғасырдың басынан бері пайдаланылып келеді. BH перфорациясы шамамен 0,110" (2,79 мм) диаметрлі шеңбер болып табылады, ал жалпақтанған қабырғалары шамамен 0,073" (1,85 мм) биіктік береді. Бұрыштары бұрын өткір болған, бірақ 1989 жылы олардың беріктігін арттыру үшін 0,005" (0,127 мм) мөлшерінде сәл дөңгелектендірілді. BH1866 перфорациясы, немесе 0,1866" қадамы бар BH перфорациясы – негативті және аралық (интерпозитивті / интернегативті) зертханалық фильмдер үшін қазіргі стандарт. BH1870 перфорациясы, немесе 0,1870" қадамы бар BH перфорациясы – тікелей көрсетуге (прокаттық түсірілімдерге) арналған оң көшірмелер үшін бастапқы стандарт болды.
КС
KS (Kodak Standard) перфорациялары 1920-шы жылдары көрсетілімдік пленканың қызмет ету мерзімін ұзарту үшін, жарылуға бейім болатын өткір бұрыштарды жою арқылы енгізілді. KS перфорациялары бір кезде негативтер мен аралық пленкалар үшін де ұсынылған, бірақ осы мақсаттар үшін тек Шығыс блогы елдері (КСРО және оның одақтастары) қабылдады. Батыс блогы елдері негативтер мен аралық пленкалар үшін BH перфорацияларын сақтап, оң басу пленкалары және 35 мм ені бар әуесқой пленкалар үшін KS перфорацияларын қабылдады. Бұл, Батыс блогының ұсынысы мен стандарты Шығыс блогымен қабылданған, ал оны қабылдауды ұсынған блок толығымен қабылдамаған сирек жағдайлардың бірі болды. Бүгінгі күні Батыс блогының барлық кәсіби камералары BH перфорацияларын қолданады, сондай-ақ аралық қолданыстарда (интерпозитивтер мен интернегативтер, сонымен қатар IP/IN процесі деп аталады) да қолданылады. Бұл қабылдаудың бір қыры – әуесқой камера пленкаларының кәсіби мақсаттарға "ауысуына" тиімді тосқауыл қойды, себебі KS перфорацияланған камера пленкасы Батыс блогының кәсіби камерасынан зақымдалмай өтеді, бірақ KS перфорациясы кәсіби камераның BH өлшемді тіркеу штифтеріне қарағанда тым биік болғандықтан, қажетті тіркеу дәлдігін сақтай алмайды. Биіктіктің артуы суреттің тіркелуінің BH перфорацияларымен салыстырғанда әлдеқайда нашар дәлдікке ие екенін де білдіреді, олар негативтер үшін стандарт болып қала береді. KS1870 перфорациясы немесе 0,1870 дюйм қадамы бар KS перфорациясы – бұл көрсетілімдік басулар мен 135 камералық пленкалар үшін қазіргі заманғы стандарт. 65/70 мм, басқа бір "кәсіби" стандарт, KS перфорациялары негативтер мен оң қолданыстар үшін ұсынылғаннан кейін көп жылдар өткен соң құрылды және оң қолданыстар үшін қабылданды. Осының салдарынан, 65/70 мм барлық қолданыстарда – негативтерде, аралық және оң басуларда тек KS перфорацияларын ғана пайдаланады.
DH
Дубрей Хауэлл (DH) перфорациясы алғаш рет 1931 жылы BH және KS перфорацияларын бір стандартты перфорациямен алмастыру мақсатымен ұсынылды. Бұл перфорация екі түрінің аралас нұсқасы болды: KS сияқты дөңгеленген бұрыштармен тікбұрышты пішіндес және 0,1100 дюйм (2,79 мм) енді, бірақ BH-ның 0,073 дюйм (1,85 мм) биіктігімен. Осылайша, проекцияның қызмет ету мерзімі ұзартылып, тіркеудің дәлдігі жақсарды. Оның басты қолданылу салаларының бірі – Technicolor компаниясының бояу сіңдіру басып шығару (бояу трансфері) технологиясы болды. DH перфорациясы кеңінен таралған жоқ, ал 1950 жылдары Kodak компаниясының монопакетті Eastmancolor пленкасын енгізуі бояу трансферіне қатысты сұранысты төмендетті, мысалы, қысқа теріс пленкадан контактілік түрде басылған ұзақ теріс интерпозитивтерді жасауды.
СҚ
1953 жылы CinemaScope-тың кеңейтілген сурет аймағы және төрт жолды магниттік дыбыстың қолданылуы (фильмге жабыстырылған төрт магниттік лента) жаңа түрдегі перфорацияны қажет етті. CinemaScope перфорациялары KS перфорацияларына ұқсас, бірақ магниттік жолақтарды орналастыру үшін дерлік шаршы тәрізді болады. Бұл перфорациялар көбінесе CinemaScope (CS) немесе "Fox hole" перфорациялары, немесе жай ғана "Foxholes" деп аталады (өйткені бастапқыда барлық CinemaScope фильмдерін 20th Century Fox жасаған). Олардың өлшемдері 0,0730" (1,85 мм) енімен және 0,0780" (1,98 мм) биіктігімен өлшенді. Өлшемдерінің өзгешелігіне байланысты CS перфорацияланған пленканы стандартты KS тісті дөңгелектері бар проектордан өткізу мүмкін емес, бірақ KS көшірмелерін CS тісті дөңгелектері бар проекторларда көрсетуге болады. CS перфорацияланған материал 1970 жылдардан бері қолданыстан шығып қалды, себебі магниттік дыбысы бар 35 мм көшірмелер сирек кездесе бастады.
17,5 мм
Стандартты 17,5 мм магниттік пленка 35 мм магниттік пленкадан жасалады, ол қолдану алдында екі тең енді және ұзындықта екіге бөлінеді. 35 мм донордың бір жартысының "басы" 17,5 мм ұзындығы бар пленканың бір "басына", ал екінші жартысының "құйрығы" сол 17,5 мм ұзындығы бар пленканың екінші "басына" айналады. 17,5 мм магниттік пленка Paramount және Universal студияларында орналасқан жерде диалог жазу үшін қосымша "стандарт" ретінде қолданылды; ол көбінесе минут сайын 45 фут жылдамдықпен, әдеттегі 35 мм магниттік пленка жылдамдығының жартысымен жұмыс істеді, бұл үнемділікті 4 есеге арттырды, бірақ дыбыстың сапасын едәуір төмендетті, бірақ монофониялық диалог үшін жеткілікті болды. Стереофониялық диалог үшін стандартты 35 мм магниттік пленка қолданылды. Соңғы араластыру кезінде 17,5 мм диалог көбінесе 35 мм орталық трекке немесе толық жабынған магниттік пленкаға көшіріліп, диалог трегі дәстүрлі араластыру процесіне екінші буын 35 мм көшірме ретінде енгізілді. Бұл контексте 17,5 мм пленка тек магниттік дыбыс элементтері үшін және шығындарды қысқартуға тырысатын өндірушілер үшін ғана қолданылады.
16 мм
Барлық 16 мм перфорациялар дөңгеленген бұрыштары бар тікбұрыштар түрінде болады және 0,0500 дюйм (1,27 мм) биіктігінде, 0,078 дюйм (1,9812 мм) енінде. 1989 жылы осы перфорациялардың өлшемдеріне қатысты төзімділік 0,01 мм-ге дейін төмендетілді, бұл 16 мм камера өндірушілеріне тіркеу штифттерін сәл үлкейтуге және 16 мм кадрдың сурет биіктігінің 1/750-інен кем деңгейде суретті тіркеу мен тұрақтылықты жақсартуға мүмкіндік берді.
8 мм
Стандартты 8 мм пленка 16 мм пленканы екі есе жиі тесіктейді (қалыпты 16 мм-дің арақашықтығының жартысы) және дамытудан кейін ортасынан екіге бөлінеді. Super 8 пленкасы 8 мм ені бар, одан да тар тесіктерді пайдаланады. Super 8 тесіктерінің арақашықтығы 0,1667 дюйм, ал биіктігі 0,045 дюйм, ені 0,036 дюйм.
Орналастыру
Жоғарыда сипатталған барлық жүйелер перфорацияларды бір жағынан (Стандартты және Super 8, Super 16) немесе екі жағынан (35 мм және 65/70 мм) орналастырады. Стандартты 16 мм пленка бір немесе екі перфорациялы болуы мүмкін; кейбір ескі камералар екі перфорация талап етеді, бірақ көпшілігі екеуін де қолдай алады. Көптеген камералар екеуін де қолдай алатынына және Super 16 пленкасының танымалдылығының артуына байланысты, бүгінгі таңда өндірілетін 16 мм пленкалар, егер басқаша сұралмаса, бір перфорациялы болып шығады. Кейбір қолданыстан шыққан форматтар, мысалы 9,5 мм пленка және 17,5 мм пленканың кейбір түрлері әр кадрдың арасындағы кадр сызығының ортасында бір перфорацияны пайдаланған. Алайда, бұл кемшілік деп есептеледі, себебі кез келген тісті дөңгелек немесе ине тістің қатесі кадрдың сыртқы жиектеріне емес, ортасына зақым келтіруі мүмкін.
Зақымдану және тексеру
Зақымдалған немесе сынған перфорациялар проектор арқылы өтетін кезде фильмнің жыртылуына әкелуі мүмкін. Фильмді көрсету алдында сынған тістік тесіктері бар-жоғы тексеріледі, бұл процесс "орау" деп аталады. Бұл үшін арнайы механикалық құрылғылар бар, бірақ дәстүрлі әдіс – қолғап киген қолдың саусағы мен бас бармағымен орау станогіна орнатылған фильмнің шеттерін ұстап, пленканы саусақтар арқылы баяу өткізіп, кез келген тоқылған жерді сезу.