Кіріспе

Тарихи түрде әуесқой кино түсіруде жиі қолданылған 8 мм фильм – бұл кинотасма форматы, онда тасманың ені 8 мм-ге тең. Ол екі негізгі түрінде кездеседі: бастапқы стандартты 8 мм фильм, сонымен қатар «кәдімгі» 8 мм деп те аталады, және Super 8. Стандартты 8 мм және Super 8 екеуінің ені 8 мм болғанымен, Super 8 кішкентайрақ және жиірек орналасқан перфорацияларының арқасында үлкен сурет алаңына ие. Super 8-дің Single 8 мм және Straight 8 деп аталатын тағы екі түрі бар, оларға әртүрлі камералар қажет, бірақ соңғы фильмнің өлшемдері бірдей болады.

8-ші стандарт

Стандартты 8 мм (сондай-ақ, тұрақты 8 мм немесе қос 8 мм деп те белгілі) фильм форматын Eastman Kodak компаниясы Ұлы депрессия кезінде әзірледі және 1932 жылы 16 мм-дан арзан үй киносы үшін нарыққа шығарды. Қос 8 мм катушкаларында 16 мм пленка болады, оның әр жиегіндегі перфорациялар саны қалыпты 16 мм пленкаға қарағанда екі есе көп. Камера арқылы алғашқы өту кезінде пленканың енінің жартысы ғана жарыққа шығады. Алғашқы өту аяқталғаннан кейін оператор камераны ашып, катушкаларды аударып, орнын ауыстырады (катушка тесігінің конструкциясы оператордың оны дұрыс жасауын қамтамасыз етеді), содан кейін сол пленканың екінші жиегі, алғашқы өтуде жарыққа шықпаған бөлігі жарыққа шығарылады. Пленка дамытылғаннан кейін, оны процессор ортасынан бөліп, екі 8 мм пленканың бөлігін алады, олардың әрқайсысының бір жиегінде перфорациялардың бір қатары болады. Әрбір кадрдың ені мен биіктігі 16 мм кадрдың ені мен биіктігінің жартысына тең, сондықтан белгілі бір фильм аумағында кадрлардың саны төрт есе көп, демек, ол арзанға түседі. Пленка екі рет өткезілгендіктен, бұл формат кейде Double 8 деп аталды. Тұрақты 8 мм фильмнің кадр өлшемі 4,8 мм × 3,5 мм, ал 1 метрлік пленкада 264 кадр болады. Әдетте, Double 8 мм пленка секундтық 16 немесе 18 кадрмен түсіріледі. Стандартты катушкалардың ұзындығы 12, 15, 16 және 18 кадр/секундтық жылдамдықпен шамамен 3-4,5 минуттық түсірілімге мүмкіндік берді. Kodak 1990-шы жылдардың басында өзінің таңбасымен стандартты 8 мм пленка сатуын тоқтатты, бірақ тәуелсіз кино дүкендері арқылы сатылатын пленканы өндіруді жалғастырды. Қара-ақ 8 мм пленка әлі де Чехияда өндіріледі, ал бірнеше компаниялар 16 мм пленканы стандартты 8 мм-ге айналдыру үшін, оны қайта перфорациялау, 25 фут (7,6 м) ұзындығына кесіп, арнайы 8 мм катушкаларға орап сатады. Қайта перфорация үшін арнайы жабдықтар қажет. Кейбір мамандар сондай-ақ 16 мм немесе тіпті 35 мм пленкадан Super 8 мм пленка дайындайды.

Дыбыс

Eastman Kodak компаниясы 8 мм форматын алғаш ойлап тапқан кезде, дыбыс жолын қосу мүмкіндігі қарастырылмаған. Дегенмен, 1960 жылдары нарықта фильм өңделгеннен кейін магниттік жолаққа дыбысты жазып алып, қайта ойната алатын проекторлар пайда болды. Мұндай магниттік жолақты қабылдауға жеткілікті кеңдігі бар фильмнің жалғыз бөлігі – шеті мен перфорациялары арасындағы аймақ еді. Кейде фильмнің екінші жиегіне одан да тар жолақ қосылатын, бұл фильмді катушкаға тегіс орауға мүмкіндік берді, бірақ ол ешқашан дыбыс үшін қолданылмады. Дыбыс пен бейне арасындағы қашықтық 16 мм фильмдікіндей болды, ал ол форматта 28 кадр болғандықтан, Double 8 жүйесі 56 кадрдан тұратын. Дыбыс жолағының перфорацияларға жақын орналасуы фильмнің дыбыс басымен тығыз байланыста болуына қиындықтар туғызды. Оптикалық жүйе болған емес. Double 8 проекторларында қолдануға бірнеше дыбыс жазбалары пайда болды.

Супер 8

1965 жылы Super 8 фильмі жарық көрді және көптеген әуесқой кинооператорлар оны тез қабылдады. Ол жақсырақ сапалы кескінімен және, бастысы, қайта жүктеуді және орауды қажет етпейтін картридждік жүктеу жүйесі арқасында қолдануға ыңғайлы болды. Super 8 фильмін Стандарт 8 фильмінен оңай ажырату үшін, бұрынғысының проектор шпулдеріндегі орталық тесіктер үлкен болды. Сондықтан Super 8 шпулын Стандарт 8 проекторына орнатуға болмады, және керісінше де болды.

Дыбыс

Super 8 форматы бастапқыда дыбыс жолын орналастыру үшін жасалған (мұндай мүмкіндігі бар фильм форматтарының бірі). Бұл жол пленканың жиегі мен бейне аймағының арасындағы кеңістікті алып жатты. Екі есе 8 жүйесіндегідей, кейде жиек пен перфорациялардың арасына екінші жолақ қосылатын. Super 8 жүйесінде бейне мен дыбыс арақашықтығы бар болғаны 18 кадрды құрады. Бастапқыда магниттік жолақты фильм өңделгеннен кейін, арнайы проекторға жазу қажет болды. 1970 жылдары тікелей дыбысты алдын ала жолақталған пленкаға жаза алатын камералар пайда болды. Бұл пленка камераның дыбыс жазу басына қол жеткізетін үлкен картридждерге салынатын. Камера дыбыссыз картридждерді де қабылдады, бірақ дыбыссыз камералар дыбыс картридждерін қабылдай алмады. Super 8 жүйесінің маңызды артықшылығы – камераның қысым тақтасы картридждің бөлігі болғандықтан, пленкадағы жолақтың пішініне қалыптауға болатын. Сондай-ақ, нарықта стерео дыбысты жазу және қайта ойнату үшін перфорациялардың жанындағы тепе-теңдік жолағын пайдаланған проекторлар пайда болды. 1970 жылдардың соңында оптикалық дыбыс жолы бар фильмдерді ойната алатын проекторлар шықты. Оптикалық форматтағы бейне мен дыбыс арасындағы қашықтық 22 кадрды құрады. Бұл формат ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде кең таралған жоқ, сондықтан ол елдерде сирек кездеседі, бірақ ол Қиыр Шығыс және Еуропада белгілі бір танымалдылыққа ие болды, себебі оптикалық көшірмелер арзан болды. Super 8 дыбыстық көшірмелері көптеп жасалды және қазіргі стандарттармен салыстырғанда қымбат болғанына қарамастан, көп санда сатылды. Екі катушкалы (шамамен 17 минуттық) көшірме 50 долларға тұсты, ал көркем фильмдер кемінде 150 доллардан асты. Кейбір көшірмелер стерео дыбыспен шығарылды. Еуропада оптикалық көшірмелер де танымал болды және олардың көбінесе жоғары дыбыс сапасы үшін бағаланды. Теориялық тұрғыдан алғанда, магниттік көшірмелер артық болуы керек еді, бірақ Super 8 магниттік көшірмелері көбінесе сурет өңделгеннен кейін нашар жазылды, себебі жоғары жылдамдықты, жаппай өндіріс техникасы қолданылды. Ал оптикалық жолды суретпен бірдей сапада бір уақытта басып шығаруға болады.

Жалғыз 8

Super 8 фильмінің тағы бір түрі, Single 8, Жапониядағы Fuji компаниясымен жасалған. 1965 жылы Kodak Super 8 форматына альтернатива ретінде ұсынылған, ол соңғы фильмнің бірдей мөлшеріне ие болды, бірақ басқа кассетасы болды. Super 8-дің коаксиалды құрылысынан өзгеше, Single 8 картриджі екі катушканы бірінің үстіне бірін орналастырған.

Дыбыс

Single 8 фильмінің форматы Super 8 фильмінің форматымен толық сәйкес келеді, сондықтан жоғарыда Super 8 проекторларына қатысты айтылған барлық нәрсе Single 8 фильмдеріне де қатысты. Single 8 жүйесі үшін де камералар жасалды, олар Super 8 сияқты, камераның дыбыс жазу басына қолжетімділік беретін үлкен Single 8 картриджінде алдын ала жолақталған фильмге тікелей дыбыс жазуға қабілетті болды. Бір ғана ерекшелік – фильм өндірушілер бастапқыда дыбыс жолағы үшін арнайы аймақпен фильмді жасауға мәжбүр болды. Бұл себебі, фильмді дұрыс тіркеуді қамтамасыз ететін қысым тақтасы картридждің емес, камераның құрамына кіретін. Дыбыстық фильмнің жалпы қалыңдығы үнсіз фильмнің қалыңдығымен бірдей болуы керек еді, себебі камера оны да қабылдай алатын. Бұл материалды өндіруге қымбат болғанымен, пленканың екінші жағындағы тепе-теңдеу жолағының қажеті болмады, бұл шығындарды өтеді. Кейіннен Fuji енді арнайы аймақ қажет етпейтін жұқа пленка жасады, бірақ дыбыс жолағының қалыңдығы пленканың негізімен шамалас болғандықтан тепе-теңдеу жолағы қажет болды.

Сегіздік

Бірқатар камера компаниялары журналдарда немесе катушкаларда 8 мм-лік бір енді пленка ұсынды, бірақ Кодак Кодахромды енгізген кезде бұл формат жойылды, себебі ол тек 8 мм-лік қос форматта қол жетімді болды. 8 мм-лік алғашқы бір реттік пленка 1935 жылы "Straight Eight" деп аталған "Bell & Howell" кинокамерасы Filmo 127 A арқылы ұсынылды. 1956 жылы Bolsey 8 компаниясы АҚШ-та 8 мм-лік бір енді пленканы қайта жаңғыртты және ол АҚШ-тан тыс жерлерде де біраз уақыт сақталды, мысалы, Германияның Agfa Movex 8 (1937-1950 жылдар аралығында) және Кеңес Одағының KOMZ Ekran кинокамералары мен Svema компаниясы 1960 жылдары кері пленка ұсынды.

UltraPan 8

2011 жылы Николас Ковац ұсынған және Жан Луи Сегюин енгізген бұл форматта өзгертілген Bolex (H16 немесе H8) камерасында Стандарт 8 пленкасы қолданылады. 1960 жылдардағы Techniscope камераларына ұқсас, UltraPan 8 анаморфты линзалары бар камера жүйелеріне тән кең экрандық форматтарға, жарықты түсіру емес, пленканың негативіне экспозицияны өзгерту арқылы қол жеткізеді. Әр кадрда ашылатын пленканың ауданы 10,52 мм × 3,75 мм, ал экрандық қатынасы 2,8:1. Іс жүзінде, әрбір 16 мм кадрға екі UP8 кадры келеді. Бұл конструкция пленка эмульсиясының қажетті экрандық қатынас үшін ысырапқа салынбауын қамтамасыз етеді. Бұл идеяның алғашқы нұсқалары 1950 жылдарға дейін жетеді, ал дәл осындай конструкция 1960 және 1970 жылдардағы жүзеге асырылған жобаларда да қолданылған. Бұл идеяның қазіргі нұсқасының дамуына себеп – бұрын арнайы механикалық проекторды немесе фильмді проекторлары бар басқа форматқа көшіруді қажет еткен, бірақ қазіргі цифрлық жеткізу жүйелерінің оңай жұмыс істеу мүмкіндігі.