Кіріспе

Автомобильдік шиналар (солтүстік америкалық ағылшын тілінде) немесе шина коды (британдық ағылшын тілінде) арқылы сипатталады, ол әдетте шинаның бүйір қабырғасына қалыптастырылады. Бұл код шинаның өлшемдерін, сондай-ақ оның маңызды шектеулерін, мысалы, жүктеме көтеру қабілетін және максималды жылдамдықты көрсетеді. Кейде ішкі қабырғада сыртқы қабырғада жоқ ақпарат болады, және керісінше. Код жылдар бойы күрделене түсті, бұл SI және USC бірліктерінің араласуынан және әріптік-сандық белгілеу жүйелеріне енгізілген өзгерістерден көрінеді. Жаңа автомобильдік шиналар көбінесе тұғырға жабысу, тозуға төзімділік және температураға төзімділік бойынша бағаланады, бұл көрсеткіштердің барлығы Бірыңғай шина сапасының бағалау жүйесі деп аталады. Көптеген шина өлшемдері ISO метрикалық өлшеу жүйесімен беріледі. Дегенмен, кейбір пикаптар мен SUV-лар Light Truck Numeric немесе Light Truck High Flotation жүйесін пайдаланады.

DOT коды

DOT коды – шинаның бүйір қабырғасына қалыптастырылған әріптік-сандық белгілер тізбегі, ол шинаны және оның жасалған мерзімін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл код АҚШ Көлік департаментімен міндетті түрде бекітіледі, бірақ ол бүкіл әлемде қолданылады. DOT коды шиналарды өнімнен кері қайтаруға немесе жасы бойынша пайдалану мерзімі біткен шиналарды анықтау үшін де пайдалы. 2021 жылдың ақпан айынан бастап Ұлыбритания көлік ережелері ауыр жүк көліктерінің, автобустар мен коучтардың алдыңғы рульдік осьтерінде 10 жылдан астамқы шиналарды пайдалануға тыйым салады. Бұл тыйым микроавтобустардағы жеке шиналарға да қатысты. Сонымен қатар, осы көліктердің барлық шиналарында оқылатын күндік код болуы міндетті.

ETRTO және TRA

Еуропалық шиналар мен дискілер техникалық ұйымы (ETRTO) және Шиналар мен дискілер қауымдастығы (TRA) – ұлттық шина стандарттарына әсер ететін екі ұйым. ETRTO-ның мақсаттарының бірі – Еуропадағы ұлттық шиналар мен дискілер стандарттарын үйлестіру. Шиналар мен дискілер қауымдастығы, бұрын Америка шиналар мен дискілер қауымдастығы (The Tire and Rim Association of America, Inc.) деп белгілі болған, техникалық стандарттарды қалыпқа келтіретін американдық сауда ұйымы. АҚШ-та Көлік департаментінің құрамындағы Көлік құралдарының қауіпсіздігіне сәйкестік кеңсесі Федералды автокөлік қауіпсіздігі стандартын (FMVSS) сақтауды қамтамасыз ететін агенттіктердің бірі болып табылады. Канада моторлық көлік құралдарының шиналарының қауіпсіздігі ережелері, мысалы SOR 95 148 ережесін жариялаған.

Е-белгі

1997 жылдың шілдесінен бастап Еуропада жол үшін сатылатын барлық шиналарда "Е" белгісі болуы керек. Белгінің өзі үлкен әріппен жазылған "E" немесе кіші әріппен жазылған "e" болып келеді – одан кейін шеңбер немесе тіктөртбұрыш ішінде сан, сосын тағы бір сан жатады. Үлкен әріппен жазылған "E" шинаның ЕЭК 30 регламентінің өлшемдер, көрсеткіштер және таңбалау талаптарына сәйкес екенін көрсетеді. Кіші әріппен жазылған "e" шинаның 92/23/EEC Директивасының өлшемдер, көрсеткіштер және таңбалау талаптарына сәйкес екенін көрсетеді. Шеңбер немесе тіктөртбұрыш ішіндегі сан – шинаға типтік мақұлдау берген мемлекеттің коды. Шеңбер немесе тіктөртбұрыштан тысқары соңғы сан – осы нақты шинаның мөлшері мен түрі үшін берілген типтік мақұлдау сертификатының нөмірі.

Жылдамдық деңгейі

Жылдамдық белгісі бір әріптен немесе бір санмен бірге А әріпінен тұрады. Ол шинаның жүктеме индексіне сәйкес жүктемені таси алатын ең жоғары жылдамдықты көрсетеді. Осы жағдайда тиісті жылдамдық класын формула арқылы есептеуге болады. Жылдамдық класы жоғары шиналардың жолға жабысу қабілеті жақсырақ, бірақ қызмет мерзімі қысқа, суық ауа райындағы өнімділігі төмендеу және жүргізу ыңғайлылығы азаяды.

Тозу деңгейі

Төзу қабілеті – үш таңбалы салыстырмалы рейтинг. Ол Бірыңғай Төңкергіштер Сапасының Бағалау стандартының бір бөлігі болып табылады.

Дөңгелектің/жұлдыздың ені

Белгілі бір дөңгелек өлшемі үшін рұқсат етілген дискінің енінің диапазонын анықтау үшін, әрдайым сол дөңгелек үшін TRA жылнамасына немесе өндірушінің нұсқаулығына жүгіну керек, жалпы ереже жоқ. Өндіруші бекітпеген дискінің өлшемі немесе түрінде дөңгелек қолданса, дөңгелек бұзылып, көлікті басқару қабілеті жоғалуы мүмкін.

Тікінің геометриясы

Тек геометриялық деректерге сілтеме жасағанда, толық белгілеудің қысқартылған түрі қолданылады. Мысалы, 195/55R16 дегеніміз – шинаның ең кең жерінің номиналды ені шамамен 195 мм, ал шинаның бүйір қабырғасының биіктігі енінің 55%-ын құрайды (осы мысалда 107 мм) және шина белгілі бір дөңгелектерге арналған. Код шинаның теориялық диаметрін тікелей есептеуге мүмкіндік береді. Егер өлшем "T/A W" түрінде көрсетілсе, миллиметрдегі нәтиже алу үшін (2×T×A/100) + (W×25.4) формуласын, ал дюймдегі нәтиже үшін (T*A/1270) + W формуласын қолданыңыз. Жоғарыда келтірілген мысалға жүгінелік: (2×195×55/100) + (16×25.4) = 621 мм немесе (195×55/1270) + 16 = 24,44 дюйм. АҚШ және Еуропада осы белгілеу жиі қолданылмайды (бірақ, мысалы, Жапонияда жиі қолданылады), онда бүйір қабырғасының биіктігінің енге қатынасын көрсетудің орнына толық шина диаметрі көрсетіледі. Сол мысалға сәйкес, 16 дюймдік дөңгелектің диаметрі 406 мм болады. Шина биіктігін екі есеге көбейтіп (2×107 мм), жалпы шина диаметрін 620 мм-ге жетеміз. Осылайша, 195/55R16 шинасын 195/620R16 деп те белгілеуге болады. Бұл теориялық тұрғыдан түсініксіз болғанымен, практикада осы екі белгілеуді оңай ажыратуға болады, себебі автомобиль шинасының бүйір қабырғасының биіктігі әдетте енінен әлдеқайда төмен болады. Сондықтан, егер биіктік енінің пайызында көрсетілсе, ол әдетте 100%-дан кем (немесе 200%-дан кем) болады. Керісінше, көлік құралдарының шина диаметрлері әрқашан 200 мм-ден жоғары болады. Демек, егер екінші сан 200-ден асса, онда жапондық белгілеу қолданылғаны анық, ал егер 200-ден кем болса, онда АҚШ/Еуропалық белгілеу қолданылған. Жоғарыда аталған диаметрлер – шинаның теориялық диаметрі. Шинаның нақты диаметрін тек TRA жылнамасынан немесе өндірушінің деректер кітабынан табуға болады. Ескеріңіз, шинаның қимасы мен диаметрі әрқашан белгілі бір ені бар дөңгелектің үстінде өлшенгенде көрсетіледі, ал әртүрлі ендер әртүрлі шина өлшемдерін береді.

Солтүстік Америка

1964 жылға дейін барлық шиналар 90% қатынаста жасалған. Шинаның өлшемі дюйммен көрсетілген ені және диаметрі арқылы белгіленген, мысалы, 6.50 15. 1965 жылдан 1970 жылдардың басына дейін шиналар 80% қатынаста жасалды. Шинаның өлшемі ені және диаметрі дюйммен қайтадан көрсетілді. Алдыңғы 90% қатынастағы шиналардан ерекшелену үшін, енінен әдетте ондық нүкте алынып тасталады, мысалы, 6.85 дюйм ені бар шина үшін 685 15. 1972 жылдан бастап шиналар жүк көтергіштігі бойынша, әріптік кодтарды пайдаланып белгіленді. Көбінесе, жоғары жүк көтергіштігі бар шина да кеңірек болады. Бұл жүйеде шинаның әрпі, радиалды шиналар үшін "R" әрпі, содан кейін қатынасы, тыныс белгісі және диаметрі көрсетіледі – C78 15 немесе CR78 15, сәйкесінше, диагональды және радиалды шиналар үшін. Әр дискінің диаметрі үшін жүк көтергіштігінің жеке тізбегі болды; сондықтан C78 14 және C78 15 шиналарының ені бірдей емес. Әріптік өлшемдегі шиналар үшін 78% қатынас әдеттегідей болса, 70% да жиі кездеседі, ал кейде 50% дейін төмен профильді шиналар да қолданылды.