Үндістан мен Пәкістан арасындағы Индес су шарты

Кіріспе

Үндістан мен Пәкістан арасындағы суды бөлісу туралы келісім Индус су шарты (IWT) – Индус өзені мен оның салаларының суын пайдалану мәселесі бойынша Дүниежүзілік банк ұйымдастырған және келісімге келген Үндістан мен Пәкістан арасындағы суды бөлісу туралы келісім. Ол 1960 жылдың 19 қыркүйегінде Карачиде сол кездегі Үндістанның премьер-министрі Джавахарлал Неру және Пәкістан президенті Әйүп Хан қол қойды. Шарты Үндістанға батыс өзендерінің суын шектеулі суару мақсатында және электр энергиясын өндіру, кеме жүргізу, мүлік иелерінің жүзуі, балық шаруашылығы сияқты пайдаланылмайтын мақсаттарда шексіз пайдалануға рұқсат береді. Онда батыс өзендеріндегі құрылыс жобаларына қатысты Үндістан үшін егжей-тегжейлі ережелер жазылған. Шартының кіріспесінде Индус өзендері жүйесінен суды тиімді пайдалану үшін әр елдің құқықтары мен міндеттері жақсы ниет, достық және ынтымақтастық рухында мойындалған. Шарты екі елдің қауіпсіздігіне тікелей қатысы болмаса да, Пәкістан, шығыс және батыс өзендерінің төменгі ағысында орналасқандықтан, Үндістан соғыс уақытында Пәкістанда су тасқыны немесе құрғақшылық тудыруы мүмкін деген қауіптен алаңдайды. 1948 жылы 1947-1948 жылдардағы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде өзен жүйесіне қатысты су құқықтары Үнді-Пәкістан су дауының негізгі мәселесі болды. 1960 жылы шартқа қол қойылғаннан бері Үндістан мен Пәкістан бірнеше әскери қақтығыстарға қатысқанмен, су соғысына түскен жоқ. Көптеген келіспеушіліктер мен даулар шарт аясында қарастырылған заңдық тәртіптер арқылы шешілді. Индус су шарты бүгінгі таңда әлемдегі ең табысты суды бөлісу шараларының бірі саналады, дегенмен сарапшылар кейбір техникалық ерекшеліктерді жаңарту және келісімнің ауқымын кеңейту қажеттігін мойындайды, соның ішінде климаттық өзгерістерге қатысты мәселелерді де қамту керек.

Шарт ережелері

Индус өзендері жүйесі үш батыс өзеннен – Индус, Джелум және Ченабтан, және үш шығыс өзеннен – Сатледж, Беас және Равиден тұрады. IWT-нің 1-бабына сәйкес, басқа бес өзеннің құрамына кірмейтін кез келген өзен/қосалқы өзен және оның су жиналатын алабы, Индус өзендері жүйесінің бөлігі болып есептеледі, оған өзеннің салалары, дельта арналары, байланыс көлдері және т.б. кіреді. Осы келісімге сәйкес, шығыс өзендер Үндістанға IWT-нің II бабының 1-тармағына сәйкес рұқсат етілген су пайдаланудан кейін, суды пайдалануға толыққанды құқық берілген. Сол сияқты, Пәкістан да Үндістанда рұқсат етілген су пайдаланудан кейін батыс өзендердің суын пайдалануға толыққанды құқыққа ие. IWT-нің IV (14) бабында басқа елдің пайдаланылмаған суларын пайдалану, уақыт өтуіне байланысты су пайдалану құқығын бермейді делінген. Үндістанның шығыс өзендерінен Пәкістанның каналдарына су беруі, Пәкістан батыс өзендерінің суын пайдалану үшін канал жүйесін салғанға дейін 10 жылдық кезеңге міндетті болды. Мұндай сумен қамтамасыз ету тіпті 1965 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде де тоқтатылмады. IWT-нің 5.1-бабына сәйкес, Үндістан Пәкістанның Пәнджаб провинциясындағы батыс өзендерінен суару үшін жаңа бас құрылыстар мен канал жүйесін салуға 62,060,000 британдық фунт стерлинг (алпыс екі миллион алпыс мың фунт стерлинг немесе алтын стандарты қолданылған кезде 125 тонна алтын) көлемінде белгілі бір үлес қосуға келісті. Үндістан соғысқа қарамастан, бұл соманы он жылдық тең үлестермен төледі. IWT-нің VIII бабының 8-тармағына сәйкес, екі комиссар екі елге де өз жұмыстарының жылдық есебін ұсынуға міндетті. Бірақ бұл жылдық есептер тіпті Пәкістан тарапынан да жарияланбайды, ол Үндістанның келісімді көп рет бұзғанын мәлімдейді. Әр тарап екінші тарапқа әсер ететін кез келген инженерлік құрылысты салу жоспарлары туралы хабардар етуге және осы жұмыстар туралы деректерді ұсынуға міндетті. Жылдық тексерулер мен деректер алмасу субконтиненттегі шиеленіске қарамастан жалғасуда. Салал бөгеті екі елдің өзара келісімімен салынды. Тұлбұл жобасы Үндістан мен Пәкістан арасындағы ұзақ талқылаулардан кейін де ондаған жылдар бойы келісім күткен. Дау немесе келіспеушілік туындаған жағдайда, Тұрақты Төрелік Соты (PCA) немесе бейтарап техникалық сарапшы төрелік етуге шақырылады. Бағлихар электр станциясын бекіту үшін техникалық сарапшының шешімі, ал Қисанганга су электр станциясын бекіту үшін PCA шешімі қабылданды. Пәкістан 850 МВт-тық Ратле су электр стансасы келісімді бұзады деп мәлімдеп, Төрелік Сотын (PCA) құруды сұрады, ал Үндістан бейтарап сарапшыны тағайындауды сұрады. Үндістан Пәкістанның IWT-нің II бабын бұзғаны туралы ешқандай шағымдама жасаған жоқ, бірақ Пәкістан Рави мен Сатледж өзендерінің алабында жер асты суларын әртүрлі мақсаттарда пайдаланады. Сонымен қатар, Пәкістан өз аймағында өзеннің су тасқынын азайту және IV баптың 3а-тармағын бұза отырып, Үндістанның Кутч аймағындағы Ұлы Ранн аймағында су тасқынын күшейту үшін өзенді түзету жұмыстарын жүргізді. Пәкістанның PCA-ға шағымдануы және үнді жобаларына қарсы іс қозғауы, PCA шешімдері арқылы келісімнің ережелері егжей-тегжейлі түсіндірілген жағдайда, IWT-нің жойылуына әкелуі мүмкін.

The Indus system of rivers comprises three western rivers — the Indus, the Jhelum and Chenab — and three eastern rivers — the Sutlej, the Beas and the Ravi. Per Article I of IWT, any river/ tributary and its catchment area of the Indus system of rivers that are not part of the other five rivers, is part of the Indus River including its creeks, delta channels, connecting lakes, etc. According to this treaty, the eastern rivers are allocated for exclusive water use by India after the expressly permitted water uses per Article II (1) in Pakistan. Similarly, Pakistan has an exclusive water use of the western rivers after the permitted water uses in India. Article IV (14) of IWT states that any water use developed out of the underutilized waters of another country, will not acquire water use rights due to a lapse of time. A transition period of 10 years was permitted in which India was bound to supply water to the canals of Pakistan from its eastern rivers until Pakistan was able to build the canal system for utilization of waters of the western rivers. Such water supply to Pakistan was not interrupted even during the 1965 Indo Pak war. Per Article 5.1 of IWT, India agreed to make a fixed contribution of UK Pound Sterling 62,060,000/= (Pound Sterling sixty two million and sixty thousand only or 125 metric tons of gold when gold standard was followed) towards the cost of construction of new head works and canal system for irrigation from western rivers in Punjab province of Pakistan. India had paid the total amount in ten equal annual installments despite the 1965 Indo Pak war. Per article VIII (8), both commissioners together shall submit an annual report to both countries on its works. But these annual reports are never made public even by Pakistan which claims repeated violations of the treaty by India. Either party must notify the other of plans to construct any engineering works which would affect the other party and provide data about such works. The annual inspections and exchange of data continue, unperturbed by tensions on the subcontinent. Salal dam was constructed after entering a mutual agreement by both countries. Tulbul Project is pending for clearance for decades even after protracted discussions between India and Pakistan. In cases of dispute or disagreement, Permanent Court of Arbitration (PCA) or a neutral technical expert respectively is called in for arbitration. Technical expert's ruling was followed for clearing the Baglihar power plant and PCA verdict was followed for clearing the Kishanganga Hydroelectric Plant. Pakistan is claiming violation of the treaty regarding 850 MW Ratle Hydroelectric Plant and asked for the establishment of a Court of Arbitration (PCA) whereas India asked for the appointment of a Neutral Expert. India has not yet raised any violation of Article II of IWT by Pakistan though Pakistan is using groundwater for various uses in the basin area of Ravi and Sutlej before these rivers finally cross in to Pakistan. Pakistan also constructed river training works in such a manner to reduce river flooding in its area and enhance flooding in Great Rann of Kutch area of India violating Article IV(3a). Pakistan raising disputes and approaching the PCA against Indian projects, could result in the abolition of the IWT when its provisions are interpreted in detail by the PCA verdicts.

Тарих және негіз

Индус өзендерінің сулары негізінен Тибет және Гималай тауларында, сондай-ақ Химачал-Прадеш және Джамму және Кашмир штаттарында басталады. Олар Пәкістанның Пәнджаб және Синд штаттары арқылы ағып, Гуджараттағы Кори шағасының оңтүстігінде, Карачиден төмен Араб теңізіне құяды. Пәкістандағы орташа жылдық қолжетімді су ресурсы: Бұрын осы өзендер бойында ғана тар суармалы жер жолағы болған кезде, соңғы ғасырдағы дамулар 2009 жылға дейін Пәкістанда 47 миллион акрдан (19,020,242 км²) астам жерді сумен қамтамасыз ететін каналдар мен су сақтау құрылыстарының кең желісін құрды – бұл бір өзен жүйесі бойынша ең ірі суармалы аумақтардың бірі. Британдық Үндістанның діни негізде, географиялық емес, бөлінуі Индус бассейнінің сулары үшін қақтығыс тудырды. Жаңа құрылған мемлекеттер суарудың біртұтас және біріккен желісін қалай бөлісу және басқару мәселесінде келіспеушілікке ұшырады. Бұған қоса, бөлінудің географиялық ерекшелігі Индус бассейнінің бастау алатын өзендер Үндістанда орналасқан. Пәкістан өз тіршілігіне бассейннің Пәкістан бөлігіне су жеткізетін салаларға Үндістанның бақылауын күту қаупі төнді деп сезінді. Үндістанның бассейнді тиімді дамытуға мүдделіліктері болғанымен, Пәкістан өзінің өңделетін жерлері үшін негізгі су көзіне қатысты туындаған қақтығыстан қатты алаңдады. Бөлінудің алғашқы жылдарында Индус сулары 1948 жылғы 4 мамырдағы Доминиондар аралық келісім арқылы бөлінді. Бұл келісім бойынша Үндістан Пәкістанның бассейндегі аймақтарына каналдар арқылы жеткілікті су жіберуге міндетті болды, ал Пәкістан үкіметі одан жылдық төлемдер жасады. Келісім шұғыл қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған және одан кейін тұрақты шешім табу үшін келіссөздер жүргізілді. Алайда, екі тарап та өзінің ұстанымдарынан бас тартқысы келмеді және келіссөздер тоқтап қалды. Үндістанның пікірінше, Пәкістан Үндістанды өзен суын Пәкістанның суару каналдарына бұруға мәжбүрлей алмайды. Пәкістан бұл мәселені Халықаралық сотқа беруді қалаған, бірақ Үндістан одан бас тартты, бұл қақтығысты екіжақты шешу қажет деп мәлімдеді.

The waters of the Indus system of rivers begin mainly in Tibet and the Himalayan mountains in the states of Himachal Pradesh and Jammu and Kashmir. They flow through the states of Punjab and Sindh before emptying into the Arabian Sea south of Karachi and Kori Creek in Gujarat. The average annual available water resource in Pakistan is Where once there was only a narrow strip of irrigated land along these rivers, developments over the last century have created a large network of canals and storage facilities that provide water for more than 47 million acres (19,020,242 km2) in Pakistan alone by 2009, one of the largest irrigated area of any one river system. The partition of British India, based on religion not on geography basis, created a conflict over the waters of the Indus basin. The newly formed states were at odds over how to share and manage what was essentially a cohesive and unitary network of irrigation. Furthermore, the geography of partition was such that the source rivers of the Indus basin were in India. Pakistan felt its livelihood threatened by the prospect of Indian control over the tributaries that fed water into the Pakistani portion of the basin. Where India certainly had its own ambitions for the profitable development of the basin, Pakistan felt acutely threatened by a conflict over the main source of water for its cultivable land. During the first years of partition, the waters of the Indus were apportioned by the Inter Dominion Accord of May 4, 1948. This accord required India to release sufficient water through existing canals to the Pakistani regions of the basin in return for annual payments from the government of Pakistan. The accord was meant to meet immediate requirements and was followed by negotiations for a more permanent solution. However, neither side was willing to compromise their respective positions and negotiations reached a stalemate. From the Indian point of view, there was nothing that Pakistan could do to force India to divert, from any of its schemes, the river water into the irrigation canals of Pakistan. Pakistan wanted to take the matter at that time to the International Court of Justice, but India refused, arguing that the conflict required a bilateral resolution.

Дүниежүзілік банктің қатысуы

1951 жылы Теннесси алқабының басқармасының және АҚШ Атом энергиясы комиссиясының бұрынғы төрағасы Дэвид Лилиентал аймаққа «Collier» журналы үшін бірқатар мақалалар жазу үшін келді. Лилиентал субконтинентке қызығушылық танытты және Үндістан мен Пәкістан үкіметтерінің жоғары деңгейлерінде құрметпен қабылданды. Сапары «Collier’s» компаниясының демеушілігімен жасалғанымен, Лилиенталға Мемлекеттік департамент пен атқарушы билік өкілдері брифтинг берді, олар Лилиентал Үндістан мен Пәкістан арасындағы келіспеушілікті азайтуға және сонымен қатар субконтиненттегі жағдайды бағалауға көмектеседі деп үміттенеді. Сапары барысында Үндістан мен Пәкістан арасындағы шиеленістің күшті екені, бірақ оны бірден шешу мүмкін емес екені анық болды. Ол күнделігіне былай деп жазды: «Үндістан мен Пәкістан Кашмир үшін соғысқа қадам басқандай. Шиеленіс басылғанша осы мәселе бойынша келіссөздер жүргізу мүмкін емес сияқты. Жаулықты азайтудың бір жолы – ынтымақтастық мүмкін болатын басқа да маңызды мәселелерге назар аудару болар еді. Осы салалардағы прогресс екі ел арасындағы бірлестік сезімін күшейтеді, бұл уақыт өте келе Кашмир мәселесін шешуге көмектесуі мүмкін. Осыған байланысты мен Үндістан мен Пәкістанның Инд өзені бассейнін бірлесіп дамыту және пайдалану жобасын жасауын ұсындым. Жаңа бөгеттер мен суару каналдары арқылы Инд және оның салалары екі елге де азық-түлік өндірісін арттыру үшін қажетті қосымша суды қамтамасыз ете алады». Мақаласында ол Дүниежүзілік банк тараптарды келісімге келтіру және Инд даму бағдарламасын қаржыландыруға көмектесу үшін өзінің жақсы қызметтерін пайдалана алатынын ұсынды. Лилиенталдың идеясы Дүниежүзілік банкте (кейін Халықаралық қайта құру және даму банкі) және содан кейін Үндістан мен Пәкістан үкіметтерінде жақсы қабылданды. Дүниежүзілік банк президенті Юджин Р. Блэк Лилиенталға оның ұсынысы «барлық жағынан дұрыс» екенін айтты. Блэк Банктің екі елдің экономикалық дамуына қызығушылық танытып, Инд дауы осы дамуға кедергі келтіруі мүмкін деп алаңдағанын жазды. Үшінші тараптың төрелігіне қатысты Үндістанның бұрынғы қарсылықтары Банктің дауды шешпей, келісімге жету үшін делдалдық қызмет атқаруы талабымен шешілді. Блэк сонымен қатар Инд дауының «функционалдық» және «саяси» аспектілері арасында айырма жасады. Үндістан мен Пәкістан басшыларымен хат алысу барысында Блэк Инд дауының функционалдық аспектілері саяси мәселелерден бөлек талқыланса, ең тиімді түрде шешуге болатынын мәлімдеді. Ол тарихи құқықтар мен үлестіру мәселесін екінші орынға қойып, Инд бассейнінің суын қалай пайдалану керектігін қарастыратын топ құруды көздеді. Блэк Үндістан, Пәкістан және Дүниежүзілік банк инженерлерінен тұратын жұмыс тобы құруды ұсынды. Дүниежүзілік банк делегациясы консультативтік топ ретінде әрекет етеді, оған ұсыныстар беру және диалогты жеделдету міндеті жүктелді. Жұмыс тобының алдындағы сөзінде Блэк өзінің топтың табысына неге оптимист екендігін айтты: «Лилиентал мырзаның ұсынысының бір жағы маған біріншіден ұнады. Мен оның Инд мәселесі инженерлік мәселе екенін және оны инженерлер шешуі керектігін айтқанына назар аудардым. Инженерлік мамандықтың күшті жағы – бүкіл әлемде инженерлер бір тілде сөйлейді және проблемаларға ортақ стандарттармен қарап, шешімдер қабылдайды». Ұсыныс бойынша, бассейннің үш шығыс саласы Үндістанға, ал үш батыс саласы Пәкістанға берілді. Батыс өзендерінен суды бұрып, Пәкістан жоғалтқан шығыс өзенінің орнын толтыру үшін арналар мен қойма бөгеттерін салу қажет болды. Үндістан тарапы Дүниежүзілік банк ұсынысына келіссе, Пәкістан оны қабылдамады. Дүниежүзілік банк шығыс өзендерін Үндістанға, ал батыс өзендерін Пәкістанға бөлді. Бұл жаңа бөлу Инд бассейнінің тарихи қолданылуын немесе Батыс Пенджабтың шығыс аудандарының шөлге айналу мүмкіндігін ескермеді және Пәкістанның келіссөздер жүргізу позициясын жоққа шығарды. Үндістан жаңа су бөлу жүйесін қолдаған кезде, Пәкістан су үлесін бөлуді бөлуді негізге алу керек деп санайды. Дүниежүзілік банк ұсынысы Үндістан жоспарына сәйкес келді, бұл Пәкістан делегациясын ашуға мәжбүр етті. Олар жұмыс тобынан шығуға қауіптендірді, ал келіссөздер құлдырау алдында тұрды. Алайда, екі жақ та келіссөздерді тоқтатуға жол бере алмады. Пәкістан баспасөздері келіссөздердің аяқталуы туралы хабарларға күштеу туралы әңгімелермен жауап берді; үкімет Үндістанмен қақтығысқа түсу үшін келіссөздерден бас тартуға дайын емес еді және өз позициясын қайта қарастыруға мәжбүр болды. Үндістан да Инд мәселесін шешуге мүдделі болды; үлкен даму жобалары келіссөздерге байланысты тоқтап қалды және Үндістан басшылары суару үшін суды бұруға асықты. 1954 жылдың желтоқсанында екі тарап келіссөздер үстеліне оралды. Дүниежүзілік банк ұсынысы келісімнің негізінен келіссөздердің негізіне айналды және келіссөздер келесі алты жыл бойы тоқталып, қайта басталды. Келісімге кедергі келтірген соңғы мәселелердің бірі – Пәкістанға батыс өзендерінен суды тасымалдауға арналған каналдар мен қоймаларды салуға қатысты қаржыландыру. Бұл трансфер Пәкістан шығыс өзендеріне құқығынан бас тартқандықтан туындаған су тапшылығын толықтыру үшін қажет болды. Дүниежүзілік банк бастапқыда бұл жұмыстарды Үндістанның төлеуін жоспарлады, бірақ Үндістан бас тартты. Банк сыртқы қаржыландыру жоспарымен жауап берді. 1960 жылдың 19 қыркүйегінде Карачиде жасалған «Инд бассейнін дамыту қоры туралы келісім»; Австралия, Канада, Батыс Германия, Жаңа Зеландия, Ұлыбритания, АҚШ, Халықаралық қайта құру және даму банкі (ХҚДБ) және Пәкістан арасындағы келісім, олар Пәкістанға қаржы және несиелердің комбинациясын ұсынуға келісті. Бұл шешім келісімге кедергі келтіретін соңғы мәселелерді жойды және 1960 жылы екі ел де IWT-ға қол қойды, ол 1960 жылдың 1 сәуірінен бастап кері күшіне енді, бірақ «Инд бассейнін дамыту қоры туралы келісім» ережелері IWT-ға ешқандай әсер етпейді, оның XI(3) бабына сәйкес. Пәкістанға берілген гранттар мен несиелер 1964 жылы қосымша келісім арқылы ұзартылды.

In 1951, David Lilienthal, formerly the chairman of the Tennessee Valley Authority and of the U. S. Atomic Energy Commission, visited the region to write a series of articles for Collier's magazine. Lilienthal had a keen interest in the subcontinent and was welcomed by the highest levels of both Indian and Pakistani governments. Although his visit was sponsored by Collier's, Lilienthal was briefed by the state department and executive branch officials, who hoped that Lilienthal could help bridge the gap between India and Pakistan and also gauge hostilities on the subcontinent. During the course of his visit, it became clear to Lilienthal that tensions between India and Pakistan were acute, but also unable to be erased with one sweeping gesture. He wrote in his journal:India and Pakistan were on the verge of war over Kashmir. There seemed to be no possibility of negotiating this issue until tensions abated. One way to reduce hostility . would be to concentrate on other important issues where cooperation was possible. Progress in these areas would promote a sense of community between the two nations which might, in time, lead to a Kashmir settlement. Accordingly, I proposed that India and Pakistan work out a program jointly to develop and jointly operate the Indus Basin River system, upon which both nations were dependent for irrigation water. With new dams and irrigation canals, the Indus and its tributaries could be made to yield the additional water each country needed for increased food production. In the article, I suggested that the World Bank might use its good offices to bring the parties to an agreement and help in the financing of an Indus Development program. Lilienthal's idea was well received by officials at the World Bank (then the International Bank for Reconstruction and Development) and subsequently, by the Indian and Pakistani governments. Eugene R. Black, then president of the World Bank, told Lilienthal that his proposal "makes good sense all round". Black wrote that the Bank was interested in the economic progress of the two countries and had been concerned that the Indus dispute could only be a serious handicap to this development. India's previous objections to third party arbitration were remedied by the Bank's insistence that it would not adjudicate the conflict but rather work as a conduit for agreement. Black also made a distinction between the "functional" and "political" aspects of the Indus dispute. In his correspondence with Indian and Pakistan leaders, Black asserted that the Indus dispute could most realistically be solved if the functional aspects of disagreement were negotiated apart from political considerations. He envisioned a group that tackled the question of how best to utilize the waters of the Indus Basin, leaving aside questions of historic rights or allocations. Black proposed a Working Party made up of Indian, Pakistani, and World Bank engineers. The World Bank delegation would act as a consultative group, charged with offering suggestions and speeding dialogue. In his opening statement to the Working Party, Black spoke of why he was optimistic about the group's success:<blockquote>One aspect of Mr. Lilienthal's proposal appealed to me from the first. I mean his insistence that the Indus problem is an engineering problem and should be dealt with by engineers. One of the strengths of the engineering profession is that, all over the world, engineers speak the same language and approach problems with common standards of judgment. The proposal offered India the three eastern tributaries of the basin and Pakistan the three western tributaries. Canals and storage dams were to be constructed to divert water from the western rivers and replace the eastern river supply lost by Pakistan. While the Indian side was amenable to the World Bank proposal, Pakistan found it unacceptable. The World Bank allocated the eastern rivers to India and the western rivers to Pakistan. This new distribution did not account for the historical usage of the Indus basin or the fact that West Punjab's Eastern districts could turn into deserts, and repudiated Pakistan's negotiating position. Where India had stood for a new system of allocation, Pakistan felt that its share of waters should be based on pre partition distribution. The World Bank proposal was more in line with the Indian plan, and this angered the Pakistani delegation. They threatened to withdraw from the Working Party, and negotiations verged on collapse. However, neither side could afford the dissolution of talks. The Pakistani press met rumors of an end to negotiation with talk of increased hostilities; the government was ill prepared to forego talks for a violent conflict with India and was forced to reconsider its position. India was also eager to settle the Indus issue; large development projects were put on hold by negotiations, and Indian leaders were eager to divert water for irrigation. In December 1954, the two sides returned to the negotiating table. The World Bank proposal was transformed from a basis of settlement to a basis for negotiation and the talks continued, stop and go, for the next six years. One of the last stumbling blocks to an agreement concerning financing for the construction of canals and storage facilities that would transfer water from the western rivers to Pakistan. This transfer was necessary to make up for the water Pakistan was giving up by ceding its rights to the eastern rivers. The World Bank initially planned for India to pay for these works, but India refused. The Bank responded with a plan for external financing. An Indus Basin Development Fund Agreement (Karachi, 19 September 1960); a treaty between Australia, Canada, West Germany, New Zealand, the United Kingdom, the United States with the International Bank for Reconstruction and Development (IRDC) and Pakistan who agreed to provide Pakistan a combination of funds and loans. This solution cleared the remaining stumbling blocks to the agreement and the IWT was signed by both countries on the same day in 1960 applicable with retrospective effect from 1 April 1960 but "Indus Basin Development Fund Agreement" provisions do not affect the IWT in any way per its Article XI(3). The grants and loans to Pakistan were extended in 1964 through a supplementary agreement.

Пәкістандықтардың алаңдаушылығы

Пәкістан Үндістанның Ченаб өзеніндегі жаңа бөгет жобасы бойынша Дүниежүзілік банкке алаңдаушылық білдірді, бұл жоба Индус су шартының (IWT) талаптарына сәйкес келмейді деп мәлімдеді. Сондай-ақ, Үндістан бұл су қоймаларын пайдаланып, Пәкістанда су тапшылығын немесе су тасқынын жасауы мүмкін екенін айтты. 2019 жылы Пулвама шабуылынан кейін, Су ресурстары министрі және үкіметтік BJP партиясының жетекшісі Нитин Гадкари, шабуылға қатысы бар деп айыпталған Пәкістанды жазалау мақсатында Үндістаннан ағып жатқан барлық су Үндістан штаттарына бұрылатынын мәлімдеді. Пәкістан үкіметі бастапқыда бұл мәлімдемені жоққа шығарды және айыптады, бірақ кейін Пәкістанның ғылым және технология министрі Фуад Чаудхри ұлттық ассамблеяда бұл оқиғаға қатысқандарын мойындады. Су шаруашылығы жөніндегі Орталық мемлекеттік министрі Раттан Лал Катариа, белгіленген үш өзеннен су ағынын тоқтату үшін барлық күш-жігер жұмсалып жатыр деді.

Қуч

Индус өзенінің суы Үндістанның Гуджарат штатындағы Ранн-оф-Кутч аймағында орналасқан Кори арнасына да құяды. Бұл су, Нара өзені арқылы, Шакуур көлінен өтіп, дельта арнасымен теңізге қосылады. Үндістанның келісімінсіз, 1987 жылдан 1997 жылға дейін Пәкістан Дүниежүзілік банк көмегімен Ұлы Ранн аймағы арқылы өтетін Сол жағалаудағы су төгу (LBOD) жобасын салды. IWT шартының IV-бабының 10-тармағына қайшы келетін болсақ, LBOD жобасының мақсаты – Пәкістанның Инд дельтасына тұзды және ластанған судың ағып кетуін болдырмау және оны Ранн-оф-Кутч аймағы арқылы теңізге бағыттап жіберу. LBOD-тан босатылған су Үндістанда су тасқынын күшейтеді және ауқымды тұз шаруашылықтарына су көзі болып табылатын су объектілерінің сапасын нашарлатады. LBOD суы даулы Сыр сағасы арқылы теңізге ағып өтеді, Үндістан оның орта сызығына дейін бақылауда ұстаса, Пәкістан оны толығымен өздігімен талап етеді. Су тасқынынан туындаған сол жағалаудағы көптеген бұзушылықтардың салдарынан LBOD суы Үндістан аумағына да енеді. Гуджарат штаты Инд бассейнінің ең төменгі жағалау бөлігі болғандықтан, Пәкістан шартының IV-бабының талаптарына сәйкес, Үндістанға материалдық зиян келтірмеу үшін Пәкістан жүргізген барлық инженерлік жұмыстар туралы толық мәлімет беруге міндетті және келіспеушіліктер төрелік арқылы шешілгенге дейін жобалық жұмыстарды бастамауы керек.

2016 жылғы Ури шабуыл

2016 жылы Уридегі шабуылдан кейін Үндістан Инд су шартынан бас тартуы мүмкін екенін мәлімдеді. Премьер-министр Нарендра Моди "қан мен су бірге аға алмайды" деді. Қазірге дейін бұл қауіптер іске аспады. Дегенмен, Үндістан Пәкістанның наразылығына жауап ретінде бұрын тоқтатылған Кашмир аңғарындағы Джелум өзеніндегі Тулбул жобасын қайта бастауға шешім қабылдады. Лахордағы саяси талдаушы Хасан Аскари Ризви Пәкістанның сумен жабдықталуындағы кез келген өзгеріс "қатаң салдарға" әкелетінін айтты. 2020 жылдың ақпан айында Үндістан Инд су шартын әріп және мағынасы бойынша сақтауға ниетті екенін мәлімдеді. 2019 жылғы Пулвама шабуылынан кейін Инд су шарты комиссарларының міндетті жылдық кездесулері үзіліске ұшырады және соңғы кездесу 2022 жылдың мамыр айында өтті, бұл шартының өзара ынтымақтастық мақсатынан айырылғанын көрсетеді, тек арбитраж бөлігі ғана сақталды.

Үндістанның толық пайдалануы

Индус өзендері жүйесіне орташа жылдық ағысқа жақын су мөлшері тән, оның шамамен 15 пайызы Үндістанның үш шығыс өзенінен пайдалануына мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Сатледж өзеніндегі Үндістанның соңғы тоғаны болып табылатын Хуссанивала бас құрылысынан Пәкістанға су тасқыны сулары ағып өтеді. Үндістан Батыс өзендерінің суын шектеулі ауыл шаруашылығына, сондай-ақ шексіз тұрмыстық, тұтынуға жатпайтын және гидроэнергия өндіруге пайдалануға құқылы. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Үндістан өз үлесінің бір бөлігін пайдаланады, ал Үндістанның пайдаланылмаған үлесінің көп бөлігі Рави және Сатледж өзендерінен Пәкістан аумағына ағып түседі. ИВТ-ның II (1 және 4) баптарына сәйкес, Пәкістанға ағып жатқан суға Үндістанның құқығы жойылмайды және Пәкістан бұл суды ешқандай мақсатта пайдаланбауы тиіс. Тағы бір шешім – Үндістан Шығыс өзендеріне Кэнаб өзенінің суын аудару, ал Шығыс өзендерінің суы Пәкістанға өтуінің орнына, ИВТ келіссөздері кезінде ұсынылған Мырху туннелі сияқты бұрылыс туннельдерін салу. Үндістан Шығыс өзендеріндегі өз үлесін толық пайдалану үшін үш жобаны жүзеге асырып жатыр: а) 2024 жылы аяқталған Рави өзеніндегі Шахпурканди бөгеті жобасы; б) Пәнджабтағы екінші Рави-Биас желісі аясында Рави өзеніндегі Макура-Паттан бөгеті; в) Джамму және Кашмирдегі Уджх өзеніндегі Уджх бөгеті жобасы. Бұл су Пәнджаб және солтүстік таулы штаттар тарапынан пайдаланылады.

Қайта келіссөз жүргізу талаптары

2003 жылы Ж&К мемлекеттік жиналысы келісімді тоқтату туралы бірауыздан қаулы қабылдады, ал 2016 жылдың маусым айында Жамму және Кашмир жиналысы Инд су шартының қайта қаралуын талап етті. Инд су шартының шектеулеріне байланысты Жамму және Кашмирде суармалы жерлердің және гидроэнергетиканың даму қарқыны қанағаттандырмайды. Заң шығарушылар бұл шарт халықтың құқықтарын таптаптаптағандықтан және Жамму және Кашмир мемлекетін ешқандай мәнсіз ұғым ретінде қарастыратынына сенімді. 2016 жылдан бері Үндістанның Жоғарғы сотында осы шартты конституцияға қайшы деп жариялау туралы қоғамдық мүдделерге байланысты шағым қаралып жатыр. 2023 жылы Үндістан Пакистанға шартты қайтадан келісу туралы ресми хабарлама жіберіп, оның шарттың мақсатына және рухына қайшы келетін әрекеттерге үнемі барып тұрғанын мәлімдеді. Пакистан Үндістанның хабарламасына жауап беріп, төменгі жағалаудағы ел ретінде Инд су шартын тоқтату қаупін көтермейтінін және шартта белгіленген процедураларды сақтауға ниетті екенін білдірді. Үндістан өз тарапынан Арбитраж сотының (АС) екі судьясын тағайындаған жоқ, себебі ол АС мен бейтарап сарапшының бір уақыттағы іс жүргізуін Инд су шарты мен халықаралық дәстүрлі құқықтың бұзылуы деп есептеді. Сот 2023 жылдың маусым айының соңына дейін жеделдетілген тәртіппен Үндістанның наразылығын қарастырып, соттың құзыретіне қатысты алдын ала шешім қабылдауға келісті. 2023 жылдың 6 шілдесінде АС өзінің ішінара шешімін жариялап, Пакистанның өзгертілген өтініші бойынша АС құру Инд су шартының ережелеріне сәйкес екенін және АС мен бейтарап сарапшының бір мәселе бойынша бірдей іс жүргізуін болдырмау үшін бейтарап сарапшының қарауына жатпайтын дауларды ғана қарастыратынын мәлімдеді. Ағымдағы бейтарап сарапшының шешімі 2024 жылдың соңына дейін күтілуде.