Кіріспе

Хуст (Хуст; Huszt) – Украинаның батысындағы Закарпатье облысындағы Хустец өзенінің жағасында орналасқан қала. Тиза және Рика өзендерінің тоғысқан жеріне жақын. Хуст ауданының әкімшілік орталығы. Халық саны:

Хуст – қысқа ғұмырлы Карпат Украинасы республикасының астанасы болған.

Этимология

Атауы, ең болжамдысы, "шұлық" дегенді білдіретін Хустец немесе Хустица ағысының атымен байланысты. Қаланың аты румындық дәстүрлі тағамның құрамына кіретін хустиден шыққан болуы да мүмкін. Бұл қала үшін бірнеше баламалы атаулар қолданылады: украин тілінде: Хуст, румын тілінде: Hust, венгр тілінде: Huszt, чех тілінде/словакия тілінде: Chust, Chust. Қаланың аты туралы бір аңыз да бар: Бірде қалада шайтан (хорт) кезіп жүргенде тау пайда болды. Сәтке дейін ол оның құйрығына құлап түсті. Ол: "Хвуст" (Карпат диалектісі, украин тілінде "Хвіст", ағылшын тілінде "құйрық") деп айқайлады. "Хуст" дегенді естіген тағы бір шайтан, осылайша қаланың аты қалыптасқан.

Тарих

Елді мекен алғаш рет 1324 жылы "terra Huzth" деп аталып өтті. Оның қамалы 1090 жылы Венгрия королі Святой Ладиславтың қыпшақтарға қарсы қорғаныс үшін салғандығы және Венгрияға моңғол шапқыншылығы кезінде қиратылғандығы айтылады. Ол 1353 жылы тағы да еске алынды. 1329 жылы қалаға арнайы құқықтар берілді. Чехословакия аймаққа кең ауқымды автономия беруге міндетті болды, бірақ автономия тек 1938 жылы іске асырылды. 1938 жылдың күзінде автономиялық үкімет құрылды. Чехословакияның күйреуінен кейін 1939 жылдың 14 наурызында Хуст қалалық әкімдігі жергілікті халықтың қалауымен 1939 жылдың 15 наурызында Карпат Украинасының тәуелсіздігін жариялады. Келесі күні, 1939 жылдың 16 наурызында, венгр әскерлері Хустқа шабуыл жасап, оны Венгрияның құрамына қосты. 1944 жылдың 24 қазанында Кеңес әскерлері қаланы басып алып, оны КСРО-ға қосып алды. Кеңес үкіметі қаланың көптеген неміс және венгр халқын жер аударып жіберді.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Холокост

1939 жылға дейін Хуст қаласында еврейлер гүлденіп, көптеген кәсіпорындарға ие болды. 1939 жылдың наурыз айында қала қайтадан Венгрия құрамына өткенде, көптеген еврей азаматтары еңбек лагерлеріне жіберілді. Гетто құрылып, басқа аймақтардан еврейлер осы геттоға қоныстандырылды. Іза және Секленце (қазіргі Сокирница, Украина) қалаларында да қосымша геттолар ашылды. 1944 жылдың сәуір айына қарай еврей тұрғындарының көп бөлігі Аушвицте қаза болды. Соғысқа дейін қалада 8 синагога болған. Олардың біреуі бүгінге дейін сақталған және пайдаланылуда. 28 500 (89,3%) украиндықтар, 1700 (5,4%) венгрлер, 1200 (3,7%) орыстар, 100 (0,4%) цығандар. 19 ғасырға дейін қала халқының арасында румындар да болған (1880 жылғы санақ бойынша 800 румын).

Климат

Хусттың теңіздік климаты бар (Köppen: Cfb).