Простки шайқасы: Жеңіс және Радзивиллдің тұтқындалуы
Battle of Prostki
1656 ж. Простки шайқасы: Польша-Литва әскерлері мен крым татарлары Швеция-Бранденбург күштерін жеңіп, Радзивиллды тұтқынға алды. Соғыс тарихы, Екінші Солтүстік соғыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші Солтүстік соғысындағы шайқас
Battle in the Second Northern War
Простк I шайқасы 1656 жылдың 8 қазанында Пруссия герцогтігінде (қазіргі Польшаның Елк округінде) Простки (немісше: Prostken) маңында поляк-литвалық одақтың және гетман Винсент Госьевский басқаратын одақтас қырым татарларының күштері мен, екінші жағынан, принц Георг Фридрих Вальдек басқаратын одақтас швед және Бранденбург әскерлерінің арасында болды. Принц Богуслав Радзивиллдің кавалериясымен күшейтілген. Одақтың әскерлері шайқаста жеңіске жетіп, жау әскерлерін талқандап, Радзивиллді тұтқынға алды.
The Battle of ProstkI was fought near Prostki (German: Prostken), Duchy of Prussia (today in Ełk County, Poland) on October 8, 1656, between forces of the Polish–Lithuanian Commonwealth and allied Crimean Tatars commanded by hetman Wincenty Gosiewski on one side, and on the other allied Swedish and Brandenburg forces commanded by Prince Georg Friedrich of Waldeck, reinforced by the cavalry of Prince Bogusław Radziwiłł. The Commonwealth forces won the battle, annihilating enemy forces and taking Radziwiłł captive.
Өмірбаян
1656 жылдың жаз айының соңында швед және Бранденбург әскерлері Варшавадан шығып, солтүстік-батысқа қарай шегінді. Польша-Литва қолбасшылары Польша Корольдігінің вассалдық мемлекеті болған және Бранденбург-Пруссия ретінде Швед империясының одақтасы болған Пруссия Герцогтігіне шабуыл жасауға шешім қабылдады (1656 жылғы Кенигсберг шартыны қараңыз). Шабуылдың мақсаты – «Ұлы Сайлаушы» Фредерик Вильгельмді Швециямен одақты тоқтату еді. Польша-Литва күштеріне Литвалық дала гетманы Винцент Корвин Госьевский басшылық етті. Оларға Субхан Гази Ага басқаратын Қырым татарларының бір бөлімі көмек көрсетті. Госьевский әскерінің жалпы саны 8000-10000 адамды құрады (оның ішінде 2000 татар). 1656 жылдың қазан айының басында олар Ломжа немесе Визна маңында Нарев өзенін кешіп, солтүстікке қарай Лыкқа (Элк) бет алды. Пруссиялық комендант, Вальдек ханзадасы Георг Фридрих өз күштерін Вассош маңында шоғырландырды. Оның әскері шамамен 3500 адамнан тұрды, олардың көп бөлігі – ритерлер мен драгундар. Вальдек 6 қазанда Просткенге (Простки) жетіп, Элк өзенінің шығыс жағалауында, қорғауға жоспарлаған көпірдің жанында орналасты. Ол сондай-ақ 800 атты әскері Раджгродта орналасқан Богуслав Радзивиллмен байланысқа түсті. Бұдан өзге, Лыктан шалқары орналасқан Пруссияның қосымша бөлімдері де болды. Олар шабуыл туралы естіп, Вальдекке көмекке аттанды, бірақ шайқасқа дейін Просткенге 1000-ге жуық адам ғана жетті. 2000 адамнан және 12 зеңбіректерден тұратын бір бөлім 8 қазанда Лыктан шықты, бірақ кешікті.
In the late summer of 1656 Swedish and Brandenburgian armies left Warsaw, retreating towards the northwest. Polish Lithuanian commanders then decided to invade the Duchy of Prussia, which had been a vassal state to the Kingdom of Poland and which, as Brandenburg Prussia, had been an ally of the Swedish Empire (see Treaty of Königsberg (1656). The objective of the invasion was to make “The Great Elector”, Frederick Wilhelm, end the alliance with Sweden. Polish Lithuanian forces were commanded by Lithuanian Field Hetman Wincenty Korwin Gosiewski. They were supported by a unit of Crimean Tatars, under Subchan Ghazi Aga. All together Gosiewski’s army had some 8,000 10,000 men (including 2,000 Tatars). In early October 1656 it crossed the Narew River, either near Łomża or Wizna, and headed northwards to Lyck (Ełk). Prussian commandant Prince Georg Friedrich of Waldeck concentrated his forces near Wąsosz. His army had probably 3,500 men, mostly reiters and dragoons. Waldeck reached Prostken (Prostki) on October 6 and camped on the eastern bank of the Ełk River, near a bridge that he planned to defend. He also got in touch with Bogusław Radziwilł, whose cavalry unit of 800 was stationed in Rajgród. Furthermore, additional Prussian units were stationed at some distance from Lyck. Upon hearing of the invasion, they set off to help Waldeck, but only some 1,000 men reached Prostken before the battle. A unit of 2,000 men and 12 cannons left Lyck on October 8, which was too late.
Шайқас
8 қазан күні таңертең бірінші татар, сосын литвалық бөлімдер ауылға жетті, ал бас күштер олардан шамамен екі сағат қалып қойды. Жаудан көп санды болған Госьевский пруссиялықтарды өзен арғы жағындағы бекіністерінен ығыстырып, далада жоюға бекінді. Сонымен қатар, ол пруссиялық күштерге қарсы тұру үшін татарларды Ликке жіберді. Шабуылдың бастапқы кезеңінде литвалықтар бірінші шайқастан кейін кері шегінгендей әрекет етті. Бұл нәтиже берді, себебі пруссиялықтар өзенді кешіп өтті, ал Вальдек татарлар туралы хабар алған соң Ликке 500 атты әскерді жіберді. Бұл отрядты Богуслав Радзивиллдің атты әскері нығайтты, ол көп ұзамай татарлармен шайқасты. Литваның бас күші пруссиялықтарға шабуыл жасағанда Вальдек әскерлеріне өзенге қайтуға бұйрық берді. Госьевский пруссиялықтарға шабуылдап, оларды кері шегінуге мәжбүр етті. Осы уақытта татарлар Елк өзенін кешіп, лагерьге шабуыл жасады. Бірден кейін литвалықтар да қосылды. Богуслав Радзивиллдің отряды толығымен жойылды, ал Радзивиллдің өзі тұтқындалды. Принц Вальдек 500 әскерімен қашып құтылуға үлкерді, себебі татарлар мен литвалықтар прус лагерін тонаумен айналысты. Барлық шайқас шамамен бес сағатқа созылды.
On the morning of October 8 first Tatar and then Lithuanian units reached the village, while main forces were some two hours behind them. Gosiewski, who enjoyed numerical superiority over the enemy, decided to make the Prussians abandon their positions behind the river and destroy them in an open field. At the same time, he sent Tatars towards Lyck to face the Prussian reinforcements. In the first stage of the battle, the Lithuanians pretended to retreat after an initial clash. This worked, as the Prussians crossed the river, while Waldeck, upon receiving news of Tatars, sent a cavalry unit of 500 towards Lyck. This unit was reinforced by the cavalry of Bogusław Radziwiłł, which soon afterwards clashed with the Tatars. When the main Lithuanian force attacked the Prussians, Waldeck ordered his troops to return behind the river. Gosiewski attacked the Prussians, forcing them to retreat. Meanwhile, the Tatars crossed the Elk and attacked the camp. Soon afterwards they were joined by the Lithuanians. The unit of Bogusław Radziwiłł was completely destroyed, while Radziwiłł himself was captured. Prince Waldeck, with 500 soldiers, managed to escape, as the Tatars and the Lithuanians were too busy looting the Prussian camp. Altogether, the battle lasted approximately five hours.
Салдары
Жеңіс одержаннан кейін Госьевский Фридрих Вильгельмге хат жолдап, шведтерді тастауға шақырды. Ұлы Сайлаушы одан бас тартты, нәтижесінде Пруссия герцогтігінің оңтүстік-шығыс бөлігі, сондай-ақ көршілес Польшаның Визна және Раджгрод округтарында кең ауқымда тонау мен қирату орын алды. Госьевский әскерімен Литваға жорық жасады, ал татарлар Қырымға қайтып келді.
After the victory Gosiewski sent a letter to Frederick Wilhelm, urging him to abandon the Swedes. The Great Elector rejected this, which resulted in widespread looting and destruction of the southeastern corner of the Duchy of Prussia, together with the neighboring Polish counties of Wizna and Rajgród. Gosiewski then marched with his army to Lithuania, while the Tatars returned to Crimea.