Смоленск қамалы (1514): Литваның шығыс бекінісі Мәскеу әскерлерімен шайқасты. Василий III әскерлері Беларусь қалаларын басып алды. Польша-Литва күштері қарсы шабуыл жасады.
Смоленск бекінісі сол кезде Литва Ұлы Герцогтығының ең шығысқы бекінісі және оны шығыстан қорғайтын маңызды нығайтулардың бірі болатын. Ол бірнеше мәрте Мәскеу шабуылдарын тойтарды, бірақ 1514 жылдың шілдесінде Мәскеу әскері оны қоршап алып, соңында басып алды. Осы алғашқы жетістікке шабыттанған Мәскеудің бас князі Василий III әскерін қазіргі Беларусь аумағына тереңірек жылжытып, Кричев, Мстиславль және Дубровна қалаларын жаулап алды. Ал осы уақытта Ескі Зигмунд шамамен 35 000 сарбаз жинады, олардың көп бөлігі (57%) поляктардан тұрды. Литва-Поляк күштерінде 32 500 атты әскер және 3 000 жаяу әскер болды. Зигмунд сондай-ақ оның әскері 30 000 мәскеушіні өлтіргенін және 46 қолбасшы мен 1 500 ақсүйектерді тұтқынға алғанын мәлімдеді. Дегенмен, Польша мен Литваның сақталған құжаттарында барлық тұтқынға алынған ақсүйектердің тізімі бар, олардың барлығы 611 адамды құрайды. Польша тарихшысы Бохун Зигмунд берген «насихалық деректерге» сүйенудің ақылға қонымсыз екенін айтады. Тағы бір поляк зерттеушісі Гембарович Мәскеу әскерінің саны шамамен 40 000 адамға жуық болды деген пікірде. Сондай-ақ, егер 70 000–80 000 адам туралы мәліметке сенер болса, Мәскеу әскерінің осы басымдығын Михаил Глинскийдің хаттарынан білген король Зигмундтың неліктен шамамен 5 000 адамнан (әскерінің шамамен 15%) жеке күзетін резервте қалдырып, оларды шайқасқа жібермегені белгісіз. Мәскеулік жылнамалар (Новгород және София кодекстері) литвалықтардың сандық артықшылығын көрсетеді. Әскерге, патшаның полкінің бояр ұлдарынан басқа, кем дегенде 14 қаладан адамдар кіргені белгілі: Новгород, Псков, Великие Луки, Кострома, Муром, Боровск, Тверь, Волоколамск, Рославль, Вязьма, Переяславль, Коломна, Ярославль және Стародуб. 1563 жылғы Полоцк жорығының деректеріне сүйене отырып, автор келесідей бағалар береді: 400–500 татар, 200 бояр ұлдары, 3 000 новгородтықтар мен псковтықтар және басқа қалалардың өкілдері шамамен 3 600 адам, барлығы 7 200 ақсүйек. Қызметшілерді ескергенде, Мәскеу әскерінің жалпы саны 13 000–15 000 адамға жете алады. Жорық кезіндегі шығындарды, дереккөздерде тіркелген дезертирлік деңгейін және Смоленскіде гарнизон ретінде қалған сарбаздардың санын ескере отырып, Оршадағы Мәскеу әскерінің саны шамамен 12 000 адамды құрауы мүмкін. және орыс тарихшылары Н. Смирнов, А. Панков, О. Курбатов, М. Кром және В. Пенской.
The fortress of Smolensk was then the easternmost outpost of the Grand Duchy of Lithuania and one of the most important strongholds guarding it from the east. It repelled several Muscovite attacks, but in July 1514 a Muscovite army besieged and finally captured it. Spurred on by this initial success, the Grand Prince of Moscow Vasili III ordered his forces farther into present day Belarus, occupying the towns of Krichev, Mstislavl, and Dubrovna. Meanwhile, Sigismund the Old gathered some 35,000 troops, most of whom (57%) were Poles, The Lithuanian Polish forces included 32,500 cavalry and 3,000 mercenary infantry. Sigismund also claimed that his army had killed 30,000 Muscovites and taken prisoner 46 commanders and 1,500 nobles. Extant Polish and Lithuanian documents, however, list all captured nobles by name; only 611 men in all. The Polish historian Bohun considers it improvident to rely on what he terms "propaganda data" given by Sigismund. Gembarowicz (another Polish researcher) is of the opinion that the Muscovite army was about 40,000 strong. It also remains unclear why – if the figure of 70,000–80,000 men is to be trusted – King Sigismund (who knew about this superiority of the Muscovite army from Mikhail Glinsky's letters) kept a personal guard of about 5,000 men (about 15% of his army) in reserve, without sending them into the battle. The Muscovite chronicles (Novgorodian and Sophian codexes) claim a Lithuanian numerical superiority. It is known that except for Boyar sons of the sovereign's regiment, the army consisted of people from at least 14 towns: Novgorod, Pskov, Velikie Luki, Kostroma, Murom, Borovsk, Tver, Volok, Roslavl, Vyazma, Pereyaslavl, Kolomna, Yaroslavl, and Starodub. Based on figures from the well documented Polotsk campaign of 1563, the author gives the following estimates: 400–500 Tatars, 200 boyar sons of the sovereign's regiment, 3,000 Novgorodian and Pskovians, and about 3,600 representatives of other towns, altogether about 7,200 noblemen. Once servants are included, the overall size of the Muscovite army could be 13,000–15,000 men. Considering the losses during the campaign, the level of desertion which is documented in the sources and the number of soldiers left as a garrison in Smolensk; the number of Muscovite troops present at Orsha could have been as low as about 12,000 men. and Russian historians N. Smirnov, A. Pankov, O. Kurbatov, М. Krom, and V. Penskoy.
Шайқас
8 қыркүйекте таңнан кейін Иван Челяднин шабуылға бұйрық берді. Мәскеу әскерлері литвалықтар мен поляктарды қоршауға тырысып, олардың қанаттарына – поляк, литва және татар әскерлері мен литвалық жеңіл гусарларға шабуыл жасады. Шабуылдың екі жағын Челяднин жеке басқарды, ал екінші жағын князь Булгаков Голица басқарды. Бірінші шабуыл сәтсіз аяқталып, мәскеуліктер бастапқы орнына қайта шегінді. Челяднин әлі де 3:1 еселі артық күштің жеңіс әкелетініне сенімді болды. Алайда, мәскеулік күштердің өзінің қанатына ден қойып, ол басқа бағыттарды қадағалай алмады және литвалық жеңіл және поляк ауыр атты әскерінің қарсы шабуылына қарсы тұруды ұйымдастыра алмады. Бұл әскерлерге дейін резервте сақталған еді. Литва және Польшаның жеңіл атты әскерлері мен татарлар мәскеулік шептің тым созылған орталық бөлігіне шабуыл жасап, оны екіге бөлуге тырысты. Шешуші сәтте поляк атты әскері шайқасып, содан кейін шегіне бастады. Мәскеуліктер барлық атты әскер резервтерімен оларды қуды. Литва татарлары мен поляк атты әскері бірнеше минут бойы ресейліктердің қуып келгенінен кейін кенеттен жаққа бұрылды. Осы кезде мәскеулік атты әскері орман ішінде жасырылған артиллерияға тап болды. Екі жақтан да литвалық әскерлер пайда болып, мәскеуліктерді қоршауға алды. Иван Челяднин шегіну бұйрығы берді, ол тез арада үрейге айналды. Мәскеуліктерді Ұлы Литва княздығының әскері бес шақырымға дейін қуып жетті. Мәскеуліктердің жеңілісі Иван Челяднин мен Михаил Голицаның операцияларын үйлестірудегі қайта-қайта жасаған қателіктеріне байланысты болды. Зигмунд фон Герберштейн 40 мың мәскеулік қаза тапқанын хабарлады. Литва мен Польшаның жеңісіне тәнті болған Максимилиан I, Рим императоры, Венада Ягеллонмен бейбіт келіссөздер бастады. 1515 жылдың 22 шілдесінде бейбіт келісімге қол қойылды және Литва мен Польшаға қарсы кең коалиция таратылды. Бірақ, кейіннен Ресеймен байланысы күшейген Александр Лукашенконың үкіметі бұл шайқасты тойлауды тоқтатты. 2005 жылдың қыркүйегінде Белоруссияның Ұлттық майданының төрт мүшесіне шайқастың 491 жылдығын тойлағандары үшін әрқайсысына шамамен 1500 евро айыппұл салынды. Украина Орша шайқасын украин-ресей қақтығыстары тарихындағы маңызды жеңіс ретінде тойлайды. 2014 жылдың 14 қазанында Украина Ұлттық банкі Орша шайқасының 500 жылдығына арналған ескерткіш монета таныстырды. Ривнеде Орша Жеңіс көшесі бар. Варшавадағы Белгісіз сарбаздың мазарында Орша шайқасы "ORSZA 8 IX 1514" деген жазумен еске алынады. Литвада Орша шайқасын Литва Қорғаныс министрлігі мен үкімет жыл сайын концерттер, конференциялар және әскери шерулермен еске алады.
On 8 September, shortly after dawn, Ivan Chelyadnin gave the order to attack. The Muscovite forces attempted to outflank the Lithuanians and Poles by attacking their flanks, which were manned by Polish, Lithuanian light hussar, and Tartar troops. One of the pincers of the attack was commanded by Chelyadnin personally, while the other was led by Prince Bulgakov Golitsa. The initial attack failed, and the Muscovites withdrew toward their starting positions. Chelyadnin was still confident that the odds, almost 3:1 in his favor, would give him the victory. However, preoccupied with his own wing of the Muscovite forces, he lost track of the other sectors and failed to coordinate a defense against the counterattack by the Lithuanian light and Polish heavy cavalry, which until then had been kept in reserve. The Lithuanian and Polish light horse and Tartars attacked the overstretched center of the Muscovite lines in an attempt to split them. At the crucial moment the Polish cavalry seemed to waver, then went into retreat. The Muscovites pursued with all their cavalry reserves. The Lithuanian Tartars and Polish cavalry, after retreating for several minutes under chase from the Russians, suddenly turned to the sides. The Muscovite cavalry now found themselves confronted by artillery concealed in the forest. From both sides, Lithuanian forces appeared and proceeded to surround the Muscovites. Ivan Chelyadnin sounded retreat, which soon became somewhat panicked. The Muscovite forces were pursued by the army of the Grand Duchy of Lithuania for five kilometres. The Muscovite defeat is often attributed to repeated failures by Ivan Chelyadnin and Mikhail Golitsa to coordinate their operations. Sigismund von Herberstein reported that 40,000 Muscovites were killed. Impressed by the scope of the Lithuanian and Polish victory, Maximilian I, Holy Roman Emperor, started peace negotiations with the Jagiellons in Vienna. On 22 July 1515, final agreements for peace were made and the broad coalition against Lithuania and Poland ceased. Subsequently, however, as a result of increasing ties to Russia, the regime of President Alexander Lukashenko actively suppressed celebration of the battle. In September 2005, four members of the Belarusian National Front opposition were each fined almost (roughly €1,500) for celebrating the 491st anniversary of the battle. Ukraine has public celebrations of the Battle of Orsha, as an important victory, within the wider history of Ukrainian Russian conflicts. On October 14, 2014, the National Bank of Ukraine presented a commemorative coin on the occasion of the 500th anniversary of the Battle of Orsha. There is Orsha Victory Street in Rivne. At the Tomb of the Unknown Soldier, Warsaw, the Battle of Orsha is commemorated by the inscription "ORSZA 8 IX 1514". In Lithuania, the Battle of Orsha is commemorates as well by Lithuanian Ministry of Defense and Lithuanian government every year with concerts, conferences and military parades.
Танымал мәдениет
BBC телеарнасының Being Human бағдарламасында Орша шайқасынан кейін Хэл Йорк вампирге айналды.
On the BBC television program Being Human, Hal Yorke was made a vampire after the Battle of Orsha.
Мұра
1514 жылы шайқастағы жеңіске алғыс айту ретінде Константин Острожский Вильнюсте Қасиетті Үшбірлік шіркеуі мен монастырын салдырды.
In 1514, in appreciation for the victory in the battle, Konstanty Ostrogski built the Church and monastery of Holy Trinity in Vilnius.