Хайм Аарон Валеро: Иерусалимдегі еврей қауымының дамуына қосқан үлесі
Haim Aharon Valero
Хайм Аарон Валеро (1845-1923) – Иерусалимдегі еврей қауымдастығының банкірі, кәсіпкері. Валера банкі еврей қауымын дамытуға көмектесіп, қаланың жаңаруына үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хайм Ахарон Валеро (1845–1923) – банкир, кәсіпкер және 19 ғасырдағы Иерусалимдегі еврей қауымының көрнекті өкілі. Оның басшылығымен 1848 жылы әкесі Якоб құрған Валеро банкі, Осман билігі тұсында еврей қауымының дамуын жеделдетуге ықпал етті. Банктің капиталы мен қаржылық қызметтері жер сатып алуға және құрылысқа жұмсалды, бұл Иерусалим мен жақын маңдағы елді мекендердің тоқыраудан және кедейліктен 20 ғасырдың жаңаруына қарай өзгеруіне көмектесті.
Haim Aharon Valero (1845–1923) was a banker, entrepreneur and a prominent figure in the Jewish community of 19th century Jerusalem. Under his direction, the Valero Bank, founded in 1848 by his father Jacob, acted as catalyst in the development of the Jewish community under Ottoman rule. The bank's capital and financial services were employed in the acquisition of land and building, helping transform Jerusalem and nearby townships from stagnation and poverty towards the modernization of the 20th century.
Өмірбаян
Хаим Ахарон Валеро 1845 жылы Иерусалимде дүниеге келген. Ол жан-жақты білім алған, оның ішінде бес тілді меңгерген: француз, түрік, араб, иврит және ладино (Испания еврейлерінің тілі). Он бес жасында ол әкесі басқарған банкте кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. 1875 жылы ол Иерусалимдегі бөлімшенің басқарушысы болды. Сол кезде банкте басқа серіктестер болған жоқ. 1880 жылы ағасы Жозеф қайтыс болғаннан кейін ол банк директоры болды. Хаим Ахаронның әкесі Якоб Валеро (1813–1874) – испандық еврей тегінен (сефардтық), оның ата-бабалары 15 ғасырдың соңында испан инквизициясынан қашып Испаниядан қуылған. Оның отбасы Осман империясына көшіп, Якоб Стамбулда дүниеге келген. Ол дәстүрлі еврей білімін алған, жас кезінде (1830-шы жылдардың басында) Османдық Сирияға көшіп, Иерусалимде қоныстанған. Якоб Валеро Эстер Азиза Левиге үйленді және үш балаға ие болды. Алғашқыда ол ет сатушы болып жұмыс істеді, бірақ кейіннен ақша айырбастаумен айналысып, ол іс өркендеді. Хаим Амзалак (тағы бір сефардтық еврей), Гавриил (кейбіреулер Яһуда) Папу және Якоб (Джакомо) Паскальмен (Австрия консулдығының қызметкері, «жайсыз» серіктес) бірлесіп, 1848 жылы Палестинадағы алғашқы банкті құрды, оның аты «Якоб Валеро & Co.» болды. Басты бөлімше Ескі қалада Яффа қақпасының жанындағы екі бөлмелі шағын пәтерде орналасқан. Іс-әрекетін кеңейту барысында Яффа портында үлкен ұлы Жозеф (1837–1879) басқарған бөлімше ашылды, сондай-ақ Дамаскіде де банк өкілдігі (мүмкін, тағы бір бөлімше) болды. Валеро Сима Папуға үйленді және одан жеті бала дүниеге келді. Ол 38 жасында қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің немере қызы Мириам Валероға үйленді және тағы екі бала өмірге келді. Ол 1923 жылы қайтыс болып, Зәйтүн тауындағы зиратқа жерленді.
Haim Aharon Valero was born in Jerusalem in 1845. He benefitted from a broader education, including five languages: French, Turkish, Arabic, Hebrew and Ladino (the language spoken by the Jews of Spain). At the age of fifteen he started working as clerk in the bank run by his father and by 1875 became the manager of the Jerusalem branch. By this time the bank had no other partners. In 1880, after the death of his older brother Joseph, he became director of the bank. Haim Aharon's father, Jacob Valero (1813–1874), was of Spanish Jewish origins (Sephardic), whose ancestors were forced out of Spain by the Spanish Inquisition in the late 15th century. His family migrated to the Ottoman Empire and Jacob was born in Istanbul. He received a traditional Jewish education and as a young man (in the early 1830s) migrated to Ottoman Syria and settled in Jerusalem. Jacob Valero married Esther Aziza Levi and had three children. Initially he worked as a butcher, but after a while switched to money changing, which went from strength to strength. In collaboration with Haim Amzalak (another Sephardic Jew), Gavriel (some say Yehuda) Papu and Jacob (Giacomo) Pascal (an Armenian in the employ of the Austrian consulate a ‘silent’ partner), he founded in 1848 the first bank in Palestine, named Jacob Valero & Co. The main branch was located in the Old City close to the Jaffa Gate, in a small two room flat. With the expansion of its operations, a branch was opened in the port of Jaffa, directed by his eldest son Joseph (1837–1879) and the bank also had representation (possibly another branch) in Damascus. Valero married Simha Papu and had seven children with her. After she died at the age of 38, he married his niece, Miriam Valero, and had two more children. He died in 1923 and was buried at the Mount of Olives cemetery.
Валеро банкі
Банктің алғашқы операциялары жергілікті қоғамға қаржылық қызметтер көрсетуден тұрды: депозиттер, несиелер, аударымдар. Банк Амстердамда орналасқан және Ежелгі Ишувқа (Халкука) Еуропадан жиналған қайырымдылық қаражатын таратуға арналған голландтық еврей қоғамы – «Қасиетті жер ұйымының Пекидим және Амаралим» (иврит тілінде сөзбе-сөз: «хатшылар мен агенттер») транзакцияларының негізгі арнасы болды. Банктің клиенттері оның қызметтерімен қатар кеңейді, оларға консулдықтар, шіркеулер, басқа да діни мекемелер мен қайырымдылық ұйымдары кірді. Ол Осман әкімшілігінің, сондай-ақ Австрия, Германия және Ресей үкіметтерінің агенті ретінде әрекет етті. Сондай-ақ, ол Париж, Лондон және Венаның Ротшильдтерімен (Остеррайхише Кредит-Анштальт), Лондонның Самуэль Монтегу және компания банкирлері және Париждегі Banque Russe pour le Commerce Étranger-мен корреспонденттік байланысқа ие болды. 1869 жылғы қарашада Австрия-Мажарстан императоры Франц Иосиф I Иерусалимге сапармен келгенде (Суэц каналының ашылуына жол тартқанда), банк сапар шығындарын жабуға қажетті қаражатты аударуды жүзеге асырды. Осыдан кейін Якоб Валероға «Темір тәж» ордені табысталды. «Иерусалим естелік кітабында» (1913) Нахум Дов Фрейман Валеро банкінің ресурстарын 3,000,000 франк (120,000 фунт стерлинг) деп бағалады. Банк қаланың экономикалық дамуына маңызды үлес қосты және Еуропадан түрлі еврей ұйымдарына қаражат аударуда елеулі рөл атқарды. Ресей патшасының Ресей империясының ықпалын кеңейту стратегиясы XIX ғасырдың екінші жартысында Иерусалимге зыярат етуші ресейліктердің санының үнемі өсуіне әкелді. Өзін Шығыс православиесінің қорғаушысы деп есептеген патша қалада бекініс табуға тырысты. 1860 жылғы қазан айында Ресей үкіметі үлкен жер учаскесін сатып алып, Иерусалимдегі ең ірі құрылыс жобасын бастады. Бүгінгі күнге дейін «Қоршалған орыс кешені» деп белгілі болған бұл кешенге шіркеу, аурухана, орыс консулының резиденциясы және паломниктерге арналған жатақханалар кірді. Банк жобаны қаржы аудару және басқа да банк қызметтерін көрсету арқылы іске асыруға көмектесті және осының құрметіне 1888 жылы патша Хайм Ахарон Валероны «Аққала Анна» орденімен марапаттады.
The early operations of the bank consisted of financial services for the local community: deposits, loans, transfers. The bank was the main conduit for the transactions of the Pekidim and Amarkalim of the Holy Land organisation (literally: "clerks and agents" in Hebrew), a Dutch Jewish society based in Amsterdam and dedicated to the distribution of charity funds collected in Europe for the Old Yishuv (Halukkah). The bank's clientele expanded along with its services, to include consulates, churches, other religious institutions and charities. It acted as agent for the Ottoman administration as well as Austrian, German and Russian governments. It also had the status of correspondent with the Rothschilds of Paris, London and Vienna (the Österreichische Credit Anstalt), the Samuel Montagu & Co. bankers of London and Banque Russe pour le Commerce Étranger in Paris. When Emperor Franz Joseph I of Austria Hungary visited Jerusalem in November 1869 (en route to the opening of the Suez Canal), the bank handled the transfer of funds required to cover the costs of the trip. Jacob Valero was subsequently awarded the Order of the Iron Crown. In his ‘Jerusalem Memory Book’ (1913), Nahum Dov Freiman assessed the resources of the Valero Bank at 3,000,000 francs (£120,000). The bank made a significant contribution to the economic development of the city and played a significant wider role in the transfer of funds from Europe to a wide range of Jewish organizations. The strategy of the Czar of Russia to expand the influence of the Russian Empire led to a steady increase in the number of Russian pilgrims to Jerusalem in the second half of the 19th century. The Czar, who saw himself as defender of Eastern Orthodox Christianity, sought a foothold in the city. In October 1860, the Russian government acquired a large plot and work started on what was then the largest construction project in Jerusalem. The walled Russian Compound, as it is known until this day, comprised a church, hospital, the residence of the Russian consul and hostels for pilgrims. The bank helped realize the project through the transfer of funds and other banking services and in recognition of this, in 1888 the Czar honoured Haim Aharon Valero with the Order of St. Anna.
Ротшильдтер отбасына қатысты
Валеро банкі Вена, Париж және Лондон қалаларында орналасқан, Еуропалық банкирлердің аса белгілі Ротшильд отбасына қызметтердің кең спектрін ұсынды. Хаим Ахарон барон Эдмонд Джеймс де Ротшильдпен жақын іскерлік байланыс орнатты. 1880 жылдары барон еврей қоныстануын қолдаушы ретінде Османдық Сириядағы еврей қауымына ірі инвестициялар жасағанда, банк аударымдар мен салымдар арқылы көмек көрсетті. Сонымен қатар, олардың арасында берік әлеуметтік байланыс та болды – Хаим Ахарон және оның отбасы мүшелері Еуропаға сапар жасағанда Ротшильдтердің жеке қонақтары ретінде тұратын.
The Valero bank provided a range of services to the Rothschilds, a very prominent family of European bankers based in Vienna, Paris and London. Haim Aharon developed close business contacts with Baron Edmond James de Rothschild. When the baron, as patron of Jewish settlement activity, began substantial investment in Jewish community of Ottoman Syria in the 1880s, he was assisted by the bank through transfers and deposits. There was a strong social connection too – when visiting Europe, Haim Aharon and members of the family stayed as personal guests of the Rothschilds.
Жерді сатып алу
Банк қаржы және жылжымайтын мүлік салаларындағы байланыстар арқылы жерлерге ие болды, көбінесе елдің әртүрлі аймақтарында жер сатып алуға берілген несиелерді қайтармау салдарынан. Сонымен қатар, Хаим Ахарон Иерусалимде, оның ішінде Яффа көшесі бойында, Дамаск қақпасы маңында, бүгінгі Катамон және Мекор Хаим елді мекендерінде, сондай-ақ Хеброн және Яффа қалаларында жерлер сатып алды. Есхаяху Пресс Хаим Ахаронды «Иерусалимнің Ротшильді» деп сипаттады. Валеро отбасынан алынған жерлерге Бикур Холим ауруханасы және Махане Иегуда базары (бастапқыда Валеро базары деп аталған) сияқты бірнеше маңызды ғимараттар салынды. 19 ғасырдың соңында банк Иерусалим Мутасаррифатында өсіп келе жатқан Еуропалық банктердің бәсекесіне тап болды. 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда банк жабылды. Хаим Ахарон одан сегіз жыл кейін қайтыс болды.
Over the years of the bank's contacts within the spheres of finance and real estate, the bank gained titles of land, often through defaults on loans made for land purchases in various parts of the country. At the same time Haim Aharon also made his own land purchases in Jerusalem including many plots along Jaffa Street, at the Damascus Gate, in the suburbs that are today Katamon and Mekor Chaim, as well as in the towns of Hebron and Jaffa. Yeshayahu Press described Haim Aharon as ‘the Rothschild of Jerusalem’. A number of important buildings were erected on land acquired from the Valero family, including Bikur Cholim Hospital and the Mahane Yehuda market (which was originally named the Valero Market). In the latter part of the 19th century the bank faced competition from European banks, which by then established a growing presence in Mutasarrifate of Jerusalem. The bank finally closed in 1915 with the onset of the First World War. Haim Aharon died eight years later.
Қоғамдық белсенділік
Оның қызметі мен байлығы Хаим Ахаронға қалада зор бедел әкелді, ол яһуди және жалпы қоғамда да құрметті болды. Оның білімі мен түрлі тілдерді меңгеруі Хаим Ахаронның әлеуметтік, сауда және саяси салалардағы түрлі міндеттерін атқаруына мүмкіндік берді. Ол Осман билігінің бақылауымен еврей қауымының қала әкімдігімен байланыс жасаушы өкілі болды, бірақ достарының арасында Хаим Ахарон жергілікті арабтардың көптеген өкілдерін, тіпті бірнеше белгілі араб отбасыларын санады. 1831-1841 жылдары, Мысырдың Иерусалимді басып алуынан кейін, ол аудандық басқару комитетінің мүшесі болды. Бұл оған бизнесін және әлеуметтік байланыстарын кеңейтуге көмектесті, ал 1868 жылы ол Иерусалим қалалық әкімдігіне еврей өкілі ретінде тағайындалды. XIX ғасырдың ортасында Иерусалим халқы 13 мың адамды құрады, оның 5 мыңы яһудилер, негізінен сефард және шығыс яһудилері болды. 1880 жылға қарай еврей халқы үш есеге өсті, олардың көп бөлігі ашкеназдықтар (еуропалық текті) еді. Әртүрлі еврей қауымдары арасында бәсекелестік болды, олар өздерінің жеке ұйымдарын басқарды. Көп жылдар бойы Иерусалим сефард қауымын Сефард қауымдық кеңесі басқарды, көбінесе Осман билігі алдында қауымның ресми өкілдері ретінде қызмет еткен аға рабиндер басшылық етті. Якоб Валеро 1870 жылы кеңеске мүше болып сайланды, ол раби болмаған және «Коллель президенті» атағын алған алғашқы адам болды. Ол комитеттің қаржылық мәселелерін басқарды және «кедейлердің қамқоршысы» ретінде танылды. Оның үлкен ұлы осы қызметін жалғастырды, ал 1880 жылдары Хаим Ахарон осы іске кірісті. Валеро 1874 жылы құрылған және Иерусалим яһудилерін баспанамен қамтамасыз ету мақсатымен құрылған Мозес Монтефиоре еске алу қорының өкілдерінің бірі болды. Қор Мазкерет Моше (1882), Охель Моше (1882), Емин Моше (1892), Зихрон Моше (1904) және Кирият Моше (1924) құрылысына қарыз берді. Ол көптеген қайырымдылық жобаларын қолдады, соның ішінде 1908 жылы ашылған сефард зейнеткерлер үйін салу үшін Яффа көшесіндегі жерді сыйға берді.
His activities and wealth soon earned Haim Aharon an important standing in the city, both in the Jewish and the wider community. His education and mastery of different languages were critical to Haim Aharon's ability to perform his various roles in the social, commercial and political spheres. He served as the representative of the Jewish community with the city authorities, under the tutelage of the Ottomans, but amongst his friends Haim Aharon counted many of the local Arab residents, including several of the leading Arab families. Between 1831 and 1841, after the conquest of Jerusalem by Egypt, he served as member of the district management committee. This enabled him to extend his business and social networks and in 1868 he was appointed as one of two Jewish representatives on the Jerusalem municipality. In the mid 19th century the population of Jerusalem was 13,000, of whom 5,000 were Jews, mostly Sephardic and Oriental. By the 1880 the Jewish population trebled with the majority being Ashkenazi (of European descent). Rivalries characterized the different Jewish communities, who ran their own separate organizations. For many years the Jerusalem Sephardic community was led by the Sephardic Community Council, normally headed by senior rabbis who served as official representatives of the community with the Ottoman authorities. Jacob Valero was nominated to the Council in 1870, the first person not a rabbi to bear the title ‘President of the Kollel’. He handled the committee's financial affairs and came to be known as ‘trustee of the poor’. His eldest son continued this activity, to be followed in the 1880s by Haim Aharon. Valero was one of the representatives of the Moses Montefiore Memorial Trust, founded in 1874 with the aim of housing Jerusalem Jews. The trust made loans for building in Mazkeret Moshe (1882), Ohel Moshe (1882), Yemin Moshe (1892), Zichron Moshe (1904) and Kiryat Moshe (1924). He supported a number of charitable causes, including the donation of land on Jaffa Street for the building of a Sephardic old people's home, opened in 1908.
Еске алу
2 миллион доллардан астам құнымен Валеро кешені – қаланың жылдық Суккот фестиваліндегі "лулав пен этрог сату орны" қызметін атқаратын, тәртіпсіз жайылған тұрақ – қалалық алаңға қайта жаңартылуда. Архитекторлар Рейчел Вайнер мен Веред Сингер жобалаған бұл жобаны Иерусалим муниципалитетінің Eden компаниясы, муниципалитет пен Көлік министрлігінің қаржысымен жүзеге асырып жатыр. Жаңа Валеро алаңы әсем жарықтармен жарықтандырылып, гранит пен әк таспен жабылады. Бұл алаң Махане Иегуда саудагерлеріне көлеңкелі орындар мен отыруға ыңғайлы бұрыштар ұсынады, сонымен қатар мәдени шаралар өткізуге арналған кеңістік ретінде де қызмет етеді. Алаң Иерусалим Мутасаррифатындағы алғашқы жеке банк – "Якоб Валеро және компанияның" негізін қалаушы Якоб Валероның (1813–1874) және оның ұлы, сондай-ақ банкир болған және қаланың сефардтық коллелінің басшысы қызметін атқарған Хаим Аарон Валероның (1845–1923) есімін мәңгі есте сақтайды. Жаңа алаңның солтүстігіндегі көше Хаим Валероның атымен аталады.
At a cost of over $2. Million, the Valero compound – a chaotic parking lot that houses the city's annual Succot "lulav and etrog market" – is being redeveloped into an urban square. The project, designed by architects Rachel Weiner and Vered Singer, is being carried out by the Jerusalem municipality's Eden Company with funding from the municipality and the Transportation Ministry. The new Valero Square, illuminated by decorative lighting and surfaced in granite and limestone, will provide both shade and sitting corners for Mahaneh Yehuda shoppers as well as serving as a venue for cultural events. The square preserves the memory of Jacob Valero (1813–1874), the founder of the first private bank in Mutasarrifate of Jerusalem, Jacob Valero & Company, and his son Haim Aharon Valero (1845–1923), who was also a banker and served as head of the city's Sephardi kollel. The alley bordering the new square on the north is named after Haim Valero.