Посткарточкалар тану және жинау ғылымы

Кіріспе

Пошта карточкаларын зерттеу және жинау
Пошта карточкаларын жинау практикасы

Дельтиология (грекше δελτίον, deltion, δέλτος, deltos, "жазу тақташасы, хат"; және λογία, [[logy) – пошта карточкаларын зерттеу және жинау ғылымы. Бұл сөз 1945 жылы Огайо штатының профессоры Ренделл Роудс (1914-1976) және Огайо мемлекеттік университетінің әріптестері бірлесіп құрады. 1994 жылы доктор Роудстың өмірбаянынан әйелі Нэнсидің суреті Канадалық Достар (Квекер) тарихи қауымдастығына табыс етілді. Доктор Роудс, "Пошта карточкаларын жинау" хоббиіне ғылыми атау беру үшін "Пошта карточкаларын жинаушылар" журналында редактор Боб Хендрикстің ұйымдастырған байқауына қатысты. "Филокартист" термині 1900 жылдардың басында қолданылған, мүмкін, белгілі филателист Фред Мелвилл 1903 жылы жариялаған "Марка жинаудың А. Б. С." еңбегінде алғаш рет қолданылған.

1945 жылғы қаңтардағы "Пошта карточкаларын жинаушылар" журналының 3-томы, 1 нөмірінде бас мақаласында былай делінген: "Зерттеулер арқылы ресми П.К. аты ашылды" және одан әрі жалғасты: "Ренделл Роудстың (Огайо штаты, Бланчестер) мұқият зерттеулерінің нәтижесінде Пошта карточкаларын жинаушылардың нақты және ресми аты анықталды. Мистер Роудс Огайо мемлекеттік университетінің ғылыми қызметкері. Осы журналдың және Нью-Йорк қаласындағы Уильям Морристің ұйымдастырған бірнеше байқауында "Пошта карточкаларын жинаушылар" тобына атау беру туралы сұрақ қойылғанда, ол сөз құрастыру саласындағы екі белгілі маман – доктор К. М. Эбботт пен миссис Этель Миллерге жүгінді". Олар грек тілінен "делтион" деген сөзді анықтады, ол "шағын суреттелген тақташа немесе карточка" деген мағынаны білдіреді. Дельтиология/делтиолог терминінің алғаш рет сөздікте пайда болуына шамамен жиырма жыл уақыт кетті. Филателиямен салыстырғанда, пошта карточкасының өндірілген жері мен уақытын анықтау көбінесе мүмкін емес болып келеді, себебі пошта карточкалары, мөрлерден айырмашылығы, орталықтандырылмаған және реттелмеген тәртіппен шығарылады. Осы себепті, кейбір коллекционерлер өз жинақтарын белгілі бір суретшілер мен баспагерлердің карточкаларымен немесе уақыт пен жерге қарай шектеуге бейім.

Тарих

Дельтиология 19 ғасырдың соңында, пошталық карточкалардың жаппай өндірісі басталғанда және олар пошта тасымалының ең арзан түрі ретінде халықаралық деңгейде таралғанда пайда болды. Алғашқы пошталық карточка 1869 жылы жарық көрді, ал 1875 жылға қарай Дүниежүзілік пошта одағының мүше елдеріне 231,5 миллион ашық хат жіберілді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында дельтиологтардың алғашқы ұйымдары құрылды. Арнайы журналдар мен каталогтар (Германияда, Австрия-Мажарстанда, Францияда, Ресейде, Ұлыбританияда, АҚШ-та, Италияда, Швейцарияда, Испанияда және т.б.) шығарыла бастады, халықаралық көрмелер (Лейпциг, Санкт-Петербург, Ницца, Париж, Флоренция, Нюрнберг, Лондон және т.б.) өтті, коллекционерлер мен пошталық карточка басып шығарушылардың конгрестері (Лейпцигте 1896, 1910; Ниццада 1899) ұйымдастырылды, алғашқы аукциондар өткізіле бастады. 20 ғасырдың басынан бастап дельтиология, география, этнография, тарих, өнердің түрлері, технология, спорт, портреттер сияқты әртүрлі тақырыптарды қамтитын пошталық карточкалардың жаппай өндірісінің арқасында кең таралған коллекциялау түріне айналды. Бұған жоғары сапалы көркемдік-полиграфиялық өнімдер мен елдер арасындағы пошта алмасудың, халықаралық қатынастардың күшеюімен бірге кеңеюі де ықпал етті. Дельтиологияға қатысты алғашқы көзқарастар қазіргідей болған жоқ. 20 ғасырдың басында, пошта арқылы жіберілген, яғни «өзінің міндетін орындаған» пошталық карточка ғана құнды коллекциялық зат саналатын еді. Көптеген коллекционерлер қала немесе жердің суреті бар пошталық карточканы сол қаладан немесе жерден жіберілген болса ғана қызықтыратын. Пошта таңбасы жоқ бос карточка қарапайым «сурет» ретінде қарастырылды. Алайда, бүгінде кейбір коллекционерлер карточкадағы жазуға мән бермейді. Дельтиология – ең танымал коллекциялау түрлерінің бірі. Пошталық карточкалардың құны көбінесе олардың жасына және тақырыбының сирек кездесуіне байланысты. Соңғы кезде пошталық карточкаларға сұраныс артып, бағалары да өсті. Мысалы, онлайн аукциондарда кейбір сирек немесе тарихи маңызы бар пошталық карточкалардың бағасы 1000 долларға жетеді, ал көптеген карточкалар 5 доллардан аспайды.

Deltiology appeared at the end of the 19th century, when the mass production of postcards began and received international distribution as the cheapest type of postal items. The first postcard was published in 1869, and by 1875, 231.5 million open letters were sent in the member countries of the Universal Postal Union. In the late 19th to early 20th centuries the first organizations of deltiologists appeared. Special magazines and catalogs began to be published (in Germany, Austria Hungary, France, Russia, Great Britain, the United States, Italy, Switzerland, Spain, etc. ), international exhibitions took place (in Leipzig, Saint Petersburg, Nice, Paris, Florence, Nuremberg, London, etc. ), congresses of collectors and postcard publishers (in Leipzig 1896, 1910; in Nice 1899), the first auctions began to be held. Since the beginning of the 20th century deltiology has become one of the most popular types of collecting facilitated by the mass production of postcards of diverse topics (geography, ethnography, history, various types of art, technology, sports, portraits, etc.) and of high quality art and printings, and by postal exchange between countries which expanded significantly with the strengthening of international relations. The initial views on deltiology were somewhat different from the ones we have today. At the beginning of the 20th century, it was believed that only a postcard that had been mailed, and thus “fulfilled its function”, could be a worthy collectible. Moreover, many collectors would only be interested in a postcard with a view of a city or locality if it had been mailed from that city or locality. A blank postcard without a postmark was equated to a simple “picture”. Today, however, some collectors actually ignore cards with writing on them. Deltiology is one of the most popular types of collecting. Postcards are usually valued in proportion to their age and rarity of their subject. Recently, an increased demand for postcards has provoked an increase in prices. For example, the price of certain scarce or historically significant postcards at online auctions can reach $1000, while most postcards would not reach $5.

Сәйкестендіру

Пошта карточкасының басылған уақытын анықтау үшін бірнеше жалпы ережелер бар. Пошта карточкалары көбінесе басылғаннан кейін бірнеше жыл ішінде жіберіледі, сондықтан пошта таңбасы карточканың уақытын анықтауға көмектеседі. Егер карточка түпнұсқа болса және қайта басылмаған болса, онда карточкадағы адамдардың киген киімдері, көшедегі көліктердің қай жылдары жасалғаны және басқа да уақытқа байланысты белгілер арқылы оның басылған күнін анықтауға болады. Curt Teich компаниясы шығарған пошта карточкаларын компанияның басылған күнінің коды арқылы көрініс жағында немесе марка қорабында (көрінетін болса) дәлірек анықтауға болады. Көне суретті пошта карточкалары "Пошта карточкаларының алтын ғасыры" деп сипатталады, ол әдетте 1898–1919 жылдар аралығында болған. Қазіргі заманғы "хромдар" түсті фотосуреттер болып табылады, сондықтан олар 1915 жылға дейінгі қара-ақ фотосуреттерден жасалған фотохромдардан өзгеше. Сурет карточкалары басқа да ерекшеліктерімен де ажыратылады: АҚШ-та 1901–1906 жылдары, Канадада 1904 жылға дейін және басқа елдерде әртүрлі жылдары артқы жағы бөлінбеген болып келген. Бөлінген артқы жақтар бөлінбегендерге ілесіп келді: АҚШ-та шамамен 1907 жылдан бастап, ал ақ жиекті карточкалар шамамен 1915–1930 жылдар аралығында кең таралған. "Линендер" шамамен 1930–1950 жылдар аралығында пайда болды, ал қазіргі заманғы хромдар 1940 жылдан кейін пайда болды.

Практика

Пошта карточкаларын тарихи қоғамдар, кітапханалар және генеалогиялық қоғамдар жинақтайды, себебі олар зерттеулерде маңызды рөл атқарады, мысалы, қаланың тарихтың белгілі бір кезеңінде қалай көрінгенін, сондай-ақ әлеуметтік тарихты зерттеуге көмектеседі. Көптеген бастауыш мектептер географияны оқыту үшін пошта карточкаларын пайдаланады. Балалардың тіл білімін дамытуға көмектесу үшін пошта арқылы дос табу бағдарламалары құрылған. Пошта карточкаларын жинаушыларды дельтиологтар дейді, олар әртүрлі себептермен жинақтайды. Кейбіреулері алдымен пошта карточкаларына қызығып, содан кейін тақырыптарын таңдайды. Ал енді біреулері балет сияқты нақты бір нәрсеге қызығушылық танытып, балетке деген құмарлықтарын арттыру үшін балетке қатысты пошта карточкаларын жинауды шешеді. Жинаушылар суретті пошта карточкаларын үйдегі қораптарда, шатырларда немесе альбомдарда таба алады, саяхаттары мен демалыстары кезінде өздері жасап алады, сондай-ақ дүкендерден, теміржол базарларынан, интернеттен немесе басқа жинаушылардан сатып алады.

Дүниежүзілік танымалдылығы

Дүниежүзіндегі дельтиология марка коллекциялау және монета/банкноттар коллекциялаудан кейінгі үшінші ең танымал хобби болып табылады. Кейбір веб-сайттар әлемнің кездейсоқ адамдарына пошта карточкаларын алуға және жіберуге мүмкіндік беру арқылы дельтиологияны насихаттайды.

Жинақтауды сақтау

Пошта карточкаларын сақтаудың үш ең танымал әдісі бар: индекс-карталар, альбомдар және конверттер. 1990 жылға дейін коллекционерлер негізінен картоннан жасалған альбомдарды қолданды, пошта карточкаларының бұрыштарын ойықтарға тігіп қоятын. Қазіргі кезде қалталары бар пластикалық фотоальбомдар жиірек қолданылады, себебі пошта карточкасын қалтаға толығымен салыстыруға болады. Альбомда сақтау әдісі коллекцияның қауіпсіздігін қамтамасыз етеді, сонымен қатар ол эстетикалық түрде тартымды. Дегенмен, кемшіліктері бар: коллекция өскен сайын көбірек орын алады, альбомдардың салмағынан коллекцияның салмағы артады, және коллекцияны сақтау үшін қажетті альбомдардың жалпы құны жоғарылайды. Индекс-карталармен сақтау әдісінде пошта карточкалары жинақтары тиісті өлшемдегі қораптарға орналастырылады. Мұндай қораптарды коллекционер өздігінен фанерадан, қатты картоннан және стандартты аяқ киім қораптарынан жасауға болады. Коллекцияның әр бөлімінің шекаралары пошта карточкасынан үлкен форматтағы бөлгіш карталармен белгіленеді. Конверттерге келетін болсақ, коллекционер әртүрлі пошта карточкаларын конвертке салып, оларды тақырыптары бойынша бөледі. Бұл әдістердің альбомдарға қарағанда негізгі артықшылықтары – ықшамдылық, ақша үнемдеу және уақытты үнемдеу (карталарды альбомдарға салуға және қайта орналастыруға жұмсалатын уақытты азайту). Басты кемшілігі – жиі сұрыптаудан пошта карточкалары тез тозығып, бүлінеді.