Кіріспе

Денсаулық сақтау мамандары

Үйге барып күтім көрсететін медбикелер – мемлекеттік қаржыландырылатын денсаулық сақтау жүйесі бар елдерде, көбінесе, халық денсаулығы саласында жұмыс істейтін білікті мамандар. Олар аудандық медбикелерден өзгеше, олар үй жағдайында клиникалық медициналық көмек көрсетеді.

Жауапкершілік

Денсаулық сақтаушылардың негізгі міндеті – адамдардың үй шаруасындағы мінез-құлқының санитарлық-гигиеналық талаптарға сай болуына және өздерінің, сондай-ақ отбасы мүшелерінің, әсіресе балаларының денсаулығына пайдалы болуын қамтамасыз етуге көмектесу болып табылады. Атынан көрініп тұрғанындай, олар қоғамдағы өздерінің қызметін, яғни барлық жастағы адамдарға кеңес беру және қолдау көрсету мақсатында отбасыларға барып, үйлерінде жұмыс істейді. Олар осал топтарды қорғауда маңызды рөл атқарады, себебі зорлық-зомбылыққа немесе қараусыздыққа ұшырау қаупі бар адамдардың, әсіресе балалардың үйіне бірінші болып кіретін мамандар олар болып табылады. Екі жастағы балаларға жүргізілетін тексеру қазіргі таңда стандарттық көмектің маңызды бөлігіне айналды. Денсаулық сақтаушы балаларды қорғау шараларын қажет деп есептесе, араласу процесін бастау міндеті оның үстіне жүктеледі. Кеңес берумен қатар тексеру жұмыстарын да жүзеге асыруы себебінен кейбір отбасылар денсаулық сақтаушыларға күмәнмен қарауы мүмкін, бірақ олардың көмегіне мұқтаж екенін де жақсы түсінеді. Балалармен жұмыс істеуден бөлек, денсаулық сақтаушылар темекі татудан бас тартуға көмектесетін және вакцинация бағдарламаларын жүзеге асыратын денсаулықты нығайту шараларын да ұйымдастырады. Көптеген денсаулық сақтаушылардың кәсіби мүдделерін "Біріккен кәсіби тәжірибешілер мен денсаулық сақтаушылар қауымдастығы" қорғайды, ол "Бірлік" кәсіби одағының құрамына кіреді.

Тарих

Денсаулық сақтау саласындағы мамандықтың бастауында қалалық кедейлердің тұрмыс жағдайы көбінесе тығыз және санитарлық ережелерге қарамастан нашар болды. Сондықтан көптеген кәсіп иелері өз қызметкерлерінің әйелдеріне санитария мен тамақтану туралы білім беру үшін оларды үйлеріне жіберді. Денсаулық сақтаудың алғашқы назары шағын балалары бар отбасыларға аударылды. Сапарлар санитария, тамақтандыру, дұрыс тамақтану, күтім және нәрестелер мен ата-аналарға қолдау көрсету сияқты мәселелерді қамтыды. Әдетте, баланың дамуын бақылау үшін баланың өмірінің алғашқы жылдарында үнемі барып тұру қалыпты жағдай болды. Тазалық, дұрыс тамақтанбау немесе аурулар сияқты мәселелерге қатысты кеңес беріліп, қажет болған жағдайда тиісті органдарға хабарланды. Денсаулық сақтау мамандарының рөлі 1862 жылы «Ханымдардың санитарлық реформа қауымдастығы» құрылғаннан кейін ресми түрде бекітілді. 1890 жылға қарай кейбір жергілікті кеңестер денсаулық сақтау мамандарына жалақы төлей бастады.

ХХ ғасырдың басында

1907 және 1915 жылдарғы «Туғандарды хабарлау туралы» заңдар мен 1918 жылғы «Ана мен баланың денсаулығын қорғау туралы» заңдар медициналық көмекшілердің рөлін күшейтті, бұл жергілікті билік органдарына ана мен баланың денсаулығын қорғау қызметтерін құруға және медициналық көмекшілерді даярлаудың алғашқы курстарын ашуға мүмкіндік берді. 1929 жылдан бастап медициналық көмекшілер жергілікті кеңестерде міндетті түрде жұмысқа алына бастады, ал 1974 жылдан бері Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінде жұмыс істеп келеді.

Соғыстан кейінгі

1945 жылдан бастап Ұлыбританиядағы денсаулық сақтау жұмыскерлері алғашқы медициналық көмек тобының құрамында жұмыс істеу үшін қосымша оқыған тіркелген медбикелер немесе акушерлер болуы тиіс еді. 1950 жылдары олардың араласулары кеңейтіліп, нәрестеден бастап қабірге дейін қызмет көрсетуді қамтамасыз ету мақсатында қарттар мен созылмалы аурулары бар науқастармен де жұмыс істеді. 1959 жылы Элейн Уилки Манчестер университетінде оқытушы болып тағайындалды, онда ол қоғамдық денсаулық сақтау медбикелігі бойынша дипломдық бағдарламаны іске қосты. Бұл мемлекеттік тіркелген медбике және денсаулық сақтау жұмыскері мамандығы бойынша біліктілік алуға, ал одан кейін Ұлыбританиядағы алғашқы медбикелік жоғары біліміне жол ашты. Уилки Манчестер университетінде әлеуметтік және профилактикалық медицина профессоры Фрейзер Брокингтонмен бірге жұмыс істеді. Курс 1959 жылы 9 студентпен басталды. 1962 жылы «Денсаулық сақтау және әлеуметтік жұмыс (оқыту) туралы» заң қабылданды, ол Денсаулық сақтау жұмыскерлерін даярлау кеңесін (CTHV) және Әлеуметтік жұмыс бойынша оқыту кеңесін (CTSW) құрды. CTHV құрамына 31 мүше кірді, олардың 14-і Денсаулық сақтау министрі тағайындады. 1970 жылы CTHV атауы Денсаулық сақтау жұмыскерлерін білім беру және даярлау кеңесі (CETHV) болып өзгертілді. Үкіметтің Ұлттық денсаулық қызметін қайта ұйымдастыруы қоғамдық денсаулық сақтау жауапкершілігін жергілікті деңгейде қайтадан жергілікті кеңестерге қайтарды, ал ұлттық мәселелерді және бақылауды Public Health England жүзеге асырды. Сондықтан денсаулық сақтау жұмыскерлерінің қызметтерін енді жергілікті кеңестер клиникалық топтармен бірлесіп тапсырады.

Денсаулық сақтау үшін келгендердің саны

1977 жылы Ұлыбританияда 10 623 үй денсаулық сақтау қызметкері болған. 2015 жылы Англия мен Уэльсте 12 292 үй денсаулық сақтау қызметкері болды, бұл 2000 жылғы 10 046 көрсеткіштен артық. 2000 жылы әрбір үй денсаулық сақтау қызметкеріне 5 жасқа дейінгі 297 бала шағылысса, 2011 жылы бұл көрсеткіш 419-ға жетті.

Ұлыбританиядағы оқыту

Мемлекеттік медициналық тексерулердің бастапқы кезеңдерінде Ұлыбританиядағы оқыту Корольдік санитарлық институттың бақылауында болды, ол кейіннен Қоғамдық денсаулық сақтаудың Корольдік қоғамына айналды. Кейіннен оқыту денсаулық сақтау министрлігіне берілді, ал қазір Медбикелер және акушерлер кеңесі тарапынан реттеледі. Біліктілік алғаннан кейін, 1 жылдық күндізгі (немесе оған балама жартылай күндізгі) бакалавр немесе магистрлік деңгейдегі курс қабылданады.

Қосымша ақпарат көздері

2013 жылдың қаңтар айында жарық көрген «Journal of Health Visiting» журналы – денсаулық сақтауға үй шаруасын жүргізушілер (health visitors) үшін ай сайынғы рецензиялық басылым. Денсаулық сақтауға үй шаруасын жүргізушілердің тарихына қызығушылық танытқан зерттеушілер 1848–1972 жылдар аралығындағы Лондон қаласының бас дәрігерінің есептерінің цифрлық мұрағатын ұсынатын Welcome Trust’тың «London’s Pulse» жинағына көңіл бөлуі мүмкін. Бұл есептерде денсаулық сақтауға үй шаруасын жүргізушілердің қызметі жиі кездеседі.