Жюль Масснетің "Эсклармонда" операсы

Кіріспе

Жюль Массененнің "Эсклармонде" операсы (ɛsklaʁmɔ̃d) – Жюль Массененнің Альфред Блау мен Луи Фердинанд де Грамонның француз либреттосына жазылған, төрт актіде және сегіз кескіндемеде, сондай-ақ пролог пен эпилогтан тұратын опера. Ол алғаш рет 1889 жылғы 15 мамырда Париждегі Шатле алаңындағы Лирик театрында Опера Комик труппасымен Универсаль көрмесінде қойылды. "Эсклармонде" – Массененнің сахна үшін жазған ең ауқымды туындысы және стиль және көлем тұрғысынан Вагнерге ең жақын туындысы. Дегенмен, оркестрлік бояуы мен мелодия құрылымы жағынан француздық дәстүрлерді сақтайды. Опера қазіргі заманда, әсіресе 1970 жылдары Джоан Сазерлендтің орындауында, Массенеттің жақтасы Ричард Бонингтың дирижерлігімен қайта жаңғыртылды. Эсклармонде рөлі өте қиын ән айтуға, оның стратосфералық колоратурасы аса күрделі.

Өмірбаян

Операның тарихы ортағасырлық рыцарлық «Партенопе де Блуа» ертегісіне негізделген. Массене Эсклармонд рөлінің тууына 1887 жылдың көктемінде Сибил Сандерсонмен болған кездейсоқ кездесуді байланыстырады. Ол өзінің 1886 жылдың соңында жазуға кіріскен жаңа операсының басты кейіпкері үшін оның тамаша таңдау екенін бірден түсінгенін айтады. Дегенмен, ол Эсклармондтың либреттосын одан бұрын көп алысқандығы анық, ал Сибил Сандерсонмен болған кездесу операны аяқтауға серпіліс болды. Бұл туынды 1889 жылғы Париж көрмесін салтанатты түрде ашу үшін тапсырылды. 1887 жылдың жазында, шығармашылықтың ең қарқынды кезеңінде Массене Веведегі «Гранд-отельге» көшіп, онда Мисс Сандерсон да тұрып жатты. Ол әр кеш сайын онымен жаңа операсының түрлі бөлімдерін, оларды жаза отырып, репетициялады. Опера 1888 жылдың соңында аяқталды, ал сахналық дайындықтар «Opéra Comique» театрында басталды. Массене туындыны Сибил Сандерсонға алғыс айтып, қолжазбаға оның қолымен бірге өзінің қолымен жазды. Родни Милнес Массененің «басты әйелге деген құштарлығы оның кейбір ең күрделі, хроматикалық эротикалық жазбаларына әкелгенін» айтады, сонымен қатар опералық оқиғалар «екі сағаттан астам музыкамен» көрсетілетінін атап өтеді. Кричтон Массененің тенорлар Роланд пен Энеас, сондай-ақ епископ, император Форкас және король үшін ерлер дауысына жазудағы шеберлігін де мойындайды. Ол сонымен қатар төменгі регистрдегі аспаптарды атап көрсетеді, онда бас-кларнет пен туба «Көшпенділердің соңғы бөлімдерінен алынған сабақтарды жеке қолданады, бұл сол кездегі жалпы халықты ренжітпеу үшін сақтандырумен қолданылады». Сиқырлы фонарь технологиясын пайдалана отырып, сиқырлы көріністердің жеті қара-ақ проекциясын Евгений Грассе жасады, ол сонымен қатар бастапқы вокалдық партияны суреттеді. Бірақ, алғашқы сәтті өткен қойылымнан кейін опера репертуардан мүлдем жоғалып, ұмытылды. Одан көп ұзамай Сибил Сандерсон ауырып қалды. Ол 20 ғасырдың басында қайтыс болғаннан кейін, Массене өзі үшін жазған операға қызығуын жоғалтқандай көрінді және оның қойылуын ұнатпады. Бұл туынды композитордың қайтысынан кейін, яғни 1923 жылы ғана қайта жаңғыртылды. Содан кейін бірнеше қысқа мерзімді жаңғырулар болды, олар сахнада немесе концерттік орындауда қойылды. Тек 1970 жылдары Ричард Бонинг мен Джоан Сазерлендтің күш-жігері Эсклармондты қайта тірілтті. Содан бері бұл туынды жиі орындалып келеді.

The story of the opera is based on the medieval chivalric tale Parthénopéus de Blois, Massenet ascribes the creation of the role of Esclarmonde to a chance meeting with Sibyl Sanderson sometime in the spring of 1887. He recounts how he was astonished by the range and capacity of her voice, realizing at once that she was the perfect choice for the heroine of his new opera, which he had begun to compose at the end of 1886. It is almost certain, however, that he had received the libretto to Esclarmonde much earlier than that, and the meeting with Sybil Sanderson served rather as an additional catalyst – a stimulus to complete the opera. The work was commissioned as a spectacular event to open the Paris Exposition of 1889. During the most intensive period of creation in the summer of 1887, Massenet moved into the Grand Hotel in Vevey, where Miss Sanderson was also staying; there he rehearsed with her each evening the various sections of his new opera as he composed them. The opera was completed by the end of 1888, and stage rehearsals started at Opéra Comique. Massenet dedicated the work to Sybil Sanderson in gratitude, allowing her signature to stand alongside his own in the manuscript of the score. Rodney Milnes suggests that Massenet's "passion for his leading lady resulted in some of his most chromatically tortuous erotic writing" while observing that the operatic events are "dispatched in just over two hours of music". Crichton notes also the skill of Massenet in writing for male voices both the tenors Roland and Énéas, but also for the Bishop, the Emperor Phorcas and the King. He also points to the scoring of low instruments, where the bass clarinet and tuba show "an individual application of lessons well learned from the later parts of The Ring, used with a discretion unlikely to upset the general public of the day". Seven black and white projections for the scenes of sorcery, using the magic lantern technology, were created by Eugène Grasset, who also illustrated the original vocal score. After a very successful initial run, however, the opera disappeared from the repertoire and fell into almost complete oblivion. Soon afterwards Sybil Sanderson fell ill. When she died around the start of the 20th century, it seems that Massenet himself lost interest in the opera he had written for her and he discouraged any further productions. The work was not revived until 1923, well after the composer's death. Some short lived revivals then followed, either staged or in concert performance. It was only in the 1970s that the efforts of Richard Bonynge and Joan Sutherland brought Esclarmonde back to life. Since then the work has been performed more frequently.

Рөлдер

Роль
Премьера, 15 мамыр 1889 жыл (Дирижер: Жюль Данбе)
Есклармонд, императордың қызы – сопрано Сибил Сандерсон
Парсеїс, оның қарындасы – меццо-сопрано Жанна Нарди
Роланд, Блуи графы – тенор Фредерик Этьен Гиберт
Энеас, византиялық рыцарь, Парсеїстің күйеуі – тенор Густав Проспер Герберт
Блуи епископы – баритон Макс Бувет
Форкас, Византия императоры, Есклармонд пен Парсеїстің әкесі – бас баритон Эмиль Александр Таскин
Клеомер, Франция королі – баритон Марсель Бульдореске
Сарацин елшісі – тенор Этьен Трой
Византиялық жаршысы – тенор Пьер Корнубер
Ақсүйектер, рыцарьлар, сақшылар, монахтар, дін қызметкерлері, тәуекелшілер, жауынгерлер, бойжеткендер, балалар, рухтар, сарайлықтар, халық; (Балет) Орман, су, от және ауа рухтары, нимфалар.

Қысқаша мазмұны

Бұл оқиға ортағасырлық аңызға негізделген және Византияның императоршасы әрі сиқыршысы Эсклармонданың төңірегінде айналады. Әкесі, император Форкас, тақтан бас тартып, оған билік жүктегенімен, ол Роландқа деген махаббатына күйінеді, оның оған ешқашан бірге болуға рұқсат етілмейтініне сенімді. Қарындасы Парсеис ұсынғаннан кейін Эсклармонда сиқырлы күштерін пайдаланып Роланды сиқырлы аралға көшіреді, ол оған қосылып, әр түн сайын оны күтеді. Ол өзін жасыратын парденің артында кім екенін ашпайды. Сондай-ақ, оның елі қауіптің қанатында екенін, саррациндердің шабуыл жасап, қамалға шабуылдап жатқанын айтады және оған жауды жеңуге мүмкіндік беретін сиқырлы қылыш сыйлайды. Ол оған адал болғанша, қылыш оған қызмет етеді. Роланд содан кейін қоршауға алынған Блуиге көмектеседі және саррациндердің басшысымен болған шайқаста жеңіске жетеді. Сыйлық ретінде Франция королі оған ханшайымның қолын ұсынады. Бірақ Роланд бұл ұсыныстан бас тартады, себебін жасырады. Түнгі кездесуін Блуа епископіна мойындағанда, епископ және монахтар тобы Эсклармонда келгенде араласып, екзорцизм жасайды және шешуші сәтте оның пардесін жыртып, кім екенін ашады. Өзін сатқындыққа ұшыраған сезіне, Эсклармонда "О, Роланд, сен мені саттың, мен осындамын" атты ариясында оның адалдықсыздығын айыптайды. Роланд соңғы сәтте монахтардан қорғану үшін қылышын қолдануға тырысқанда қақтығыс жалғасады. Кенеттен сиқырлы қылыш сынып, Эсклармонда өзін от пен демон айналымына орап, Роландты қарғып, жоғалады. Бұрынғы император Форкас Эсклармонданың бағынбауы туралы естіген соң, оны шақырып, Роландтан бас тартуын талап етеді. Ол оның сиқырлы күштерін алып тастаумен және Роландты өлімге кесумен қорқытады. Керек болса мойынсұнады, ал Роландты алдына келтіргенде оны ұмытуды өтінеді. Эсклармонданың қолы үшін жеңімпазды анықтау үшін турнир өткізіледі. Жеңімпаздың атын сұрағанда, ол "үмітсіздік" деп жауап береді және Эсклармондадан бас тартады. Эсклармонда дауысты бірден таниды, бұл Роландтың дауысы екенін біледі, ал пардесі көтерілгенде ол оны таниды және барлығы жаңа императорша мен оның батыл жұбайын құттықтайды.

The story is based on a medieval legend and revolves around Esclarmonde, an empress and sorceress of Byzantium. Sequestered by her emperor father, Phorcas, who has recently abdicated the throne to her, she bemoans her love for Roland, a knight and Count of Blois, believing she will never be allowed to be with him. Following a suggestion from her sister, Parséïs, Esclarmonde uses her magic powers to transfer Roland to the magic island where she joins him and continues to do so on a nightly basis and, hiding behind a veil, never reveals her identity. She reveals to him also that his country is in danger, attacked and besieged by the Saracens, and grants him a magic sword with which he will be capable of defeating the enemy. It will serve him well as long as he remains faithful to her. Roland then goes to help the besieged Blois and wins the battle with the leader of the Saracens. In reward, he is granted by the king of France the hand of his royal daughter. But Roland refuses to accept that offer, not disclosing the reason. When he finally confesses his nightly tryst to the Bishop of Blois, the bishop and a group of monks intervene on Esclarmonde's arrival, performing an exorcism and in a crucial moment manage to tear off her veil and thus reveal her identity. Feeling betrayed, Esclarmonde, in her bravura aria O Roland, tu m'as trahie, et me voilà Regarde les ces yeux, rebukes Roland for his faithlessness. The confrontation scene proceeds with Roland trying at the last moment to use his sword to defend her from the monks. Suddenly, the magic sword shatters to pieces, and Esclarmonde, surrounding herself with a ring of fire and demons, curses Roland and disappears. The ex emperor, Phorcas, upon hearing of Esclarmonde's disobedience, summons her to him and insists she renounce Roland. He threatens to remove her magic powers and to execute Roland. Reluctantly, she submits and when Roland is brought before her she implores him to forget her. A tournament takes place to award the victor with Esclarmonde's hand in marriage. When the winner, clad all in black, is asked his name, he replies "despair", and refuses the hand of Esclarmonde. Esclarmonde recognizes the voice immediately, however, as that of Roland, and when her veil is lifted he recognizes her as well and all hail the new empress and her valiant consort.