Викторьен Сарду: Француз драматургінің өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Француз драматургі (1831–1908)

Викториен Сарду (/s//ɑːr/'/d//uː/ sarDOO, viktɔʁjɛ̃ saʁdu; 5 қыркүйек 1831 – 8 қараша 1908) – француз драматургы. Ол бүгінде Эжен Скрибпен бірге «жақсы жасалған пьеса» жанрын дамытқаны үшін есімдері сақталған. Ол сонымен қатар 19 ғасырда кең таралған операларға негіз болған бірнеше пьеса жазды, мысалы, Джакомо Пуччинидің «Тоска» (1900) операсының негізі болған «Ла Тоска» (1887) пьесасы, сондай-ақ «Федора» (1882) және «Мадам Санс Гене» (1893) пьесалары лирикалық драмалардың сюжеттеріне алынған. Оның 1894 жылы жазылған «Гисмонда» пьесасы Генри Феврьдің осы аттас операсына бейімделді.

Алғашқы жылдар

Викториен Сарду 1831 жылдың 5 қыркүйегінде Парижде, 16 rue Beautreillis (ʁy bo. tʁɛ. ji) мекенжайында дүниеге келді. Сардулар Канн қаласына жақын Ле Канне ауылына қоныстанды, онда олар зәйтүн ағаштары егілген меншікке ие болды. Бір түндік аяз барлық ағаштарды қырып салды, соның салдарынан отбасы қиын жағдайға түсті. Викториеннің әкесі, Антуан Леандр Сарду, жұмыс іздеу үшін Парижге келді. Ол кезекпен коммерциялық мекемеде бухгалтер, бухгалтерлік есептен сабақ беруші профессор, провинциялық мектеп директоры, содан кейін жеке репетитор және Париждегі мектеп мұғалімі болды, сонымен қатар түрлі тақырыптар бойынша грамматикалық анықтамалықтар, сөздіктер мен мақалаларды редакциялады. Осының бәріне қарамастан, ол күн көрісін табуға қиналды, ал ол туған жеріне зейнеткерлікке шыққанда Викториен өзінің күшімен қамтамасыз етуге мәжбүр болды. Ол медицинаны оқуға кіріскен, бірақ қаржы жетіспеуіне байланысты оқуын тоқтатуға тура келді. Ол шетелдік студенттерге француз тілін оқытты, сондай-ақ студенттерге латын тілі, тарих және математикадан сабақ берді, арзан энциклопедиялар үшін мақалалар жазды.

Мансап

Сонымен қатар, ол әдеби әлемде алға жылжуға тырысты. Оның талантын бұрынғы «Көк шұлықтар қоғамы» (Англия) мүшесі, роман жариялап, Реставрация дәуірінде белгілі бір беделге ие болған, бірақ ол өзінің шәкіртіне көп көмек бере алмады. Викториен Сарду М-ль Рашельдің назарын аударуға және оның қолдауын алуға тырысып, оған ескі шведтік жылнамаға негізделген «La Reine Ulfra» драмасын ұсынды. Оның «Студенттер тавернасы» пьесасы 1854 жылдың 1 сәуірінде Одеон театрында қойылды, бірақ дебютантқа студенттерді қорлауды үкімет тапсырған деген қауесет тарағандықтан, оны ыстық қарсылық күтті. «Ла Таверне» пьесасы бес көрсетілімнен кейін сахнадан алынды. Сардудың тағы бір драмасы – «Бернар Палисси» сол театрға қабылданды, бірақ театр басшылығының өзгеруіне байланысты қойылым жойылды. «Флер де Лиан» атты канадалық пьеса «Амбигу» театрында қойылмақ еді, бірақ театр директорының қазасының кесірінен орындалмады. Ол Шарль Альберт Фехтер үшін жазған «Le Bossu» пьесасы актерді қанағаттандырмады; ал пьеса сәтті қойылғанда, авторлық құқық, өкінішке орай, басқа адамдарға берілді. Сарду «Gymnase» театрының директоры Адольф Лемуанға «Paris à l'envers» пьесасын ұсынды, онда кейіннен танымал болған «Nos Intimes» пьесасындағы махаббат көрінісі бар еді. Лемуан бұл мәселе бойынша Евгений Скрибпен кеңесті, ол аталған көрініске наразылық білдірді. Ол Сара Бернхардт үшін жазылған, сондай-ақ оның көптеген келесі пьесалары да осы актрисаға арналған. Кейіннен оны Умберто Джордано «Федора» операсына бейімдеді. Пьесада Иван Тургеневтің «Әкелер мен балалар» романынан алынған нигилизм тақырыбы көтерілді. Ол өзінің кейбір драмалық романстарында күшті тарихи элементтерді енгізу арқылы жаңа бағыт ашты. Осылайша ол Византия жылнамаларынан «Теодора» (1884) (оны Ксавье Леру операға да бейімдеген), итальяндық жылнамалардан «Ла Хейн» (1874), ортағасырлық Грекияның ұмытылған жазбаларынан «Афинаның герцогинясы» пьесаларын алды. «Отан!» (1869) 16 ғасырдың соңында голландтық Гейзеннің көтерілісіне негізделген, ал 1886 жылы Эмиль Паладилге оны танымал операға айналдырды. «Солқындар» (1904) пьесасының оқиғасы 16 ғасырдағы Испанияда өтеді. Француз революциясы оған үш пьесаны – «Керемет әйелдер», «Термидор» (1891) және «Робеспьер» (1899) сыйлады. Оның «Гисмонда» (1894) пьесасы Генри Феврьдің операсына бейімделді. Соңғысы сэр Генри Ирвинг үшін жазылған және Лондонның Лицей театрында, сондай-ақ «Данте» (1903) пьесасы қойылды. Наполеон дәуірі «Ла Тоска» (1887) пьесасында қайта жаңғырды. Кейінгі пьесалары – «Пизи» (1905) және «Уыт ісі» (1907) болды. Алайда, осы пьесалардың көпшілігінде тарихи білімнің жұқа қабаты, осы мақсат үшін арнайы жиналған, қазіргі заманғы ойлар мен сезімдерді жабу үшін қолданылғандығы анық көрінеді. Бірақ кейбіреулері – «Отан!» және «Ла Хейн» (1874), мысалы, өткен дәуірлердің күшті құмарлықтарына шынайы түсінік береді. Өмірінің соңына қарай Сарду өзінің шығармаларынан үзінділерді оқып, оның ішінде «Отан!» пьесасынан бір көріністі жаздырып алды.

At the same time, he was trying to make headway in the literary world. His talents had been encouraged by an old [[Blue Stockings Society (England), Mme de Bawl, who had published novels and enjoyed some reputation in the days of the Restoration, but she could do little for her protégé. Victorien Sardou made efforts to attract the attention of Mlle Rachel, and to win her support by submitting to her a drama, La Reine Ulfra, founded on an old Swedish chronicle. A play of his, La Taverne des étudiants, was produced at the Odéon on 1 April 1854, but met a stormy reception, owing to a rumour that the débutant had been instructed and commissioned by the government to insult the students. La Taverne was withdrawn after five nights. Another drama by Sardou, Bernard Palissy, was accepted at the same theatre, but the arrangement was cancelled in consequence of a change in the management. A Canadian play, Fleur de Liane, would have been produced at the Ambigu but for the death of the manager. Le Bossu, which he wrote for Charles Albert Fechter, did not satisfy the actor; and when the play was successfully produced, the nominal authorship, by some unfortunate arrangement, had been transferred to other men. Sardou submitted to Adolphe Lemoine, manager of the Gymnase, a play entitled Paris à l'envers, which contained the love scene, afterwards so famous, in Nos Intimes. Lemoine thought fit to consult Eugène Scribe, who was revolted by the scene in question. was written expressly for Sarah Bernhardt, as were many of his later plays. This was later adapted by Umberto Giordano, and he made an opera entitled Fedora. The play dealt with nihilism, which was coined from Fathers and Sons by Ivan Turgenev. He struck a new vein by introducing a strong historic element in some of his dramatic romances. Thus he borrowed Théodora (1884) from Byzantine annals (which was also adapted into an opera by Xavier Leroux), La Haine (1874) from Italian chronicles, La Duchesse d'Athénes from the forgotten records of medieval Greece. Patrie! (1869) is founded on the rising of the Dutch Geuzen at the end of the 16th century, and was made into a popular opera by Emile Paladilhe in 1886. The scene of La Sorcière (1904) was laid in Spain in the 16th century. The French Revolution furnished him three plays, Les Merveilleuses, Thermidor (1891) and Robespierre (1899). His play Gismonda (1894) was adapted into an opera by Henry Février. The last named was written expressly for Sir Henry Irving, and produced at the Lyceum theatre in London, as was Dante (1903). The Napoleonic era was revived in La Tosca (1887). Later plays were La Pisie (1905) and The Affair of the Poisons (1907). In many of these plays, however, it was too obvious that a thin varnish of historic learning, acquired for the purpose, had been artificially laid on to cover modern thoughts and feelings. But a few – Patrie! and La Haine (1874), for instance – exhibit a true insight into the strong passions of past ages. Toward the end of his life, Sardou made several recordings of himself reading passages from his works, including a scene from Patrie!

Жеке өмір және өлім

Сарду өзінің қайырымды әйелі Мле де Брекуртқа үйленді, бірақ сегіз жылдан кейін жесір қалды. 1870 жылғы революциядан кейін көп ұзамай, 1872 жылдың 17 маусымында Еудор Сольедың қызы Мле Сулиеге екінші рет үйленді, ол көп жылдар бойы Версаль мұражайының басшысы болған. Ол ақын Жозеф Ауранның (1813–1877) орнына Француз академиясына сайланды және 1878 жылдың 22 мамырында қызметке кірді. Марлидегі үйінің бөлмелері кітап және гравюра коллекцияларын сақтауға арналған. Ол 1863 жылы Құрмет легионымен марапатталды және 1877 жылы Француз академиясының мүшесі болып сайланды. Ол сол кездегі драма өнерінің екі даусыз көшбасшысы – Ожие мен Дюмамен бірдей деңгейде болды. Ол Скриптің комедияның үш ескі түрін – кейіптік, әдептік және интригалық комедияны буржуазиялық драмамен біріктіретін және әртүрлі элементтерді біртұтас жүйеге келтіретін құрылымдық әдістерін ұстанды. Ол әлеуметтік сатираға кең мүмкіндік берді: "Біздің жақын туыстар" (1861, ағылшын тілінде "Қауіп" деп аударылған) пьесасындағы жалтақ және өзімшіл орта тап өкілдерін, "Ескі жігіттер" (1865) пьесасындағы той жасамай жүрген қарттарды, "Серафин" (1868) пьесасындағы заманауи "Тартуфтарды", "Біздің жақсы ауылдықтар" (1866) пьесасындағы ауылдық тұрғындарды, "Ганаштар" (1862) пьесасындағы ескірген салты-дәстүрлер мен көне саяси сенімдерді, "Рабагас" (1872) және "Король Карот" (1872) пьесаларындағы революциялық рухты және одан пайда көретіндерді сатиралады. Жақсыларының көпшілігі әлі де француз тілінде сөйлейтін Нью-Орлеан қаласында, әйгілі Antoine's мейрамханасының негізін қалаушы Антуан Альсиаторе драматургтің қалаға келгеніне құрмет ретінде Eggs Sardou деп аталатын тағам ойлап тапты. Париждегі Сен-Перин паркінің жанындағы Викториен Сарду көшесі мен Викториен Сарду алаңы оның құрметіне аталған. Лионда және Сент-Омерде де Викториен Сарду көшелері бар.