Кіріспе

Америкалық епископ, 1748–1836

Уильям Уайт (4 сәуір, 1748 N. S. – 17 шілде, 1836) – Америка Құрама Штаттарының епископтық шіркеуінің бірінші және төртінші бас епископы (1789; 1795–1836), Пенсильвания епархиясының бірінші епископы (1787–1836) және АҚШ Сенатының екінші дін қызметкері (9 желтоқсан 1790 жылы тағайындалған). Ол сондай-ақ епископтық шіркеудің Бас жиналысының Депутаттар палатасының бірінші және төртінші төрағасы болды (1785, 1789).

Білім беру және діни қызметке тағайындау

Филадельфияда туған Уайт білімін Филадельфия колледжінде (кейін Пенсильвания университеті деп аталды) бастады, 1765 жылы бакалавр (B. A.) дәрежесін алып, үш жылдай кейін магистр (A. M.) дәрежесін алды. 1770 жылы ол Англияға «Британия» кемесімен Норвич епискобы Филипп Йонгтың (бірақ Лондон епискобы Ричард Террик рұқсатымен) диакондыққа витенациялануы үшін барды, ол 1770 жылдың 23 желтоқсанында Сент-Джеймс сарайының Корольдік капелласында өтті. Одан кейін ол Англияға екі рет қайтып келді: 1772 жылы дін қызметкеріне витенацияланды (қайтадан Террик 17 сәуірде Корольдік капеллада), және 1787 жылы тағы да 4 ақпанда Ламбет сарайының капелласында Кентерберий архиепискобы Джон Мур, Йорк архиепискобы Уильям Маркхэм, Бат және Уэллс епискобы Чарльз Мосс және Питерборо епискобы Джон Хинчлиффпен бірге епископқа назаралды. 1781 жылы, теологияны одан әрі оқығаннан кейін, Пенсильвания университетінен діни ғылым докторы (Doctor of Divinity) дәрежесін алды.

Министрлік

57 жыл бойы Санкт-Петер және Христос шіркеуінің ректоры болған Уайт, 1777 жылдан 1789 жылға дейін Континенттік Конгрестің капелланы, содан кейін Сенаттың капелланы қызметін атқарды. Өзінің тағайындалу рәсімінде патшаға ант берген, алайда Филадельфиядағы өзге англикандық дін қызметкерлері сияқты, Уайт американдық революциялық қозғалысқа қосылды. Соғыстан кейін ол «АҚШ-тағы епископ шіркеулерінің мәселесі» атты памфлет жазды, онда жаңадан құрылып келе жатқан епископ шіркеуінің негізгі ой-пікірлері баяндалды. Ол ұсынған жаңалықтардың бірі (кейін қабылданған) – шіркеудің шешім қабылдау органдарына мирян (әлемдік адамдарды) қосу. Сөйтіп, 1785 жылы Епископ шіркеуінің құрылтай жиналысында Депутаттар палатасы дін қызметкерлері мен миряннан құралды. Англияда құлшылыққа тағайындалғаннан кейін Уайт американдық епископат құруға көмектесті, 1792 жылы Бас жиналыста Томас Джон Клагетті Мэриленд епископы қызметіне тағайындауға қатысты, сондай-ақ Епископ шіркеуінің бірінші және төртінші басшысы болды (кейінгісі – епископтардың ең үлкені ретінде, келесі ғасырға дейін қалыптасқан дәстүр бойынша). Уайт елдегі алғашқы 20 жылда көптеген американдық епископтардың тағайындалуына қатысты. Ол екі африкалық американдықты – Филадельфиялық Абессалом Джонсты (1795 және 1804 жылдары) және Нью-Йорктан келген Уильям Левингтонды (Оңтүстікте африкалық американдықтарды босату және құлдықтан құтқару миссионері болған, 1824 жылы Балтиморда Сент-Джеймс епископ шіркеуін құрған) диякон және кейін дін қызметкері қызметіне тағайындады. Уайт өзінің епархиясы бойынша кеңінен саяхаттамаса да, миссионерлік дін қызметкерлерін қолдады, олардың ішінде Пенсильвания және Нью-Джерси арқылы саяхаттап, Вашингтонның Мэриленд маңындағы қалаларда қоныстанған Саймон Уилмер, Вирджиния бойынша кеңінен саяхаттап, ақырында оның епископы болған Уильям Мид, сондай-ақ Филадельфияда 20 жыл қызмет еткен, Христиандықты ілгерілету қоғамын құрған және Епископ шіркеуінің алғашқы миссионерлік епископы болған Джексон Кемпер болды. Қартайған Уайт өзінің епархиясының батыс бөлігіне бір ғана сапар жасады. 1825 жылы ол Кемпермен бірге Батыс Пенсильванияға сапар шекті, онда 212 адамды растады және Питтсбург, Браунсвилл және Гринсбург қалаларындағы ғимараттарды бағыштады. Сол сапарда Вирджиния епископы Ричард Ченнинг Мурдың рұқсатымен ол Батыс Вирджиниядағы Уиллинг қаласына барып, жергілікті тұрғындарды растады және Сент-Мэтью шіркеуін бағыштады. Уайт сонымен қатар бірнеше қайырымдылық және білім беру мекемелерін құруға белсенді қатысты, әдетте осы қайырымдылық жобаларында пресвитериандарды, методистерді және басқа протестанттарды ұйымдастырды. 1785 жылы Уайт Филадельфияның епископалдық және басқа да ұлдарына білім беру үшін Епископтық академияны құрды. 1795 жылы ол қара және америкалық балаларға арналған мектеп құру үшін қаражат жинады (Рейс-стритте 4-ші және 5-ші көшелердің арасында салынған). Ол сондай-ақ 1800 жылы Филадельфияда «әдептілік жолынан адасып, тура жолға оралуға ниеттенген бақытсыз әйелдер» үшін Магдалина қоғамын құруға көмектесті. Бұл АҚШ-тағы осындай алғашқы мекеме болды. 1820 жылы Уайт Филадельфияның көрнекті қайырымдылықшыларына қосылды, олар 1820 жылы Пенсильвания заң шығарушыларын Пенсильванияның саңырау және соқырлар институтын қаржыландыруға көндірді, оны раввин Дэвид Г. Сейхас құрды, қазір ол Пенсильванияның саңыраулар мектебі деп аталады. Уайт келесі 16 жыл бойы мектептің президенті болды. Ол сондай-ақ Филадельфияның түрмедегі тұтқындарына қызмет етті, көптеген квакерлердің қатысуын қамтамасыз еткен қоғамдық түрмелердегі қайғы-қасіреттерді жеңілдетуге арналған Филадельфия қоғамының бірінші президенті болды. Ораторлық шеберлігімен (бірақ тыныш сарказммен) танылмаған Уайт, әсіресе 1790 жылдары сол қалада сары қызылшаның бірнеше рет таралуы кезінде филадельфиялықтардың құрметіне ие болды. Уайт пен оның досы және көршісі Бенджамин Раш көптеген басқа бай тұрғындар қашқан кезде науқастарға көмектесу үшін қалған бірнеше көрнекті азаматтардың бірі болды. Уайт қартайған сайын оның орнын табу мәселесі епархияда жікке бөліп жіберді. Бенджамин Аллен Вирджиниядан епархияның ең евангелистік қауымын, Сент-Пол қауымын басқаруға келді және Уайттың рұқсатысыз тағы бір қауым, Сент-Эндрю қауымын құрды. Уайт жаңғыру жиналыстарындағы мирян басшылығының кейбір аспектілерін сынады. Аллен мен евангелистік топ Уайттың көмекшісі Джеймс Аберкромбиені алмастыру үшін Джордж Бойдты, ал епархиялық кеңесте Кемперді алмастыру үшін Алленді таңдады. Олар Уайттың ұсынып отырған кандидатынан (Жалпы теологиялық семинарияның профессоры, бірақ Пенсильванияда тұрақты түрде тіркелген Берд Уилсоннан) гөрі Мидті Уайттың коадъюторы (мұрагерлік құқығы бар көмекші епископ) етіп сайлауға тырысқанда, епархиялық жиналыс дауға ұшырады. Келесі жиналыста Уилсон өзінің кандидатурасын қайтарды, сондай-ақ Мид та, нәтижесінде бөлінген делегаттар ақырында Генри Ондердонкты (Бруклин, Нью-Йорк; ол Жоғары шіркеу дәстүрін ұстанған, бірақ сонымен қатар сол қауымды жаңғыртып жаңартқан) сайлады. Уайт Америкалық философиялық қоғамның мүшесі болды, сондай-ақ Бенджамин Франклин сияқты көптеген басқа да көрнекті филадельфиялықтармен бірге Пенсильвания университетінің қамқоршылар кеңесінің мүшесі болды (1774 жылдан өмірінің соңына дейін). Қамқоршылар кеңесінің төрағасы ретінде ол 1775–1778 жылдары қазынашы, ал 1790–1791 жылдары президент болды.

Бішптің ақ үйі

Оның Филадельфиядағы 309 Уолнут көшесіндегі үйі бүгін Тәуелсіздік ұлттық тарихи саябағының бір бөлігі. Бұл үй, көптеген дәретханалар үйлердің сыртында салынған кезде, ішкі "қажетті" үйінің бірі болғандықтан ерекше. Көрші үйінде белгілі дәрігер Бенджамин Раш тұрған. Екінші Бишоп үйі Пенсильвания штатының Роуз-Вэлли қаласындағы тарихи ауданда, Олд Милл-Лейн көшесінде орналасқан. 1793 жылы Филадельфиядағы сары қызылша эпидемиясы кезінде Уайт отбасын осы үйге жіберді. Оның отбасы онда тұрғанмен және ол үйге барып тұрғанмен, Уайт көбінесе Филадельфияда болды.

Құрмет

Уайт Епископальдық шіркеуінің (АҚШ) және Солтүстік Америка Англикан шіркеуінің литургиялық күнтізбесінде 17 шілдеде тойланады.