Кіріспе

Америка Құрама Штаттарындағы геологиялық формация

Ланс (Крик) формациясы – АҚШ-тың батысындағы соңғы бор кезеңіне (шамамен 69–66 млн жыл бұрын) жататын тау жыныстарының бір бөлігі. Вайоминг штатындағы Ланс Крик атауынан алған, микроомыртқалылардың қазбалары мен динозаврлар соңғы мезозой дәуіріндегі омыртқалы жануарлар фаунасының маңызды құрауыштар болып табылады. Ланс формациясы кеш мастрихт кезеңіне (ланциан құрлық сүтқоректілер дәуірі) жатады және Монтана мен Солтүстік Дакотаның Хелл Крик формациясы, Оңтүстік-Батыс Саскачеванның Френчмен формациясы және Альбертаның Сколлард формациясының төменгі бөлігімен ортақ фаунаға ие. Ланс формациясы Вайомингтегі *Baculites clinolobatus* аммонит теңіз аймағының үстінде орналасқан, оның жоғарғы шегі шамамен 69 миллион жыл бұрын дауланған, ал K-Pg шегіне дейін, яғни 66 миллион жылға дейін созылады. Дегенмен, Лансиан дәуірінің ерекше құрлық омыртқалы жануарлар фаунасы (осы формациядан атын алған) Ланс формациясының жоғарғы қабаттарында ғана кездеседі, бұл Хелл Крик формациясы сияқты жұқа эквивалентті формацияларға сәйкес келеді, оның негізі шамамен 66,8 миллион жыл бұрын деп есептеледі.

Сипаттама

Бұл қалыптасу У.Г. Пирс сипаттағандай, қалың қабатталған, сары құмтас және күлгіннен жасылға дейін түсті тақтатаспен сипатталады. Ол жоғарғы бор кезеңіне жатады. Қалыптасудың қалыңдығы Солтүстік Дакотада шамамен 90 м (300 футтан) Вайомингтің кейбір аймақтарында 600 м (2000 футқа) дейін өзгереді.

Сақтау ортасы

Ланс формациясы өзендер арқылы қалыптасқан, Батыс ішкі теңіз жолының жиегіндегі жағалау жазығында жатыр. Климаты субтропиктік, суық мезгіл болмаған және ылғалдылық көп болғанға ұқсайды.

Палеонтология

Ланс формациясынан кем дегенде он мыңдаған соңғы бор кезеңіне жататын омыртқалы жануарлардың қалдықтары табылды. Микроскопиялық элементтерден бастап, кең көлемді сүйектерге дейін, тіпті толық немесе буындары сақталған динозавр қаңқалары да кездеседі. Бұл формациядан белгілі басқа жануарлардың көпшілігі – тұщы су жануарлары, ал кейбіреулері тек тұщы суда ғана тіршілік ететін түрлер (мысалы, бақалар мен саламандралар). Дегенмен, формацияда теңіз жануарларының қазбалары да табылды, бұл теңіздің жақын жерде болғанын көрсетеді. Құс фаунасының көп бөлігі бүгінге дейін сақталған түрлерге жатады.

Құстар

Құстар туралы мәліметтер Ланс формациясынан Туысы Түрлер Орналасуы Стратиграфиялық орны Материалдық жазбалар Суреттері Apatornis A. retusus Palintropus retusus ретінде қайта жіктеледі. Ceramornis C. major UCMP 53959 (голотипі), ішінара кораксид "Cimolopteryx" "C." maxima UCMP 53973 (голотипі), ішінара кораксид Graculavus G. augustus AMNH 25223, ішінара білік сүйегі. Ambiortiformes тұқымдасына жататын базальды орнитуроморф. Тарсометатарс? Хелл Крик формациясында да болуы мүмкін гесперорнитиформ. Аты белгісіз пресбиорнитид Белгісіз AMNH 21929, ішінара сқаңқа сүйегі Белгісіз энантиорнит Белгісіз USNM 2909, ішінара метатарсал және табақ фалангалары Белгісіз құс Белгісіз UCMP 53960, екі ішінара мойын омыртқасы – типтік үлгісі Орнитомимид. Paronychodon P. caperatus Тістері, типтік үлгісі. Троодонтид Pectinodon P. bakkeri Тістері, типтік үлгісі. Троодонтид Tyrannosaurus T. rex Бірнеше ішінара үлгілер мен тістер. Бастапқыда Хелл Крик формациясынан анықталған тираннозаврид. Сондай-ақ Денвер, Феррис, Француз, Жавелина, Ливингстон, МакРей, Солтүстік Хорн, Сколлард және Уиллоу Крик формацияларында табылған. Бұл формациядан типтік үлгілерімен синонимдері – Dynamosaurus imperiosus және Manospondylus gigas. Nanotyrannus N. lancensis Тираннозаврдың синонимі.

Басқа омыртқалы жануарлар

Басқа құрлық омыртқалы жануарларына птерозаврлар (мысалы, Azhdarcho сияқты), крокодилдер, шампозаврлар, кесірткелер, жыландар, тасбақалар, бақалар және саламандралар жатады. Ланс формациясында балықтар мен сүтқоректілердің (яғни Nanocuris) қалдықтары да табылды.