Кіріспе

Олбани, Нью-Йорк штаты, АҚШ-тағы заң шығару ғимараты.

Нью-Йорк штатының Капитолийі, Нью-Йорк штаты үкіметінің орны, АҚШ штаты Нью-Йорк штатының астанасы Олбаниде орналасқан. Капитолий ғимараты Капитолий саябағындағы Стейт-стриттегі Эмпайр Стейт Плаза кешенінің бір бөлігі болып табылады. Нью-Йорк штатының заң шығару органына үй иесі болған ғимарат 1899 жылы 25 миллион АҚШ долларына (қазіргі заманғы доллармен шамамен $ құнымен) аяқталды, бұл оны сол кездегі ең қымбат үкіметтік ғимарат етті. Ол 1971 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді, содан кейін 1978 жылы Лафайетт паркінің тарихи ауданы тізімге енгізілген кезде маңызды мүлік ретінде қосылды. Нью-Йорк штатының Капитолийі 1979 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Тарих

Заң шығару сессиялары 1797 жылы Олбани штат астанасы болып жарияланғанға дейін әртүрлі ғимараттарда, әртүрлі жерлерде өткізілген. Сол уақыттан бастап 1811 жылға дейін Штат Заң шығарушы органы Ескі Олбани қалалық әкімшілігінде жиналды. Алғашқы Штат Капитолийін Олбани тумасы Филип Хукер жобалаған, құрылысы 1804 жылы басталған, 1812 жылы ашылған және қазіргі ғимарат ашылған 1879 жылға дейін пайдаланылды. Қазіргі Капитолий 1867-1899 жылдар аралығында салынды. Капитолийдің құрылысына 32 жыл бойы үш архитекторлар тобы жұмыс істеді: Томас Фуллер (1867–1875), Леопольд Эйдлиц және Генри Хобсон Ричардсон (1875–1883) және Исаак Г. Перри (1883–1899). Фуллер, бастапқы архитектор, ағылшын және Канада Парламенті ғимараттарын жобалаған Парламент төбесі, Оттаваның да авторы. Капитолийдің бірінші қабаты классикалық/романдық стильде салынған. Кейін вице-губернатор Уильям Дорсхаймер Фуллерді Эйдлиц пен Ричардсонның пайдасына босатты, олар келесі екі қабатты Ренессанс классикалық стилінде салды, сыртқы екі қабаттағы жеңіл, ашық бағаналы дизайнында көрінеді. Құрылыс шығындарының өсуі заң шығарушы органда үнемі туындайтын жанжалдың себебі болды және қажетті қаржыландыруды қамтамасыз ету қиын болды. Эйдлиц пен Ричардсон губернаторлыққа сайланғаннан кейін және құрылыс шығындарының өсуін қарастырғаннан кейін Гровер Кливленд босатты. Ол Перриді жобаны аяқтау үшін жалдады. Ричардсон Франциядағы Париж қаласындағы Париж қалалық әкімшілігін (қалалық сарай) үлгі еткен деген болжам бар. Оның құрылысына қажетті Шази әктасы Нью-Йорк штатының Эссекс округіндегі Кларк карьерінен алынған. Орталық ашық аула үлкен күмбезді қолдауға арналған шахтамен басым. Күмбез бен мұнара ешқашан аяқталмады, себебі ғимараттың салмағы стресс жарықтарын тудырып, ғимаратты Стейт-стритке қарай төмен қарай жылдырды. Бұл қозғалысты тоқтату үшін алдыңғы қасбетті қолдау үшін 166 фут (51 метр) ұзындығындағы шығыс сатысы қосылды. Капитолийдің сыртқы бөлігі Мейн штатының Халлоуэлл қаласынан алынған ақ граниттен жасалған, ал ғимараттың ішкі бөлігі Синг-Синг түрмесіндегі мемлекеттік тұтқындар кескен Вестчестер мәрмәрінен жасалған. Гранит құрылымның ең биік нүктесі 220 фут (67 метр), және ол күмбезді шатыры жоқ АҚШ штатының он бір капитолийінің бірі. Одан Эмпайр Стейт Плазасы мен Альфред Э. Смит ғимаратына туннельдер арқылы өтуге болады. Ғимараттың сыртқы жағы 2000 жылдан 2014 жылдың күзіне дейін қалпына келтірілді, маңызды тарихи бөлшектері қайта жаңартылды. Ұлы батыс сатысының үстіндегі бұрын жабық шатыр ашылып, қайта қалпына келтірілді, ал шатырдағы Людовичи плиткасы бастапқы өндірушінің жаңа материалымен ауыстырылды. Ассамблея палатасы әлемдегі ең үлкен ашық аркалы кеңістікпен салынған. Алайда, бұл өте қолайсыз акустикалық нәтижелерге әкелді. Ең үлкен мәселе – ғимараттың жылжып жатқан іргетасы, ол күмбездерді тұрақсыз етті. Қамбаттардың сынықтары Ассамблея палатасының еденіне түсіп кетпеуі үшін төменгі жалған төбе орнатылды. Капитолийде бастапқыда Бостон суретшісі Уильям Моррис Хант Ассамблея палатасының құмтастан жасалған қабырғаларына тікелей салған екі үлкен сурет болды. Екі үлкен туынды, «Түннің қашуы» және «Ашушы» деп аталатын, әрқайсысының ұзындығы 45 фут болатын, кейін Ассамблеяның күмбезді төбесінің тұрақсыз екендігі анықталғаннан кейін және төбесі суреттерден төрт фут төмен түсірілгеннен кейін жабылды. Бұрын суреттер ғимараттағы ылғалдан зақымданып, қабыршақтануды бастаған. Ханттың келесі суреттерінің жоспарлары қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты тоқтатылды, ал кейбір адамдар суретшінің депрессиясы оның өзіне қол жұмсауына себеп болған болуы мүмкін деп болжайды. Губернатордың қабылдау бөлмесіндегі шайқас көріністерінің төбедегі суреттерін Уильям де Лефтвич Додж салған. Капитолийдің алдында Азамат соғысының генералы Филип Шериданның атқа отырған мүсіні орналасқан, оны Джон Куинси Адамс Уорд пен Дэниел Честер Френч жобалап, 1916 жылы аяқтады.

1911 жылғы өрт

1911 жылғы 29 наурызда таңертең, Манхэттендегі «Үшбұрыш жейде фабрикасы» өртінен 165 киім тігуші жұмысшы қаза болғаннан кейін төрт күн өткен соң, Ассамблея кітапханасында өрт шықты. Оның себебі әлі анықталған жоқ; теориялар электрлік ақау немесе тастап кетілген темекінің тұтанғанын көрсетеді. Тек бір түнгі күзетші ғана қаза тапты, бірақ штаттық кітапханадағы мыңдаған кітаптар, дерлік барлық қоры, сондай-ақ штаттық мұражай қорындағы көптеген құжаттар мен мүліктер, бұл кезде ғимаратта орналасқан болатын, жойылды. Өрт бір кезде 61 метрге дейін көтеріліп, жақын жердегі үйлерді эвакуациялауға себеп болды; өртті сөндіру үшін 125 өрт сөндіруші жұмылдырылды. Ғимараттың батыс жағындағы люк үстіндегі қаңқа бөліктері қатты қызғаннан қисайып, құмтас әшекейлері еріді. Ғимараттың оңтүстік-батыс бұрышы қирады. Ұйғырды тазалауға үш ай, қайта құруға бір жыл кетті, бұл шараға 5 миллион доллар жұмсалды (қазіргі күнгі ақшамен санағанда).