Кіріспе

Флорида штатындағы маяқ, АҚШ

Сан-Блас маяғы – Америка Құрама Штаттарының Флорида штатындағы маяқ. 1849 және 1885 жылдар аралығында оның орнына төртеуі салынған. Маяк штаттың солтүстік-батыс бөлігіндегі Сан-Блас мүйісінде орналасқан. Онжылдықтар бойында жағалау эрозиясы мен ауа райының салдарынан зақымдануына байланысты, 2014 жылы Порт-Сент-Джоға көшірілді. 2015 жылы маяқ Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Тарих

Бірінші Сан-Блас мысығының жарығы 1849 жылы 2 жыл бұрын бөлінген 8000 доллар қаржымен аяқталды. Мысқа жақындаған кемелерге қауіп төндіретін, мыстан шығып жатқан сайлар кеңінен тараған еді. Жарық жеткілікті биік болғанда, ол 20 миль (32 км) қашықтықтан көрініп, Тортугастан Нью-Орлеанға баратын кемелерге қорғаныс бере алатын еді, бірақ мұнарадан шыққан жарық тек осы қашықтықтың жартысын ғана көрінетін. Флорида штатының Апалачикола қаласындағы кеден басқармасы бұл жерді «біздің ең тәжірибелі лоцмандарымыздың екеуімен» бірге таңдады. 1849 жылы салынған маяк «1851 жылғы күздегі дауыл кезінде құлап» кетті, ал 1852 жылғы 31 тамызда Конгресс оны қайта салу үшін 12 000 доллар бөлді. Жаңа құрылыс 1856 жылы аяқталды. Ол аяқталғалы бірнеше ай өткен соң, 1856 жылғы 30 тамыздағы қаһарлы дауыл кезінде қирады. «Теңіз тым көтеріліп, толқындар күзетші үйінің еденін соқты, ол жерден 2 метр, ал әдеттегі жарықтан 4 метр биік болды. Қазір маяк орнында лагуна орналасқан», - деп хабарлады АҚШ Маяктар басқармасы. 1857 жылғы 3 наурызда Конгресс үшінші рет Сан-Блас мысында маяк салуға ақша бөлді. Бұл қаржы 20 000 долларға бөлінді, ал жаңа маяк 1858 жылғы 1 мамырда үшінші реттік линзамен алғаш рет жарықтандырылды. 1862 жылы Азамат соғысы кезінде USS Kingfisher кемесімен келген Одақ әскерлерінің қолынан жарық станциясы ауыр зақым көрді. Күзетшінің үйі толығымен қирады, мұнараның есік жақтаулары мен терезелері жыртылды немесе өртелді. Жөндеу жұмыстары жүргізіліп, жаңа жарық беретін құрылғы орнатылды, ал жарық 1865 жылғы 23 шілдеде қайтадан көрсетілді. 1869 жылы маяк алдындағы жағажай суға кетіп, қатты дауыл кезінде теңіздің басып кіруінен қорғау қажет болды. 1877 жылы Конгресс осы жерді қорғау үшін 2000 доллар бөлді, өйткені 2 жыл бұрын Маяктар басқармасы «Мұнараның негізі теңіз деңгейімен шамалас, ал жағалау 150 метрден аспайтын қашықтықта, құмды жағалау. Қауіпті дауыл кезінде мұнараның құлап қалуы мүмкін» деп ескерткен. 1879 жылы «2000 долларға теңіздің басып кіруінен қорғайтын кемежай салу мүмкін емес» деп танылғандықтан, бұл мәселе бойынша ешқандай шара қолданылмады. Соңында, 1881 жылы Басқарма «Теңіз осы мұнараға оның негізі суға түскенше жақындап келеді. Құммен және кейде бетон блоктарымен жабылған, кішкентай темір бұрандалы үйірмелермен құмға бекітілген щеткалық матрастар жасалды, бірақ матрастарды соққан серф оларды бөлшектеді. Ішкі жағындағы жаңа мұнара үшін қаражат бөлу өте қажет. Темірден жасалған мұнараны орнату ұсынылады, егер теңіз қайтадан жақындасса, оны алып тастап, қайта орнатуға болады. Жаңа мұнараның құны 25 000 долларды құрайды» деді. Келесі жылы Басқарма «Қаражат бөлінбеді; жер қорғалмаған күйде қалды және 1882 жылғы 3 шілдеде мұнара құлатылып, толығымен қирады» деп атап өтті. Басқарма мұнараны қауіпсіз жерге жылдам ауыстыруды ұсынды, өйткені Сан-Блас пен Пенсакола, Флорида арасында 190 шақырым (немесе 220 шақырым) аралықта жарық жоқ еді. 1883 жылы төртінші мұнараны салуға қаражат бөлінді. Үшінші мұнараның қалдықтары жағалаудан 122 метр қашықтықта болды, ал теңіз жағалауды бұзып-тозып жатты. 1885 жылы төртінші мұнара, темірден жасалған скелет мұнарасы және күзетшілерге арналған екі тұрғын үй салынды, ал жарық алғаш рет 1885 жылғы 30 маусымда көрсетілді. Жарық үшінші реттік линзаға ие болды, ол 30 секунд сайын алмасатын қызыл және ақ жарықтарды көрсетті. Теңіз деңгейінен 30 метр биіктіктегі бұл жарық горизонттың барлық бөлігін жарықтандырды. 1887 жылы теңіздің қайтадан жағалауды біртіндеп кесіп тастағаны және жыл ішінде жаңа мұнара салынған жердің үштен бір бөлігін (300 фут немесе 100 м) алып кеткені хабарланды. Екі жылдан кейін жағалаудың 200 футы (61 м) ғана қалды және Басқарма «Бұл алдағы 4 айда көбінесе сумен жуылған болуы мүмкін» деп хабарлады. Сондықтан «мұнара мен тұрғын үйлерді алып тастап, жарты аралдың ішкі бөлігіндегі бір нүктеге, оның қазіргі орнының солтүстік-батысына қарай, жақсы жер және су бар жерде, Сент-Джозеф шығанағында орналастыру ұсынылды. Бұл орын Сан-Блас шоалдың қазіргідей болуы мүмкін, ал жағалаудан қашықтықтың 1,5 мильге ұлғаюы оның жағалаудағы жарық ретінде маңыздылығы жағынан маңызды емес. Алғашында бұл жобаны жүзеге асыру үшін 20 000 АҚШ доллары жұмсалады деп есептелді. Қазіргі жерді құтқару үшін үлкен шығын қажет». Алайда Конгресс ештеңе істеген жоқ, 1890 жылдың басында мұнара теңізден 44 метр қашықтықта болды. Бірақ сол жылдың соңында 20 000 доллар мұнара мен тұрғын үйлерді жарты аралдың ішкі бөлігіне көшіруге бөлінді. Жаңа жерге құқық алуға қатысты сот процестері 1894 жылға дейін созылды, одан кейін 8 және 9 қазан күндері болған дауыл маякқа зиян келтіріп, жарықты сөндіріп, күзетшінің үйін қиратты. Мыстың көп бөлігі суға кеткендіктен, мұнара енді суда тұрды. Мұнараны жаңа жерге көшіруге үлкермес бұрын, 1895 жылы станцияны Сент-Джозеф шығанағындағы Блэк аралына көшіру туралы шешім қабылданды, оған президент маяктар үшін резерв берді. Темірден жасалған скелет мұнараны бөлшектеу жұмысы 1896 жылдың ақпанында басталды және сол жылдың 30 сәуіріне дейін жалғасты, одан кейін қаржы таусылғандықтан тоқтатылды. Екі күзетші үйі Блэк аралына көшірілді, мұнараның негізі орнатылды және бетон жұмысының үштен төрт бөлігі аяқталды, осы жұмысты аяқтау үшін тағы 4500 доллар қажет болды. Бұл 1897 жылдың маусымында бөлінді. Бірақ төрт айдан кейін жарық енді суға түскен Оңтүстік Сан-Блас мысының ескі мұнарасында қайта орнатылды. 1899 жылы Басқарма «барлық жағдайларды мұқият қарастырғаннан кейін, Басқарма жарықты қазіргі орнынан 21 км солтүстік-батысқа қарай, қабық тізбегінде қайта құру керектігіне келісім берді. Бұл 15 000 доллардан аспайтын құнмен жасалуы мүмкін деп есептеледі». Бұл сома 1900 жылғы 6 маусымда бөлінді, осы кезде Басқарма: «Блэк аралында сақталған мүліктер мен материалдар мақсат үшін тағайындалған күзетшінің күтімінде екенін» хабарлады. 1901 жылға қарай мұнараны көшіру жөнінде ештеңе жасалмады және Басқарма «станцияны жаңа жерге көшірудің мақұлдығы қарастырылып жатыр, немесе қазіргі уақытша ғимараттардың орнына тұрақты күзетші үйін салу, қазіргі жарық мұнарасын жөндеу және оны ескі орнында қалдыру» деп хабарлады. Мұнара тұрған жер қозғалыста болып, жағалау мұнарадан 100 метрден астам қашықтықта болды. Бұл қозғалыс күшейіп жатқандықтан, станцияның құрылысын жаңа жерге көшіру қажет болуы мүмкін». 1903 жылы Басқарма Конгресстен 15 000 доллардың 7000 долларын мұнараны көшіруге емес, ескі жерде екі күзетші үйін салуға пайдалануға рұхсат сұрады және алды. Бұл үйлер 1905 жылы аяқталды. Жарық 1919 жылға дейін ескі мұнарасында қалды. 1916 жылы «Теңіз қайтадан станцияға шабуыл жасап, оны көшіру жобасы алдын ала мақұлданды» деп хабарланды. Жаңа орын жарты аралдың солтүстігінде, 400 метр қашықтықта, бұрын әскери мақсаттар үшін резервтелген жерде болды, оған президент бірден маяктар үшін резерв берді...

Көшіру

2014 жылдың шілдесінде маяк және екі күзетші үйі Сан-Блас мүйісінен Порт-Сент-Джодағы Джордж Кор паркіне көшірілді.