Эйнштейн мұнарасы: ғылым мен архитектураның символы
Einstein Tower
Эйнштейн мұнарасы – Германиядағы астрофизикалық обсерватория. Эрих Мендельсон салған, Эйнштейннің теориясын тексеру үшін салынған. 1924 ж. іске қосылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эйнштейн мұнарасы (немісше: Einsteinturm) – Германияның Потсдам қаласындағы Альберт Эйнштейн ғылыми паркінде орналасқан астрофизикалық обсерватория. Мұнараны архитектор Эрих Мендельсон салған. Ол Потсдам телеграф тауының басына астроном Эрвин Финлай Фрёндлих жасаған күн телескобын орналастыру үшін салынған. Телескоп Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясын растау (немесе жоққа шығару) үшін эксперименттер мен байқауларды қолдайды. Ғимарат алғаш рет 1917 жылы жоспарланған, қаржы жинаудан кейін 1919 жылдан 1921 жылға дейін салынған және 1924 жылы пайдалануға берілген. Эйнштейн ешқашан сол жерде жұмыс істемегенмен, телескоптың құрылысын және жұмысын қолдаған. Ол әлі күнге дейін Лейбниц астрофизика институтының Потсдамдағы бөлігі ретінде жұмыс істейтін күн обсерваториясы болып табылады. Телескоптың жарығы шахта арқылы аспаптар мен зертхана орналасқан жертөлеге бағытталады. Зертханада жарты десядан астам телескоп болған. Бұл Мендельсонның алғашқы маңызды жобаларының бірі, жас Ричард Нейтра оның штабында болған кезде аяқталды және оның ең танымал ғимараты болып саналады. 1917 және 1920 жылдар аралығында Мендельсон Эйнштейннің жаңашыл теорияларын бейнелейтін құрылымды жасауға тырысып, көптеген эскиздер жасады. Сыртқы қабырғасы бастапқыда бетоннан жасалған, бірақ күрделі жобалаудағы құрылыс қиындықтары мен соғыстан болған тапшылықтарға байланысты ғимараттың көп бөлігі іс жүзінде кірпіштен, штукатуркамен жабылған. Құрылыс кезінде материал өзгергендіктен, жобалар оған сәйкес жаңартылмады. Бұл жарылу мен ылғалдылық сияқты көптеген мәселелерге әкелді. Мендельсонның өзі бақылауымен алғашқы құрылыстан кейін бес жыл өткен соң ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді. Содан бері көптеген жөндеу жұмыстары кезең-кезеңмен жүргізіліп келеді. Ғимарат Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастардың бомбалауынан қатты зақымданды, нәтижесінде сәулет блогы A456 атап өткендей, ирониялық түрде Мендельсонның тұжырымдамалық эскиздеріне қарағанда соғыстан бұрынғы құрылысынан көбірек сәйкес болды. 1999 жылы 75 жылдығына орай, ондаған жылдар бойы жөндеуді қажет еткен ылғал мен шіруге байланысты мәселелерді түзету үшін толықтай жаңартылды. Ол көбінесе экспрессионистік сәулет өнерінің маңызды ескерткіштерінің бірі ретінде аталады. Аңыз бойынша, Мендельсон Эйнштейнді аяқталған құрылымды ұзақ аралауға алып, оның келісімін күтті. Дизайн логикалық және мақсатына сай болғанымен, Потсдам маңындағы "қалың ғарыш кемесі" сияқты көрінді. Эйнштейн бірнеше сағаттан кейін ғимарат комитетімен кездесу кезінде бір сөзбен: "органикалық" деді. Мендельсон өзі оны белгілі бір түсініксіз құштарлықпен, "Эйнштейннің ғаламының құпиясынан" пайда болған деп айтқан.
The Einstein Tower (German: Einsteinturm) is an astrophysical observatory in the Albert Einstein Science Park in Potsdam, Germany built by architect Erich Mendelsohn. It was built on the summit of the Potsdam Telegraphenberg to house a solar telescope designed by the astronomer Erwin Finlay Freundlich. The telescope supports experiments and observations to validate (or disprove) Albert Einstein's relativity theory. The building was first conceived around 1917, built from 1919 to 1921 after a fund raising drive, and became operational in 1924. Although Einstein never worked there, he supported the construction and operation of the telescope. It is still a working solar observatory today as part of the Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam. Light from the telescope is directed down through the shaft to the basement where the instruments and laboratory are located. There were more than half a dozen telescopes in the laboratory. This was one of Mendelsohn's first major projects, completed when a young Richard Neutra was on his staff, and is his best known building. Between 1917 and 1920 Mendelsohn created numerous sketches with the attempt to create a structure that reflects Einstein's groundbreaking theories. The exterior was originally conceived in concrete, but due to construction difficulties with the complex design and shortages from the war, much of the building was actually realized in brick, covered with stucco. Because the material was changed during construction of the building, the designs were not updated to accommodate them. This caused many problems, such as cracking and dampness. Extensive repair work had to be done only five years after the initial construction, overseen by Mendelsohn himself. Since then numerous renovations have been done periodically. The building was heavily damaged by Allied bombing during World War II, leaving it in a state that, as the architecture blog A456 noted, was ironically more in line with Mendelsohn's conceptual sketches than the pre war structure was. It underwent a full renovation in 1999, for its 75th anniversary, to correct problems with dampness and decay that had meant decades of repair. It is often cited as one of the landmarks of expressionist architecture. According to lore, Mendelsohn took Einstein on a long tour of the completed structure, waiting for some sign of approval. The design, while logical and perfectly sufficient to its purpose, stood out like an "ungainly spaceship" in the suburbs of Potsdam. Einstein said nothing until hours later, during a meeting with the building committee, when he whispered his one word judgment: "Organic". Mendelsohn himself said that he had designed it out of some unknown urge, letting it emerge from "the mystique around Einstein's universe".
Жабдықтар мен бастапқы зерттеулердің бағыты
1911 жылы Эйнштейн өзінің инновациялық жалпы салыстырмалылық теориясының бастапқы нұсқасын жариялады. Теория бойынша болжанған әсерлердің бірі – күннің гравитациялық өрісіндегі спектрлік сызықтардың шамалы ығысуы, қазір қызыл ығысу деп аталады. Потсдамдағы күн обсерваториясы осы құбылысты тексеру мақсатында жобаланып, салынды. Калифорниядағы Маунт-Уилсон обсерваториясы, әлемдегі алғашқы мұнаралы телескоп, Фрёндлих жобалаған құрылыстың үлгісі болды. Мұнаралы телескоптарда тік құрылымның үстінде орналасқан коэлостат (екі қайтаратын айнасы бар жүйе, «seelostat» деп айтылады) жарықты объективке бағыттайды. Линзалар жүйесі құрылыммен берік байланысты. Жоғарыдағы айналар жылжымалы, және күнді қадағалау үшін осы кішкентай, жеңіл құралдар ғана қажет. Тік орналасуының арқасында, жерге жақын ауа турбуленттілігінің әсері дерлік жоқ. Эйнштейн мұнарасында оптиканы қамтитын құрылым екі ағаш платформадан тұрады, әрқайсысы алты метр биіктікте, бірінің үстіне бірі орналасқан. Телескоптың 60 см диаметрлі және 14 м фокус арақашықтығы бар линзалық объективі бар. Бақылау және өлшеу бөлмелері мұнараның негізінде орналасқан. Калифорнияда зертхана бөлмелері бірінің астында бірі орналасқан; ал Потсдамда олар көлденең орналастырылған. Тағы бір айналма айна күн сәулесін мұнараның оңтүстік жағындағы топырақ қабырғасының артындағы жертөледе орналасқан спектрограф зертханасына бағыттайды. Оның ұзындығы шамамен 14 метр және жылу оқшауланған. Дәл осы жерде жарық спектрлік құрамдас бөліктерге бөлініп, талданады. Осы көлденең зертханалық қанаттың дизайны бүкіл құрылыстың созылған пішініне әкелді. Құрылыс басталғаннан кейін көп ұзамай, ізделіп отырған дәлелді алу күтілгеннен қиын болатыны анық болды, себебі спектрлік сызықтардың минималды ығысуы басқа күн әсерлерімен жасырылды. Бұл себебі – күн бетіндегі атмосфералық турбуленттілік. Алайда, Эйнштейн мен Фрёндлих бастапқыда қызыл ығысудың нақты мәселесімен ғана емес, сонымен қатар күн физикасының негізгі зерттеулерімен де айналысуды жоспарлаған, және зертханалар жаңа жабдықты орнатуға мүмкіндік беретіндей етіп жобаланған. Күннің сыртқы атмосферасының турбулентті мінез-құлқы Эйнштейн мұнарасындағы зерттеулердің басты тақырыбына айналды. Қызыл ығысу тек 1950 жылдары, Күн атмосферасының күрделі бұзылыстарын дәл талдау мүмкін болғаннан кейін ғана дәлелденді.
In 1911 Einstein published the initial version of his innovative General Theory of Relativity. One of the predicted effects according to the theory was a slight shift of spectral lines in the sun's gravitation field, now known as the red shift. The solar observatory in Potsdam was designed and constructed primarily to verify this phenomenon. The Mount Wilson Observatory in California, the first tower telescope worldwide, was the model for the facility designed by Freundlich. In tower telescopes a coelostat (a system with two deflecting mirrors, pronounced "seelostat") at the top of a vertical construction directs light down to an objective. The actual lens system is rigidly integrated into the construction. The mirrors at the top are movable and only these small lightweight instrument components are needed to track the sun. Because of the vertical arrangement, air turbulence near the ground has virtually no effect. In the Einstein Tower the construction containing the optics consists of two wooden platforms, each six m high, placed one above the other. The telescope has a lens objective of 60 cm diameter and focal length of 14 m. Rooms for observations and measurements are located at the base of the tower. In California the lab rooms are under each other; in Potsdam they are arranged horizontally. Another rotating mirror directs the sunlight to the spectrograph lab located in the basement behind an earthen wall on the southern side of the tower. It is about 14 m long and thermally insulated. Here is where the light is split up into its spectral components and analyzed. This design of a horizontal laboratory wing led to the elongated profile of the entire facility. Soon after research started at the site, it became evident that the proof sought would be harder to obtain than originally anticipated since the minimal shift of spectral lines was obscured by other solar influences. The reason was atmospheric turbulence on the solar surface. However, Einstein and Freundlich had from the beginning not only been interested in the specific problem of the red shift, but had also intended basic research in solar physics, and the laboratories were so designed that new equipment could be installed without difficulty. The turbulent behavior of the outer solar atmosphere soon became the primary subject of research at the Einstein Tower. The red shift could be proved only in the 1950s after it became possible to precisely analyze the complex disturbances of the solar atmosphere.
Қазіргі жұмысы
Магниттік өрістердің қасиеттері мен мінез-құлқы Күннің активтілігін түсінудің кілті болып табылады және Эйнштейн мұнарасындағы жұмыстың негізгі бағыты болып табылады. Күннің магниттік өрісі екі спектрограф және екі фотоэлектрлік поляризациялық анализатордың көмегімен өлшенуі мүмкін. Фотосферадағы, яғни көзге көрінетін жарық аймағындағы өлшеулер, биік қабаттардағы жағдай туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Потсдам астрономдары Тенерифедегі обсерваторияның жұмысына қатысады. Сол жерде қолданылатын құралдар бірінші Эйнштейн мұнарасында жасалып, сынақтан өтеді. Эйнштейн мұнарасы студенттерді оқытуда да маңызды рөл атқарады.
The characteristics and behavior of magnetic fields provide the key to understanding solar activity and are at the focus of work at the Einstein Tower. The solar magnetic field can be measured with the help of a double spectrograph and two photoelectric polarization analyzers. Measurements in the photosphere, the visible light realm, permit conclusions about the situation at higher altitude levels. The Potsdam astronomers participate in the operation of an observatory on Tenerife. Instruments to be used there are first developed and tested at the Einstein Tower. The Einstein Tower also plays an important role in training students.
Эйнштейн мүсіні
Мұнараның кіреберіс аймағында Эйнштейннің қола бюсті орналасқан, ол бастапқыда обсерваторияның бір бөлмесінде тұрған. 1933 жылы нацистердің антисемиттік диктатурасы басталғаннан кейін Эйнштейн мұнарасы өз атауын және тәуелсіз институт мәртебесін жоғалтты. Эйнштейннің суреттері алынып тасталды, ал мүсіндері ерітілген деген болжам бар. Бірақ 1945 жылдан кейін қызметкерлердің спектрограф зертханасындағы жәшіктердің арасына жасырып, қазір мұнараның іргесінде көрініп тұрған портреттік бюсті құтқарып алғаны белгілі болды. Эйнштейнге жасалған құпия құрмет ретінде бюст тұрған жерге бір тас (немісше: 'ein Stein') қойылды, бұл дәстүр бүгінге дейін сақталып келеді (тас жиі ұрланып немесе орын ауыстырылып, қайта қойылмайды).
In the tower's entrance area there is a bronze bust of Einstein which was originally located in one of the rooms of the observatory. After the Nazis' anti Semitic dictatorship began in 1933, the Einstein Tower lost its name and status as an independent institute. Pictures of Einstein were removed and sculptures were supposedly melted down. However, after 1945 it was discovered that staff members had rescued the portrait bust now to be seen at the base of the tower by hiding it behind crates in the spectrograph lab. As a hidden homage to Einstein a single stone (German: 'ein Stein') was placed where the bust had stood, a tradition that is still kept (the stone is regularly stolen or moved and has to be replaced).
3 СЕК қола миы
Эйнштейн мұнарасына апаратын баспалдақтардың алдында бірнеше метр жерде, алаңның төсенішіне орналастырылған, жұдырық көлеміндегі өнер туындысы – адам миының қоладан жасалған, өте кішірейтілген көшірмесі бар. Оның жылтыр беті тозудың белгісін көрсетеді және үстіне "3 SEC" деген төрт әріп жазылған. Бұл туындыны берлиндік суретші Волкер Мартц жасаған, ол осы жерге, сондай-ақ дәл осындай формада Берлиндегі Шариттегі Неврология институтының алдына орналастырған. Бұл кішкентай мүсін Эрнст Пёппельдің ғылыми тезисіне сілтеме жасайды, онда "жалғастық сезімі – иллюзияға негізделген. Жалғастық, әрбір сәтте үш секундтық уақыт аралығында ұсынылған мазмұндардың байланысы арқылы туындайды. Біз уақыт жалғастығын сананың жеке аралдарында бейнеленген нәрселерге сүйене отырып қайта жасаймыз" делінген (аударма). Осы ойды қабылдап, Мартц өзінің туындысын "3 SEC қола миы – қазіргіге ескерту – үздіксіз қазіргіге арналған ескерткіш" деп атады (аударма).
A few meters in front of the stairs to the Einstein Tower and set into the pavement of the forecourt is a fist sized art object, a bronze reproduction of a human brain highly reduced in size, its shiny surface a sign of wear, inscribed with the four characters, 3 SEC. It was created by the Berlin artist Volker März, who placed it here and in an identical form in front of the Neurological Institute of the Charité in Berlin. The small sculpture refers to a scientific thesis of Ernst Pöppel according to which "the experience of continuity is based on an illusion. Continuity arises through the networking of contents, which in each case are represented in a time window of three seconds. We reconstruct temporal continuity based on what is represented in the individual islands of consciousness" (translation). Taking up this idea, März titled his work "the 3 SEC Bronze Brain – Admonition to the Now – Monument to the continuous present" (translation).
Цифрлық көрмелер
Эйнштейн мұнарасының ең соңғы жаңартылуымен бірге, алдында «Эйнштейн мұнарасын қайта қарастыру» цифрлық көрмесіне қолжетімділік туралы тақта ашылды. Көрме Эйнштейн мұнарасының ғылыми және архитектуралық тұрғыдан қалай жобаланғанын көрсетеді және оны неліктен үнемі жөндеу қажеттігін түсіндіреді.
With the newest refurbishment of the Einstein Tower, a sign in front was unveiled with an access to the digital exhibition Einsteinturm revisited. The exhibition shows how the Einstein Tower was conceived both scientifically and architecturally, and explains, why it needs to be refurbished on a regular basis.