Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гагаэмауга – Самоадағы Савай аралындағы аудан. Аудан Савайдың солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан. "Гагаэмауга" атауы сөзбе-сөз "таудың бөкеніне жақын" дегенді білдіреді, яғни Савай аралының ортасымен созылатын тау тізбегінің шығыс беткейі. Ауданның дәстүрлі орталығы – Салеаула, онда аудан басшылары (матай) мен шешендер Вайтутуту малаеде жиналады. Самоадағы көптеген ауылдар сияқты, Гагаэмаугадағы ауылдар да теңіз жағасында орналасқан, бірақ ішкі аймақта да Патамеа және Самалеулу сияқты елді мекендер бар. Лондондық миссионерлік қоғамның миссионері, Джордж Пратт (1817–1894) Матаутуда (1839–1879) тұрып, самоа тілінің алғашқы грамматикасын және сөздігін жазды – "Самоа тілінің грамматикасы мен сөздігі, ағылшын және самоа сөздері", ол 1862 жылы Самоа миссионерлік баспасында жарық көрді. Салеаула ауылы Летуфуга бас атаны арқылы шығыстағы Сафотулафаимен берік дәстүрлі байланыстарды сақтайды. Сафотулафаи – Фаасалелеага саяси округінің орталығы.
Gagaemauga is a district on the island of Savaii in Samoa. The district is situated on the central north side of Savaii. The name 'Gagaemauga' literally means "near side of the mountain", meaning the eastern side of the mountain chain running through the centre of Savaii Island. The traditional centre of the district is Saleaula, where the district chiefs (matai) and orators meet at Vaituutuu malae. Like most villages in Samoa, the villages in Gagaemauga are situated by the sea although there are some settlements inland, including Patamea and Samalaeulu. Reverend George Pratt (1817–1894), a missionary with the London Missionary Society, lived in Matautu (1839–1879) and authored the first grammar and dictionary of the Samoan language, "A Grammar and Dictionary of the Samoan Language, with English and Samoan Vocabulary", which was first printed in 1862 at the Samoa Mission Press. The village of Saleaula maintains strong traditional connections with Safotulafai to the east, through the paramount chiefly title of Letufuga. Safotulafai is the capital of the political district Fa'asaleleaga.
Уполудағы эксклавтар
Гагаэмауга ауданының Уполу аралында екі кішкентай эксклавы орналасқан. Бұл ауылдар 1900 жылдардың басында Матаван тауының жанартаулық жарылыстарынан қираған елді мекендердің орын ауыстыруынан кейін пайда болды. Леауваа және Саламуму ауылдары – олар орналасқан жеріне қарамастан, Савайидің саяси бөлігі болып қала береді.
Two small exclaves of Gaga'emauga district are situated on the island of Upolu, following the resettlement of villages destroyed during volcanic eruptions of Mt Matavanu in the early 1900s. These exclaves are Le'auva'a and Salamumu villages which remain politically part of Savai'i despite their relocation.
1900-жылдардағы жанартаулық атылулар
Гагаэмауга ауданының қоныстары Уполу аралында 1905-1911 жылдардағы Матаван тауының жанартаулық жарылыстарының салдарынан көшірілді. Бұл тау Матаутудан шамамен 11 км ішке қарай, солтүстік-орталық жағалауда орналасқан. Жарылыстардан шыққан лава ағындары өз жолындағы ауылдарды, оның ішінде Салеаула және Салаго ауылдарын қиратты, осы ауданның солтүстік жартысын лава далаларына айналдырды. Бұл лава далалары әлі күнге дейін көрініп тұр, әсіресе Салеаулада. Зардап шеккен аймақтардың халқы Уполуға эвакуацияланды, онда олар Леауваа және Саламуму ауылдарын құрды. Көшірілгеніне қарамастан, олар Гагаэмаугаға байланысты дәстүрлі байланыстарын және фа'алупега (туыстық байланыс) есебін сақтап келеді. Леауваа және Саламуму аттары 1905 жылғы Матаван тауының жарылысымен байланысты оқиғаларды білдіреді. Соңғы жылдары бірнеше отбасы өсімдік жамылғысы сирек лава далаларында қайтадан үйлер салып жатыр.
The relocated villages of Gaga'emauga district on the main island Upolu was a result of 1905 1911 volcanic eruptions of Mt Matavanu, situated about 11 km inland from Matautu on the central north coast. Lava flows from eruptions destroyed villages in its path, including Saleaula and Salago villages, transforming the northern half of this district into lava fields which are still visible today, especially at Saleaula. The people of the affected areas were evacuated to Upolu, where they established the villages of Le'auva'a and Salamumu. Despite the move, they still retain their traditional links and fa'alupega (genealogy) affiliations to Gagaemauga. The names Leava'a and Salamumu denote the events of the 1905 Mt Matavanu eruption. In recent years, a few families have re built houses on the lava fields where vegetation is still sparse.
Бұл - Тане
Гагаэмауга және оның көршілес саяси ауданы Гагайфомауга бірге "Иту о Тане", яғни "Ерлер жағы" деп аталады. "Иту о Тане" аталымы осы солтүстік жағалаудың соғыстағы батылдығынан, әсіресе 1830 жылы А'анамен болған соғыстан туындаған. Ал аралдың оңтүстік жағалауының бір бөлігі "Иту о Фафине", яғни "Әйелдер жағы" деп белгілі.
Gaga'emauga and the neighbouring political district Gagaifomauga are together referred to as Itu o Tane, 'The Side of Men.' The term Itu o Tane originates from the bravery of this north coast side in war, and in particular the 1830 war with A'ana. In contrast, part of the island's south coast is known as Itu o Fafine, 'The Side of Women.'
Мемлекеттік басқару
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Матауту ауылының құрамындағы кіші ауыл – Фагамалода кеме тоқтағысы және бекініс болды, бұл Савайи аралындағы басты мемлекеттік әкімшілік орталығы еді. Фагамало сонымен қатар Оңтүстік Тынық мұхитын Жапониядан қорғаған одақтас күштер кезінде Савайи колониялық резиденцінің тұрағы болды. Бүгінгі таңда Савайидегі мемлекеттік басқару Фаасалелеага ауданындағы Туасивиге көшірілді, онда аурухана, полиция бөлімі және сот кеңселері орналасқан.
During World War II, the village of Fagamalo, a sub village pito nu'u of the larger Matautu village, had a wharf and anchorage and was the main government administrative centre on Savai'i. Fagamalo was also the home of the colonial resident commissioner of Savai'i when Allied forces were defending the South Pacific against Japan. In modern times, the government administration on Savai'i has moved to Tuasivi in the Fa'asaleleaga district, where there is a hospital, a police station, and judicial court offices.